Polska Jerozolima pod Krakowem. Zabytki i atrakcje turystyczne Miechowa i okolicy |
Miechów to miasto, które przez siedem stuleci stanowiło dla Polaków duchowy pomost z Ziemią Świętą. To tutaj bije serce unikatowej w skali Europy tradycji Bożogrobców, a mury tutejszej bazyliki skrywają najstarszą w kraju kopię Grobu Pańskiego. Wyjazd do Miechowa to nie tylko lekcja historii o rycerzach w czarnych habitach, ale wyprawa do miejsca, które po tragicznych bitwach i pożarach za każdym razem odradzało się z nową siłą.
Dlaczego Miechów nazywany jest Polską Jerozolimą?
Bazylika kolegiacka Grobu Bożego w Miechowie
Fundamenty potęgi miasta położył w 1163 roku Jaksa herbu Gryf, który po powrocie z wyprawy do Palestyny sprowadził tu zakonników strzegących Grobu Chrystusa. Bożogrobcy, zwani potocznie miechowitami, stworzyli tu ośrodek, który rangą dorównywał największym sanktuariom średniowiecznej Europy. Dzięki specjalnym przywilejom pielgrzymi mogli tu uzyskać takie same odpusty, jak w samej Jerozolimie, co uczyniło miasto celem wypraw królów i magnatów. Przez wieki zakon wpływał na każdy aspekt życia regionu, od edukacji po gospodarkę, budując jeden z najbogatszych konwentów w Polsce.
Wpływ Bożogrobców na polską kulturę religijną jest nie do przecenienia, gdyż to oni wprowadzili nieznany wcześniej w kraju zwyczaj budowania Grobów Pańskich w Wielki Piątek. Miechów stał się domem generalnym zgromadzenia, a jego proboszczowie z czasem zyskali prawo do używania insygniów biskupich. Nawet po kasacie zakonu w 1819 roku Miechów nie zapomniał o swoich korzeniach, co ostatecznie doprowadziło do reaktywacji zgromadzenia w latach 90. XX wieku.
Co kryje Bazylika Grobu Bożego i jej skarbiec?
Miechów w Atlasie Geograficznym-Ilustrowanym Królestwa Polskiego
Sercem sanktuarium jest Bazylika Grobu Bożego, monumentalna budowla łącząca w sobie surowość gotyku z barokowym przepychem. Najważniejszym punktem świątyni jest kaplica wzniesiona około 1530 roku, wewnątrz której znajduje się kamienna kopia jerozolimskiego grobu Chrystusa. To unikat na skalę światową, osadzony według tradycji na ziemi przywiezionej przez Jaksę bezpośrednio z Golgoty. Charakterystyczna wieża z hełmem w kształcie kuli dominuje nad okolicą, widoczna z daleka dla przybywających do miasta.
W dawnym klasztorze oraz w tak zwanym Zamku Generałów mieści się obecnie Muzeum Ziemi Miechowskiej, które eksponuje skarby gromadzone przez stulecia. Można tam podziwiać kolekcję blisko 200 szat liturgicznych, w tym ornaty wykonane z cennych tkanin tureckich i francuskich zdobione perłami. Jednym z najcenniejszych obiektów jest mitra haftowana perłami rzecznymi, za którą w dawnych wiekach można było kupić aż trzy wsie. Bogactwo skarbca najlepiej pokazuje, jak wysoko cenili miechowitów dawni władcy Polski.
Czy bitwa pod Miechowem była największą tragedią miasta?
Bitwa pod Miechowem
Data 17 lutego 1863 roku zapisała się w historii Miechowa krwią i dymem pożarów. Podczas powstania styczniowego oddział pod dowództwem Apolinarego Kurowskiego uderzył na stacjonujących w mieście Rosjan. Choć powstańcy brawurowo opanowali cmentarz i kościół św. Barbary, atak na rynek zakończył się druzgocącą klęską. Rosjanie, mszcząc się za opór, podpalili miasto, z którego ocalało jedynie kilka murowanych domów i kompleks klasztorny.
To tragiczne wydarzenie na dziesięciolecia zahamowało rozwój Miechowa, ale jednocześnie ugruntowało jego patriotyczną legendę. Dziś o bohaterach tamtych dni przypomina pomnik z orłem zrywającym się do lotu, ustawiony w miejscu dawnej studni, do której wrzucano ciała poległych. Spacerując po mieście, warto zajrzeć do Domu Pracy Twórczej im. Stefana Żechowskiego, gdzie obok kolekcji sztuki współczesnej można poczuć ducha dawnego Miechowa.
Gdzie szukać śladów Santi Gucciego i rycerza spod Grunwaldu?
