Nowe muzea w Polsce. W Warszawie, Krakowie, Poznaniu, Wrocławiu i Białymstoku powstają ważne wystawy historyczne |
W Polsce trwa kilka dużych inwestycji muzealnych, które w najbliższych latach mogą wyraźnie zmienić mapę historycznych wystaw. Nie wszystkie oznaczają budowę muzeum od fundamentów. W części przypadków gotowe są już gmachy, ale nadal powstają wystawy stałe. W innych miastach trwa modernizacja dawnych budynków albo adaptacja obiektów poprzemysłowych i powojskowych. Wspólny mianownik jest jednak podobny: chodzi o stworzenie miejsc, które będą opowiadać historię nie tylko przez eksponaty, ale także przez scenografię, multimedia, edukację i nowoczesną narrację.
Wśród najważniejszych obecnie realizowanych projektów znajdują się: wystawa stała Muzeum Historii Polski w Warszawie, modernizacja dawnego kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty w Krakowie, nowa siedziba Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919 w Poznaniu, budowa Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu oraz nowa siedziba Muzeum Wojska w Białymstoku.
Muzeum Historii Polski w Warszawie. Gmach już działa, ale serce muzeum dopiero powstaje
Wizualizacji wystawy stałej w Muzeum Historii Polski / fot. WWAA, PLATIGE IMAGE
Muzeum Historii Polski ma już swoją siedzibę na warszawskiej Cytadeli. Nowy gmach został otwarty dla publiczności w 2023 r., ale najważniejszy etap z punktu widzenia zwiedzających nadal trwa. Chodzi o wystawę stałą, która ma stać się właściwym centrum opowieści o dziejach Polski.
Umowę na wykonanie wystawy podpisano we wrześniu 2023 r. Pierwotnie zapowiadano jej udostępnienie w 2026 r., ale aktualne komunikaty muzeum wskazują na otwarcie w 2027 r. Ekspozycja ma należeć do największych wystaw historycznych w Polsce. Według informacji Muzeum Historii Polski zajmie kilka tysięcy metrów kwadratowych i pokaże około 3600 muzealiów, w tym ponad 2100 obiektów z kolekcji MHP, a także setki kopii i replik.
Wystawa będzie miała układ chronologiczny i zostanie podzielona na sześć galerii. Jej narracja ma prowadzić od początków państwa polskiego po współczesność. Nie będzie to jednak wyłącznie przegląd dat i wydarzeń. Muzeum zapowiada opowieść o państwie, społeczeństwie, kulturze, religii, gospodarce, sporach politycznych, wojnach, modernizacji, utracie niepodległości i jej odzyskiwaniu.
To właśnie ta wystawa zdecyduje o ostatecznym kształcie Muzeum Historii Polski jako instytucji. Sam budynek stworzył przestrzeń, ale dopiero ekspozycja stała ma nadać jej pełną treść. Będzie to jedna z najbardziej oczekiwanych wystaw historycznych w Polsce, bo jej ambicją jest opowiedzenie ponad tysiąca lat dziejów państwa i narodu w jednym muzealnym ciągu narracyjnym.
Muzeum Nowej Huty. Dawne kino Światowid zamienia się w muzeum dzielnicy
Muzeum Nowej Huty.
W Krakowie trwa modernizacja i rozbudowa dawnego kina Światowid na potrzeby Muzeum Nowej Huty, oddziału Muzeum Krakowa. To inwestycja szczególna, bo dotyczy budynku, który sam jest częścią historii dzielnicy. Kino Światowid przez dekady było jednym z rozpoznawalnych miejsc Nowej Huty, a teraz ma zostać przekształcone w nowoczesną przestrzeń muzealną.
Projekt otrzymał dofinansowanie z programu FEnIKS w 2024 r. Umowę dotyczącą realizacji inwestycji zawarto w 2025 r., a w połowie tego roku rozpoczęła się zasadnicza modernizacja dawnego kina. Otwarcie nowoczesnego muzeum z wystawą stałą poświęconą dziejom Nowej Huty planowane jest na przełom 2028 i 2029 r.
Nowa ekspozycja ma opowiadać historię dzielnicy od jej powstania po współczesność. Będzie to więc opowieść o wielkim projekcie urbanistycznym i przemysłowym Polski Ludowej, ale także o ludziach, którzy Nową Hutę budowali, zasiedlali i zmieniali. To historia robotników, inżynierów, rodzin przyjeżdżających z różnych części kraju, życia codziennego, kultury, religii, konfliktów społecznych, oporu wobec komunizmu i przemian po 1989 r.
Nowa Huta bywa przedstawiana głównie przez pryzmat kombinatu, socrealistycznej architektury i politycznego projektu władz komunistycznych. Muzeum ma szansę pokazać szerszy obraz: dzielnicę jako miejsce realnego życia społecznego, sporów, pracy, awansu, pamięci i tożsamości. Dawne kino Światowid ma stać się nie tylko siedzibą wystawy, ale także centrum edukacji i spotkań poświęconych jednej z najważniejszych dzielnic powojennej Polski.
Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Nowa siedziba dla zwycięskiego zrywu
Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919
W Poznaniu powstaje nowa siedziba Muzeum Powstania Wielkopolskiego 1918-1919. Umowę z generalnym wykonawcą podpisano 19 grudnia 2023 r., a plac budowy przekazano wykonawcy jeszcze w grudniu tego samego roku. Gmach powstaje przy ul. Północnej 9, w rejonie Wzgórza św. Wojciecha, w miejscu dawnego lodowiska Bogdanka.
W przypadku tej inwestycji szczególnie ważne jest rozróżnienie między zakończeniem robót budowlanych a otwarciem muzeum dla zwiedzających. Według aktualnych informacji do końca 2026 r. przewidziano odbiory zasadniczych robót budowlanych. Równolegle trwają jednak prace nad wystawą stałą, instalacjami, scenografią i zagospodarowaniem terenu. W połowie 2027 r. planowane jest testowe uruchomienie ekspozycji, natomiast pełne otwarcie nowej siedziby należy wiązać z końcowym etapem prac wystawienniczych i obchodami 110. rocznicy wybuchu Powstania Wielkopolskiego, przypadającej w 2028 r.
Nowe muzeum ma opowiedzieć o jednym z najważniejszych zwycięskich zrywów w historii Polski. Powstanie Wielkopolskie wybuchło 27 grudnia 1918 r. i doprowadziło do przyłączenia znacznej części Wielkopolski do odrodzonego państwa polskiego. Było sukcesem militarnym, politycznym i organizacyjnym, ale nie wzięło się znikąd. Stało za nim doświadczenie pracy organicznej, samoorganizacji, budowania polskich instytucji, gospodarki, kultury i świadomości narodowej pod panowaniem pruskim.
Dlatego nowa ekspozycja nie powinna być wyłącznie opowieścią o walkach. Jej naturalnym kontekstem będzie długi proces przygotowywania społeczeństwa do niepodległości: działalność organizacji społecznych, edukacyjnych, gospodarczych, politycznych i wojskowych. Wystawa ma pokazać zarówno sam przebieg powstania, jak i ludzi, którzy je współtworzyli - żołnierzy, dowódców, działaczy, kobiety, młodzież i mieszkańców wielkopolskich miast oraz wsi.
Nowa siedziba ma dać tej historii odpowiednią skalę. Dotychczas muzeum działało w Odwachu na Starym Rynku. Nowy gmach pozwoli na przygotowanie większej, bardziej nowoczesnej i wielowątkowej ekspozycji, pokazującej Powstanie Wielkopolskie jako efekt determinacji, organizacji i politycznej dojrzałości regionu.
Muzeum Książąt Lubomirskich. Wrocław buduje nowy dom dla jednej z najważniejszych kolekcji Ossolineum
Muzeum Książąt Lubomirskich
We Wrocławiu 20 marca 2026 r. symbolicznie rozpoczęto budowę nowej siedziby Muzeum Książąt Lubomirskich, oddziału Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Gmach powstaje w ścisłym centrum miasta, na działce u zbiegu ul. Szewskiej i placu Uniwersyteckiego, naprzeciwko głównej siedziby Ossolineum. Ma mieć pięć kondygnacji naziemnych, dwie podziemne i niemal 10 tys. m kw. powierzchni użytkowej.
W tym przypadku harmonogram warto podawać ostrożnie. Wcześniejsze zapowiedzi mówiły o zakończeniu robót budowlanych w 2027 r. i udostępnieniu muzeum w 2028 r. Nowsze komunikaty wskazują jednak początek 2030 r. jako termin zakończenia budowy. Dlatego najbezpieczniej pisać, że nowa siedziba ma być gotowa pod koniec obecnej dekady, a szczegółowy termin otwarcia będzie zależał od zakończenia prac budowlanych, konserwatorskich i wystawienniczych.
Muzeum Książąt Lubomirskich ma historię sięgającą XIX w. Jego początki są związane z ideą Józefa Maksymiliana Ossolińskiego i Henryka Lubomirskiego, a pierwszym wielkim domem tej kolekcji był Lwów. Po II wojnie światowej część zbiorów Ossolineum trafiła do Wrocławia, ale przez dekady brakowało osobnego, nowoczesnego gmachu, który pozwoliłby zaprezentować kolekcję w odpowiedniej skali.
Nowe muzeum ma pokazywać dzieła sztuki, grafiki, rysunki, zbiory numizmatyczne, pamiątki historyczne i obiekty związane z kulturą dawnej Rzeczypospolitej. Będzie to jednak nie tylko galeria cennych przedmiotów. W założeniu ma to być opowieść o kolekcjonerstwie, mecenacie, pamięci, utracie i ocaleniu dziedzictwa. Historia Muzeum Książąt Lubomirskich prowadzi bowiem od arystokratycznych zbiorów i Lwowa, przez dramat XX wieku, po powojenny Wrocław, który stał się nowym miejscem dla części dziedzictwa Ossolineum.
