Wpływ Arystotelesa na wychowanie Aleksandra Wielkiego


W IV w. p.n.e. spotkały się ze sobą dwie wielkie indywidualności ówczesnego świata. W 343/342 r. p.n.e. Filip Macedoński zatrudnił Arystotelesa na stanowisko nauczyciela swojego syna, Aleksandra. Współpraca trwała trzy lata i wywarła niewątpliwy wpływ na młodego następcę tronu.

640px-Aristotle_Altemps_Inv8575

Popiersie Arystotelesa

Edukacja Aleksandra odbywała się w Ogrodach Midasa w wiosce Mieza. Zesłanie na wieś miało uchronić rozwój intelektualny następcy tronu od zagrożeń stolicy – Pelli. Filip uważał, że intrygi dworskie i wpływ Olimpias, matki Aleksandra, mogą zaszkodzić młodemu umysłowi.

Obejmując posadę wychowawcy królewskiego syna, Arystoteles był już w konflikcie z platońską nauką o ideach, czemu wyraz dał w traktacie O Filozofii. Był umysłem prężnym, jednym z najprężniejszych. Jego poglądy były już wyklarowane, choć najważniejsze dzieła miały powstać dopiero za kilka lat. Swoje idee przekazywał Aleksandrowi i jego wybranemu gronu rówieśniczemu, złożonemu z synów arystokracji. Nie zachowały się żadne zapiski relacjonujące z pierwszej ręki przebieg i skutki działań wychowawczych Arystotelesa, zaginęły księgi listów, prace i rozprawy, będące owocem nauk uprawianych w Mieza.

Największy znawca tematyki, Peter Green, w swojej książce Aleksander Wielki wysnuwa hipotezę, że młody Argeada o ile przejął część etyki nauczyciela, to jednak nie przychylił się do jego nauki o państwie.

Arystoteles głosił, że celem istnienia człowieka jest rozwój duszy poprzez dobro i cnotę, do momentu osiągnięcia przez nią stanu szczęścia idealnego. Zauważał zróżnicowanie jednostkowe ludzi, co prowadziło go do wniosku, że to, co dobre dla jednego, nie jest dobre dla drugiego. Zróżnicowanie wypływało z różnych potrzeb człowieka, w którym ścierały się żądze cielesne i racjonalna ocena. Dokonywany wybór był kwestią moralności, czyli podążania za nakazami rozumu, kierującego się zasadami wpojonymi przez wychowanie. Cnotliwość ta dzieliła się na intelektualną i moralną, będące odpowiednio skutkami doświadczenia i przyzwyczajenia. Pierwsza z nich to mądrość i rozsądek, a druga – sprawiedliwość i przyjaźń. W utrzymaniu równowagi pomagać miał złoty środek, będący umiejętnością dokonywania wyborów na drodze do szczęścia.

Początkowy okres panowania Aleksandra upłynął pod znakiem arystotelejskiej walki z hedonizmem. W tym czasie król bardzo cenił panowanie nad sobą i samozaparcie, ale wydaje się, że w późniejszym okresie surowość ta mogła nieco zelżeć, co niewątpliwie miało związek z oszałamiającymi sukcesami wojskowymi i politycznymi. Wstrzemięźliwość okazywał Aleksander zarówno przy jedzeniu jak i w momencie rozdziału łupów, zostawiając sobie niewielką ich część. Ciekawie na tym tle wyglądają stosunki damsko-męskie Aleksandra – mówił, że w czasie nocy z kobietą najbardziej odczuwał kruchość życia i nieuchronność śmierci.

Aleksander wchłonął od Arystotelesa poczucie sprawiedliwości. Najlepiej świadczy o nim fakt, że szanował instytucję małżeństwa, godność żon pobitych przeciwników i potrafił karać śmiercią żołnierzy, którzy dopuścili się gwałtu. Był także wierny w przyjaźni, czego dowiódł współpracując przez wiele lat z Ptolemeuszem, Kassandrem i innymi. Rysą na tym idealnym obrazie stało się zabójstwo Klejtosa w stanie upojenia alkoholowego.

Wkład Arystotelesa w wychowanie Aleksandra w postaci rozbudzenia zamiłowania do nauki dał się zauważyć w trakcie wypraw wojennych. We wszystkich podróżach, od Egiptu po Hindukusz, towarzyszyli mu uczeni i naukowcy, którzy na bieżąco przesyłali Arystotelesowi informacje o faunie i florze. Król hojnie wspomagał uczonych.

W filozofii Arystotelesa subiektywne postrzeganie kategorii dobra stało w sprzeczności z platońskim państwem idealnym – różne jednostki potrzebując innych rodzajów dobra nie mogą zostać pogodzone w uszczęśliwiającym wszystkich społeczeństwie. Arystoteles wierzył w podział ludzi na Greków i Barbarzyńców, toczących nieustanny konflikt.

Aleksander uwierzył w to, co zauważyć można w jego dążeniu do zdobycia chwały kosztem ludów stojących niżej, niż Grecy. Niewolnictwo było dla niego czymś zupełnie naturalnym, a niewolnymi mieli być właśnie nie-Grecy. Zgodnie z naukami Arystotelesa pragnął stać się Wodzem Greków i despotą dla barbarzyńców. Gardził jednakże demokracją ateńską, będąc święcie przekonanym o supremacji swojego rodu nad wszystkimi innymi ludźmi i narodami. Sposób sprawowania władzy przez Aleksandra wpisywał się w opisywany przez jego nauczyciela podział na ustroje właściwe i niewłaściwe. Sam król opowiadał się za monarchią (królestwem), jednakże umożliwiał diadochom sprawowanie władzy absolutnej na podległych im terenach.

Kończąc, należy zauważyć, że obie wybitne postaci swoich czasów w momencie spotkania nie były jeszcze na poziomie stereotypowo im przypisywanym. Obaj byli w trakcie rozwoju umysłowego i we wczesnych fazach karier. Nie można więc przeceniać wpływu filozofa na królewicza, jednak stanowczo należy stwierdzić, że wpływ taki wystąpił.

Bibliografia:

  1. Filipowicz S., Historia myśli polityczno-prawnej, Gdańsk 2007.
  2. Green P., Aleksander Wielki, Warszawa 1978.
  3. Nawotka K., Aleksander Wielki, Wrocław 2004.
  4. Wipszycka E., Bravo B., Historia starożytnych Greków, T. 3., Warszawa 2010.

Te artykuły również mogą Cię zainteresować:
Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick i wysłać komentarz. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum. Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.

1 komentarz

  1. Anonim pisze:

    Ale super mojej córce przydało się w wypracowaniu .Pozdrawiam!!

Zostaw własny komentarz