Pałac Mirów w Książu Wielkim / fot. Kasia-s, CC-BY-SA 3.0
Okolice Miechowa to teren nasycony historią nie mniej niż samo miasto, a obowiązkowym punktem na mapie jest Książ Wielki. To tutaj włoski architekt Santi Gucci wzniósł pod koniec XVI wieku manierystyczny pałac na Mirowie dla biskupa Piotra Myszkowskiego. Budowla, choć później przebudowana przez Wielopolskich, do dziś imponuje swoją skalą i malowniczym położeniem na wzgórzu. Warto również odwiedzić gotyckie kościoły w samym Książu, które pamiętają czasy, gdy miejscowość ta była siedzibą rozległego powiatu.
Niezatarte ślady zostawił tu również wybitny uczony Maciej z Miechowa, ośmiokrotny rektor Akademii Krakowskiej i autor pierwszej drukowanej historii Polski. Choć spoczął na Wawelu jako mąż wielkich zasług, jego serce i fundacje zawsze należały do rodzinnego miasta. Nieco dalej, we Wrocimowicach, odnajdziemy wieś należącą niegdyś do Marcina, słynnego chorążego niosącego sztandar królewski pod Grunwaldem.
Jakie atrakcje oferuje Szlak Architektury Drewnianej i kulinarna stolica regionu?
Kościół Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła w Przesławicach / fot. Januszk67, CC-BY-SA 3.0
Dla miłośników dawnego budownictwa region oferuje perły Szlaku Architektury Drewnianej, z których najsłynniejszy jest kościół w Przesławicach. Ta modrzewiowa świątynia z XVII wieku jest przykładem budowli „wędrującej”, przeniesionej na obecne miejsce w celu ratowania jej przed zniszczeniem. Równie fascynujący jest dworek Zacisze w Miechowie, klasyczny przykład polskiej rezydencji modrzewiowej z 1784 roku. W jego ogrodach regularnie odbywają się plenery malarskie i koncerty, co czyni go żywym centrum kultury.
Zupełnie inny, lżejszy wymiar zwiedzania oferuje gmina Charsznica, znana w całej Polsce jako „kapuściana stolica kraju„. To określenie nie jest przesadą: uprawa kapusty zajmuje tu ponad 2,5 tysiąca hektarów, czyli przeszło jedną trzecią powierzchni gminy, a szacuje się, że co dziesiąta polska kapusta pochodzi właśnie stąd. Mieszkańcy nazywają ją ”zielonym złotem”, a lokalną specjalnością jest kapusta kiszona naturalnymi metodami, bez konserwantów. Można tu odwiedzić jedyne w swoim rodzaju Muzeum Kapusty oraz zabytkową stację kolejową z XIX wieku.
Kapuścianą tradycję region świętuje hucznie. Co roku we wrześniu odbywają się Małopolskie Dni Kapusty - impreza organizowana nieprzerwanie od lat 90., podczas której koronuje się Kapuścianą Parę Królewską spośród najlepszych plantatorów, a rolnicy rywalizują o tytuł największej główki kapusty.
Nieco dalej region słynie też z najdłuższych w Polsce tuneli kolejowych pod Białą Górą, będących majstersztykiem dawnej inżynierii, a obecnie jest częścią linii kolejowej nr 8, która łączy Warszawę z Krakowem. Te kulinarne i techniczne ciekawostki tworzą wokół sakralnej powagi Miechowa zaskakująco różnorodną ofertę.
Gdzie odpocząć na polu historycznej bitwy?
Jan Matejko, Kościuszko pod Racławicami
Kilka kilometrów dzieli Miechów od pól pod Racławicami, gdzie w 1794 roku wojska Tadeusza Kościuszki pokonały Rosjan. Krajobraz pola bitwy, uznany za Pomnik Historii, do dziś zachował swój sugestywny charakter z górującym nad nim kopcem Kościuszki. W pobliskich Janowiczkach warto zobaczyć willę premiera Walerego Sławka, którą otrzymał on w darze od narodu.
Dla szukających wyciszenia ziemia miechowska oferuje dziewięć rezerwatów przyrody, chroniących rzadkie storczyki i roślinność stepową. Można tu wędrować ścieżkami edukacyjnymi w lasach Chrusty lub podziwiać panoramę Tatr z wieży widokowej w Dosłońcu. Aktywni turyści mają do dyspozycji setki kilometrów szlaków rowerowych, w tym trasę łączącą Miechów z Racławicami. Zakończenie dnia w jednej z lokalnych winnic, produkujących ekologiczne wina, pozwala w pełni docenić urok tej krainy.
Ziemia miechowska to rzadki przypadek regionu, który potrafił przekuć swoją dawną religijną ekskluzywność w nowoczesną i przystępną ofertę turystyczną. To miejsce dla tych, którzy od komercyjnych atrakcji wolą autentyczne spotkanie z dziedzictwem, które kształtowało polską tożsamość przez osiem wieków.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
