„Ktezyfont 363” – A. Drabik – recenzja


Wyprawa Juliana przeciwko Persji rozpalała i do dziś rozpala wyobraźnię badaczy i czytelników na całym świecie. Tragiczny finał życia ostatniego pogańskiego władcy na rzymskim tronie i niewyjaśniona wciąż zagadka jego tajemniczej śmierci są obiektem zainteresowania historyków od ponad dwóch wieków. W pracy Ktezyfont 363, wydanej w serii „Historyczne Bitwy”, Adrian Drabik prezentuje niezwykle ciekawy i pełen dramaturgii przebieg rzymskiej ofensywy przeciwko Persji. Z dużym znawstwem kreśli obraz niebywale kosztownej i przy tym bardzo skomplikowanej logistycznie operacji w trudnych dla każdej armii świata warunkach pustynnego interioru. Ta niezwykła opowieść, napisana przystępnym językiem, pozbawiona merytorycznych błędów i pochopnych osądów, jest pozycją obowiązkową dla osób zainteresowanych późną starożytnością i przedislamskim Bliskim Wschodem.

Adrian Drabik jest historykiem, absolwentem studiów w Instytucie Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego na kierunku historia i studiów podyplomowych Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa poświęconych zarządzaniu informacją. Obecnie jest doktorantem w Zakładzie Historii Bizancjum Instytutu Historii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Pracuje w Bibliotece Jagiellońskiej.

Praca została podzielona przez autora na kilka rozdziałów przybliżających czytelnikowi sylwetkę Juliana, armie Persji i Rzymu i konflikty na linii Konstantynopol–Ktezyfont w czasach bezpośrednio poprzedzających wojnę z 363 r. Jest to znakomicie przygotowana synteza wydarzeń niezbędnych dla zrozumienia dalszego przebiegu wypadków. Z dużym wyczuciem autor prezentuje machiny wojenne obu państw, a w przypadku armii Iranu korzysta z fachowej terminologii. Unika pułapki mylenia terminów określających warstwy społeczne Iranu i formacji wojskowych. Drabik niezwykle trafnie zauważa fakt przejęcia przez Sasanidów władzy jako kluczowego punktu w relacjach między Zachodem a Iranem1. Autor nakreśla czytelnikowi zwarty obraz toczących się na Wschodzie konfliktów i przedstawia sytuację, w której Julian, objąwszy władzę, decyduje się dokonać inwazji na Iran. Katastrofa Amidy, w której heroicznie broniło się około 5 tys. żołnierzy rzymskich, była dla cesarza bodźcem do działania. Ludność Cesarstwa była zszokowana upadkiem kluczowego punktu obrony w Syrii. W zbiorowej świadomości Szapur II i rządzone przez niego irańskie imperium Sasanidów stało się dla Rzymu wrogiem numer jeden. Julian powrócił do zarzuconej wiele lat wcześniej koncepcji odepchnięcia zagrożenia perskiego od granic rzymskich na stałe. Ponieważ podbój Iranu był całkowicie nierealny dla Rzymu, skuteczną metodą mogła się okazać zmiana na tronie w Ktezyfoncie. Drabik niezwykle przekonująco nakłania czytelnika do swojej koncepcji, w której jednym z głównych celów Juliana w Mezopotamii było osadzenie na tronie irańskim brata Szapura Hormizda2. Trudno odmówić autorowi racji. Próba rozgrywania na swoją korzyść konfliktów dynastycznych, jakie miały miejsce na Płaskowyżu Irańskim, była jedną z głównych metod prowadzenia polityki przez Rzym wobec wschodnich sąsiadów. Konflikty dynastyczne były np. przyczyną niezwykłego powodzenia ekspedycji Karusa w 283 r. czy rozprężenia jakie nastąpiło w relacjach między mocarstwami w pierwszych latach IV w.3

Autor racjonalnie uzasadnia też konieczność wyrozumiałego podejścia do oceny kampanii przeprowadzonej przez Juliana i traktatu pokojowego zawartego przez Jowiana 11 lipca 363 r.4.Drabik słusznie stwierdza, że pokój, do jakiego brutalnie dążył Szapur II, unormował relacje na Bliskim Wschodzie na ponad 130 lat, a milionom mieszkańców regionu przyniósł upragniony oddech po latach wojennej katastrofy i cierpień, które były skutkiem masowych egzekucji i deportacji ludności prowadzonych przez władców irańskich.