Znaczenie tej inwestycji wykracza poza samo miasto. Nowa siedziba Muzeum Książąt Lubomirskich będzie jednym z najważniejszych projektów muzealnych poświęconych polskiej kulturze materialnej, sztuce i pamięci historycznej. To także próba przywrócenia widoczności kolekcji, która przez dziesięciolecia nie miała własnego, w pełni odpowiadającego jej randze miejsca.
Muzeum Wojska w Białymstoku. Nowa siedziba przy Węglowej
Muzeum Wojska w Białymstoku.
W Białymstoku trwa budowa nowej siedziby Muzeum Wojska przy ul. Węglowej 7. Plac budowy przekazano 5 listopada 2024 r. Nowy budynek ma być gotowy do końca października 2026 r. Następnie muzeum czeka przeprowadzka, przeniesienie kilkudziesięciu tysięcy eksponatów oraz przygotowanie wystaw głównych. Ten etap zaplanowano na lata 2026-2028.
Nowa siedziba powstaje w dawnym magazynie powojskowym na terenie Węglowej. To miejsce już wcześniej było związane z działalnością muzeum, ponieważ w pobliżu funkcjonuje Park Militarny. Przeniesienie głównej siedziby ma pozwolić na znaczne powiększenie przestrzeni wystawienniczej, magazynowej i edukacyjnej.
Muzeum Wojska w Białymstoku gromadzi zbiory dotyczące historii wojskowości, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów regionu. W jego kolekcji znajdują się militaria, dokumenty, fotografie, mundury, odznaczenia, pamiątki osobiste i obiekty związane z historią formacji wojskowych, konfliktów XX wieku, okupacji, podziemia niepodległościowego i służby żołnierskiej.
Nowa siedziba ma umożliwić przygotowanie pełniejszej opowieści o wojskowej historii północno-wschodniej Polski. To region o szczególnym doświadczeniu historycznym: pogranicze kultur, państw, armii i okupacji. Dlatego muzeum może stać się nie tylko miejscem prezentacji militariów, ale także instytucją opowiadającą o losach ludzi, którzy znaleźli się w centrum wielkich konfliktów XX wieku.
W przypadku Białegostoku nowa siedziba oznacza więc coś więcej niż zmianę adresu. To szansa na stworzenie nowoczesnej placówki, która połączy historię wojskowości z opowieścią o regionie, pamięci, tożsamości i doświadczeniu pogranicza.
Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Nowe muzeum na polu bitwy
Muzeum Westerplatte i Wojny 1939. Nowe muzeum na polu bitwy
W Gdańsku trwa realizacja Muzeum Westerplatte i Wojny 1939, oddziału Muzeum II Wojny Światowej. Inwestycja ma uporządkować teren dawnej Wojskowej Składnicy Tranzytowej i stworzyć nowoczesne muzeum na autentycznym polu bitwy z września 1939 r.
Pierwszy etap prac rozpoczął się w 2026 r., a 25 kwietnia 2026 r. na Westerplatte wmurowano kamień węgielny pod budowę muzeum. Całość inwestycji ma zostać zakończona do 2030 r. Projekt obejmuje m.in. przywrócenie historycznego układu terenu, budowę infrastruktury dla zwiedzających oraz przygotowanie właściwej ekspozycji.
Główna wystawa ma opowiadać o obronie Westerplatte od 1 do 7 września 1939 r., historii Wojskowej Składnicy Tranzytowej, losach jej załogi oraz symbolicznym znaczeniu miejsca, w którym rozpoczęła się II wojna światowa. Ważną częścią opowieści będzie sam teren: relikty koszar, wartowni, umocnień i układ dawnej składnicy.
Nowe muzeum ma nie dominować nad krajobrazem Westerplatte, lecz zostać w niego wpisane. Dlatego główny budynek ekspozycyjny zaplanowano częściowo poniżej poziomu gruntu, w pobliżu Pomnika Obrońców Wybrzeża. Dzięki temu Westerplatte ma pozostać przede wszystkim miejscem pamięci, a muzeum — narzędziem do lepszego zrozumienia jego historii.
Nowe muzea, nowe opowieści
Trwające inwestycje pokazują, że polskie muzealnictwo coraz mocniej odchodzi od modelu instytucji rozumianej wyłącznie jako miejsce przechowywania zbiorów. Nowe lub modernizowane muzea mają być przestrzeniami opowieści: o państwie, mieście, regionie, powstaniu, kolekcji, wojsku i pamięci.
Jeśli zapowiadane harmonogramy zostaną utrzymane, lata 2027-2030 przyniosą otwarcie kilku ważnych placówek i wystaw. Będzie to jeden z ciekawszych momentów dla polskich muzeów historycznych w ostatnich latach - nie tylko dlatego, że powstaną nowe budynki, ale przede wszystkim dlatego, że wraz z nimi pojawią się nowe sposoby opowiadania historii.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
