Ołowiane dzieci - czy to prawdziwa historia? O czym jest nowy serial Netflix |
Ołowiane dzieci to nowy serial platformy Netflix, który opowiada o jednej z najbardziej przemilczanych katastrof zdrowotnych w historii PRL. Produkcja inspirowana jest prawdziwymi wydarzeniami z katowickich Szopienic, gdzie w latach 70. tysiące dzieci uległy zatruciu ołowiem emitowanym przez zakłady hutnicze. W centrum historii znajduje się lekarka Jolanta Wadowska-Król, która - działając wbrew systemowi - ujawniła skalę epidemii. Serial pokazuje nie tylko dramat rodzin, ale też mechanizmy wyparcia, propagandy i politycznej presji w realiach Polski Ludowej.
Gdzie leżą Szopienice?
Szopinice w 1927 r.
Szopienice to wschodnia dzielnica Katowice. Do 1959 roku były samodzielnym miastem, później zostały włączone w granice Katowic. Przez ponad sto lat stanowiły jeden z kluczowych ośrodków hutnictwa metali nieżelaznych na Górnym Śląsku. Gęsta zabudowa mieszkalna powstawała tu w bezpośrednim sąsiedztwie zakładów przemysłowych, co w realiach PRL-u uznawano za naturalny koszt rozwoju.
Jaka huta mieściła się w Szopienicach?
Huta cynku w Szopienicach w 1937 r.
Najważniejszym zakładem była Huta Metali Nieżelaznych Szopienice, założona w 1834 roku jako huta cynku „Wilhelmina” przez spółkę Georg von Giesches Erben. Produkowano tu cynk, ołów i kadm. W XX wieku zakład należał do największych producentów kadmu na świecie. W czasach PRL huta była elementem strategicznego przemysłu ciężkiego - jej normy produkcyjne miały znaczenie gospodarcze i propagandowe. Emisja pyłów ołowiu do atmosfery przez dziesięciolecia prowadziła do skażenia gleby, wody i powietrza w całej dzielnicy.
Czy Jolanta Wadowska-Król naprawdę leczyła dzieci chore na ołowicę?
Tak. Jolanta Wadowska-Król była pediatrą pracującą w Szopienicach, która na początku lat 70. zaczęła zauważać u dzieci powtarzające się objawy: bóle brzucha, osłabienie, problemy neurologiczne i trudności w nauce. Prowadziła systematyczne, ciche badania, gromadząc dokumentację setek, a następnie tysięcy pacjentów. Jej działania doprowadziły do ujawnienia epidemii ołowicy u dzieci - zjawiska bez precedensu w powojennej Polsce.
Kim była profesor pomagająca Jolancie Wadowskiej-Król?
Bożena Hager-Małecka
Kluczowe wsparcie zapewniła Bożena Hager-Małecka, profesor pediatrii i wojewódzki konsultant ds. pediatrii, kierująca Kliniką Pediatrii Śląskiej Akademii Medycznej w Zabrzu. To pod jej nadzorem przeprowadzono badania tysięcy dzieci, a wyniki jednoznacznie potwierdziły masowe zatrucie środowiskowe. We wrześniu 1974 roku sporządziła ściśle tajny raport, który trafił do aparatu partyjnego, lecz nie został ujawniony opinii publicznej.
Czy rzeczywiście przeniesiono mieszkańców Szopienic?
Tak, choć dopiero po długim oporze władz. Pod koniec 1974 roku część rodzin otrzymała mieszkania zastępcze, a w 1975 roku zapadła decyzja o wyburzeniu budynków położonych najbliżej komina huty. Przenosiny miały charakter administracyjny i niejawny, a ich celem było ograniczenie skutków kryzysu, nie zaś systemowa zmiana podejścia do ochrony zdrowia. Dla wielu dzieci skutki zatrucia okazały się trwałe i nieodwracalne.
Kim był Jerzy Ziętek?
Przemawiający Jerzy Ziętek
Jerzy Ziętek był jednym z najważniejszych decydentów powojennego Górnego Śląska. Wywodził się z regionu i przez dekady pełnił funkcje administracyjne: od przewodniczącego Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej po wojewodę katowickiego. Postrzegano go jako pragmatycznego gospodarza regionu, związanego z wielkimi inwestycjami infrastrukturalnymi. W czasie narastającego konfliktu z aparatem partyjnym stopniowo tracił realny wpływ na decyzje polityczne.
Kim był Zdzisław Grudzień?
Zdzisław Grudzień na spotkaniu z pracownikami kopalni Sosnowiec w 1973 r.
Zdzisław Grudzień był I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Katowicach i faktycznym politycznym zwierzchnikiem regionu w latach 70. Reprezentował twardą linię partyjną epoki Edwarda Gierka. Odpowiadał za realizację planów gospodarczych i utrzymanie kontroli politycznej nad województwem katowickim - kluczowym zapleczem przemysłowym PRL.
Kiedy odbyła się wizyta Leonida Breżniewa w Katowicach?
Leonid Breżniew i Edward Gierek w latach 70.
Wizyta Leonid Breżniew na Śląsku i w Zagłębiu miała miejsce w lipcu 1974 roku, w ramach obchodów XXX-lecia PRL. Centralnym punktem była manifestacja w katowickim Spodku - starannie wyreżyserowany spektakl propagandowy, podkreślający zależność Polski Ludowej od ZSRR i rolę klasy robotniczej jako awangardy narodu.
Kiedy Jerzy Ziętek przeszedł na emeryturę?
Jerzy Ziętek został odsunięty od funkcji wojewody w 1975 roku i formalnie przeszedł na emeryturę. Decyzja miała podłoże polityczne i była efektem jego wieloletniego konfliktu z Zdzisławem Grudniem. Choć stracił realną władzę w regionie, do końca życia pozostawał posłem i członkiem Rady Państwa PRL.
Czy Hubert Niedziela to prawdziwa postać?
Postać Huberta Niedzieli w serialu ma charakter fikcyjno-symboliczny. Nie była to jedna, konkretna osoba historyczna, lecz złożenie cech funkcjonariuszy aparatu bezpieczeństwa i partyjnych urzędników, którzy w realiach PRL zajmowali się kontrolą, zastraszaniem i neutralizowaniem problemów uznawanych za politycznie niewygodne. Serial wykorzystuje tę postać, by pokazać mechanizmy nacisku wobec lekarzy i osób próbujących ujawnić prawdę o epidemii.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