Pewne zastrzeżenia można mieć tylko do bibliografii książki, w której, o dziwo, brakuje kilku dość istotnych pozycji poświęconych relacjom między imperiami u schyłku starożytności i historii samego Iranu. Zabrakło m.in. prac Canepy i Cameron5. Nie ma też żadnej z prac Olbrychta. Zastanawiające jest także, że autor, pisząc swą pracę, korzystał np. z niezwykle ważnych artykułów Skupniewicza dotyczących irańskiego wojska, a nie sięgnął po  żadną pozycję swej nauczycielki dr hab. Katarzyny Maksymiuk6. W bibliografii zabrakło także klasycznego już artykułu Jaczynowskiej poświęconego perskiej wyprawie Juliana7.

Podsumowując, autor napisał bardzo dobrą monografię poświęconą bitwie pod Ktezyfontem i szerzej – całej perskiej wyprawie Juliana. Dokonał bardzo uważnej, ponownej analizy źródeł pisanych i zaprezentował niezwykle szczegółowy opis kampanii 363 r. Książka ma jasny i przejrzysty układ tekstu ukazujący najważniejsze wydarzenia poprzedzające ekspedycję Juliana do Mezopotamii, jej przebieg, zmagania pod Ktezyfontem i ponury epilog. Praca Adriana Drabika wyróżnia się na tle wielu wydanych w serii monografii Bellony. Autor opisuje wybrane przez siebie zagadnienie i oszczędza czytelnikowi rozwlekłych wywodów o wydarzeniach poprzedzających bitwę, co było częstą praktyką w innych pracach poświęconych późnemu Cesarstwu i Bizancjum wydanych w serii „Historyczne Bitwy”. Ktezyfont 363 jest książką, która zasługuje na uwagę czytelnika, a autor i wydawnictwo na pochwałę i słowa uznania.

 

Plus minus:

Na plus:

+ kwerenda źródeł

+ estetyczne wydanie

+ rzadko poruszana w Polsce tematyka

Na minus:

- bibliografia

 

Tytuł: Ktezyfont 363

Autor: Adrian Drabik

Wydawca: Bellona

Rok wydania: 2016

ISBN: 978-83-11-14345-6

Liczba stron: 236

Okładka: miękka

Cena: 28 zł

Ocena recenzenta: 8/10

 

Redakcja merytoryczna: Adrianna Szczepaniak

Korekta: Edyta Chrzanowska

 

  1. A. Drabik, Ktezyfont 363, Warszawa 2016, s. 77. []
  2. Tamże, s. 99. []
  3. Walki w Armenii trwające w latach 309–312 były spowodowane faktycznym bezkrólewiem w Iranie, ponieważ irańskie rodziny arystokratyczne nie mogły dojść do porozumienia odnośnie do następstwa tronu w kraju. Hormizd II prawdopodobnie nie wskazał, który z chłopców ma pozostać na tronie, a Szapur II był jeszcze małoletni. Vide: Johannes Mallalas, 12–13. []
  4. A. Drabik, art. cyt., s. 220–222. []
  5. A. Cameron, Późne Cesarstwo Rzymskie, Warszawa 2006; M.P. Canepa, Two eyes of the Earth, London 2010. []
  6. Autor zna jednak prace siedleckiej badaczki. Odwołanie do Maksymiuk wnikliwy czytelnik znajduje w przypisie na s. 51. []
  7. M. Jaczynowska, Imitatio Alexandri. Parę uwag na temat perskiej wyprawy cesarza Juliana, „Acta Universitatis Nicolai Copernici” 1966, z. 309. []

Opinie i ocena zawarte w recenzji wyrażają wyłącznie zdanie recenzenta, nie musi być ono zgodne ze stanowiskiem redakcji. Z naszą skalę ocen i sposobem oceny możesz zapoznać się tutaj. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanej recenzji, by to zrobić wystarczy podać swój nick i e-mail. O naszych recenzjach możesz także porozmawiać na naszym forum. Na profilu "historia.org.pl" na Facebooku na bieżąco informujemy o nowych recenzjach. Możesz także napisać własną recenzję i wysłać ją na adres naszej redakcji.

Zostaw własny komentarz