Czy odnaleziono miejsce bitwy Chrobrego z 1015 roku? Zagadka może być bliska rozwiązania |
Muzeum Ziemi Szprotawskiej poinformowało, że po latach poszukiwań wytypowało obszar, na którym mogła rozegrać się bitwa wojsk Bolesława Chrobrego z armią Henryka II. Starcie z 1 września 1015 r., nazywane bitwą w Lesie Dziadoszyców, znamy przede wszystkim z relacji niemieckiego kronikarza Thietmara. Lokalizacja pozostaje tajemnicą, a przedstawiona przez muzeum hipoteza czeka teraz na sprawdzenie przez archeologów.
Czy odnaleziono miejsce bitwy Bolesława Chrobrego?
Bolesław I Chrobry wbija słupy graniczne na Łabie i Soławie
Na ostateczną odpowiedź trzeba jeszcze poczekać. Muzeum Ziemi Szprotawskiej im. Felixa Matuszkiewicza nie ogłosiło odkrycia zabytków, które jednoznacznie potwierdzałyby rozegranie bitwy w określonym miejscu. Badacze wytypowali jednak rozległy obszar pasujący do informacji o trasie odwrotu wojsk niemieckich oraz warunkach terenowych opisanych w źródłach.
Nowa hipoteza pojawiła się po ponownym przeanalizowaniu dotychczasowych ustaleń i przypadkowym odkryciu, którego charakteru na razie nie ujawniono. Dyrektor muzeum Maciej Boryna zapowiedział, że przygotowana dokumentacja zostanie najpierw przedstawiona służbom konserwatorskim.
Kolejnym krokiem ma być propozycja badań archeologicznych obejmujących potencjalną trasę przemarszu armii Henryka II, miejsce jej obozowiska oraz teren głównego starcia. Dopiero wyniki takich prac pozwolą ocenić, czy po latach poszukiwań rzeczywiście udało się rozwiązać zagadkę
Dlaczego muzeum nie ujawnia lokalizacji stanowiska?
Muzeum nie podaje nawet przybliżonego położenia wytypowanego obszaru. Decyzję uzasadnia koniecznością jego zabezpieczenia przed osobami prowadzącymi nielegalne poszukiwania. Przed rozpoczęciem prac archeologicznych przypadkowe wydobycie przedmiotów z ziemi mogłoby zniszczyć informacje o ich położeniu i wzajemnych relacjach.
W przypadku pola bitwy pojedynczy grot strzały, fragment ostrogi lub część uzbrojenia nie przesądza jeszcze o lokalizacji starcia. Znaczenie ma dopiero większe nagromadzenie zabytków, ich rozmieszczenie, datowanie oraz powiązanie z dawną drogą, obozowiskiem albo naturalną przeszkodą terenową. Z tego powodu badania powinny być prowadzone metodycznie i pod nadzorem konserwatorskim.
Co wydarzyło się 1 września 1015 roku?
Bitwa była jednym z najważniejszych epizodów kolejnej wyprawy Henryka II przeciwko państwu Bolesława Chrobrego. Konflikt obu władców trwał z przerwami od 1002 r. i wynikał m.in. z przejęcia przez polskiego księcia Milska i Łużyc oraz jego rosnącej pozycji w Europie Środkowej.
Latem 1015 r. Henryk II przygotował uderzenie prowadzone z kilku kierunków. W wyprawie uczestniczyły wojska niemieckie wspierane przez Czechów i Wieletów. Główne siły dotarły do Odry w rejonie Krosna Odrzańskiego i 3 sierpnia zdołały przeprawić się na drugi brzeg. Armia cesarska nie osiągnęła jednak zakładanych celów, a brak współdziałania pomiędzy poszczególnymi zgrupowaniami skłonił Henryka do odwrotu.
Wycofujące się oddziały musiały przejść przez zalesione i podmokłe tereny kraju Dziadoszyców. Niemcy przedostawali się przez bagna po pomostach lub mostach ułożonych poprzedniej nocy. Henryk ruszył naprzód z główną częścią armii, a osłonę odwrotu powierzył doborowej straży tylnej.
Jak wojska Chrobrego rozbiły niemiecką straż tylną?
Oddziałem pozostawionym na końcu kolumny dowodzili arcybiskup magdeburski Gero, margrabia Gero II oraz palatyn saski Burchard. Bolesław Chrobry wysłał przeciwko nim liczną piechotę i łuczników, którzy zajęli pozycje w pobliskim lesie.
Thietmar opisał trzy kolejne polskie uderzenia. Niemcy mieli odeprzeć dwa pierwsze ataki i zadać napastnikom straty. Sytuacja zmieniła się, gdy część cesarskich żołnierzy rozpoczęła ucieczkę. Wojska Chrobrego ponownie zwarły szeregi, rozbiły przeciwników i ostrzelały wycofujących się rycerzy.
Według kronikarza polegli margrabia Gero oraz graf Folkmar, a arcybiskup Gero i ranny palatyn Burchard z trudem wydostali się z pola walki. Do niewoli dostał się młody Ludolf wraz z niewielką grupą towarzyszy. Thietmar zapisał również, że zginęło 200 „najprzedniejszych rycerzy”. Liczby tej nie można dziś niezależnie potwierdzić, ale rozmiar porażki musiał być znaczny, skoro kronikarz poświęcił jej tak obszerny i emocjonalny opis.
Henryk II rozważał powrót po ciała poległych, lecz doradcy odwiedli go od tego pomysłu. Na pole bitwy wysłano biskupa Idziego, który za zgodą Bolesława zorganizował pochówek zabitych i odzyskał ciało margrabiego Gerona. Główna armia niemiecka kontynuowała odwrót w stronę Łaby.
Skąd znamy przebieg bitwy w Lesie Dziadoszyców?
Najważniejszym źródłem pozostaje Kronika Thietmara z Merseburga, spisana zaledwie kilka lat po wydarzeniach. Jej autor był biskupem i przedstawicielem saskiej elity, wyraźnie niechętnym Bolesławowi Chrobremu. Mimo tego nie próbował ukryć klęski cesarskiego oddziału.
Relację uzupełniają Roczniki Kwedlinburskie, które odnotowały wyprawę Henryka II oraz śmierć margrabiego Gerona. Żadne ze źródeł nie podaje jednak nazwy osady ani punktu pozwalającego bez wątpliwości nanieść miejsce starcia na współczesną mapę.
Określenie „Las Dziadoszyców” odnosi się do ziem zamieszkanych wcześniej przez zachodniosłowiańskich Dziadoszan, nazywanych również Dziadoszycami. Ich terytorium obejmowało rozległy obszar pomiędzy środkowym Bobrem a Odrą, dlatego sam zapis kronikarski pozostawia wiele możliwych lokalizacji.
Gdzie wcześniej szukano miejsca bitwy z 1015 roku?
Pomnik Bitwy w Lesie Dziadoszyców odsłonięty w Parku Słowiańskim w Szprotawie w 2019 / fot. Maciej Boryna, CC-BY-SA 3.0
Jedna z najstarszych hipotez wskazywała na bagna nad rzeką Szprotawą w okolicach Przemkowa. W kolejnych latach brano pod uwagę również okolice Lubiechowa, Rudzin, Gromadki oraz mokradła pomiędzy Szprotawą a Przemkowem. W żadnym z tych miejsc nie odnaleziono dotąd zespołu zabytków pozwalającego jednoznacznie powiązać teren z bitwą.
Muzeum Ziemi Szprotawskiej zajmuje się zagadką od początku swojej działalności, czyli od 2004 r. Poszukiwania obejmowały analizę dawnych dróg, przepraw, grodzisk, terenów bagiennych i zmian zachodzących w lokalnym krajobrazie. Trudność polega również na tym, że przez ponad tysiąc lat rzeki zmieniały koryta, mokradła osuszano, a część dawnych szlaków całkowicie zniknęła.
W 2019 r. w Parku Słowiańskim w Szprotawie odsłonięto pomnik upamiętniający zwycięstwo Bolesława Chrobrego. Nie wskazuje on jednak miejsca starcia. Ma przypominać o wydarzeniu związanym z historyczną ziemią Dziadoszyców i o trwających poszukiwaniach pola bitwy.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
