Co to za święto 11 listopada? Od czego wzięła się data Święta Niepodległości |
W środę 11 listopada 2026 r. Polska obchodzi 108. rocznicę odzyskania niepodległości. Narodowe Święto Niepodległości ma jednak krótszą historię niż sama niepodległa Polska. Jako święto państwowe ustanowiła je ustawa z 23 kwietnia 1937 r., uchwalona dwa lata po śmierci Józefa Piłsudskiego i wprost wiążąca tę datę z jego nazwiskiem. Wcześniej o dzień narodzin niepodległego państwa spierały się obozy polityczne II Rzeczypospolitej, a każdy z nich wskazywał inną datę z jesieni 1918 roku.
Co wydarzyło się 11 listopada 1918?
Kolumnada pałacu Saskiego Grób Nieznanego Żołnierza w głębi za pomnikiem księcia Poniatowskiego
Józef Piłsudski wrócił do Warszawy z internowania w niemieckiej twierdzy Magdeburg rankiem 10 listopada 1918 roku. Następnego dnia Rada Regencyjna przekazała mu naczelne dowództwo nad podległym jej wojskiem polskim. Radę powołały w 1917 r. niemieckie i austriackie władze okupacyjne do rządzenia Królestwem Polskim. Tego samego dnia Niemcy podpisały we francuskim Compiègne rozejm, który zakończył walki na froncie zachodnim I wojny światowej. W Warszawie i innych miastach rozbrajano wtedy żołnierzy niemieckich.
Przekazanie władzy rozłożyło się na kilka dni. 14 listopada Rada Regencyjna oddała Piłsudskiemu całą władzę cywilną i się rozwiązała. 16 listopada Piłsudski jako Wódz Naczelny Armii Polskiej wysłał depeszę, w której zawiadamiał państwa świata o istnieniu niepodległego państwa polskiego.
Alternatywne daty święta niepodległości
W dwudziestoleciu międzywojennym nie było zgody co do tego, który dzień 1918 r. uznać za początek niepodległego państwa. Narodowa Demokracja, czyli endecja, wskazywała 7 października. Tego dnia Rada Regencyjna ogłosiła orędzie „Do Narodu Polskiego”, w którym proklamowała Polskę Zjednoczoną Niepodległą. Endecy brali też pod uwagę 12 października, gdy Rada przejęła od okupantów zwierzchnictwo nad wojskiem. Ludowcy świętowali 28 października, rocznicę powstania w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej Wincentego Witosa, pierwszego polskiego organu władzy w dawnej Galicji. Socjaliści czcili noc z 6 na 7 listopada, kiedy w Lublinie powstał Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej z Ignacym Daszyńskim na czele.
Część polityków odwoływała się do daty uznania Polski przez społeczność międzynarodową. Traktat wersalski, w którym Niemcy uznały niepodległość Polski, podpisano 28 czerwca 1919 r., a ratyfikowano 10 stycznia 1920 r. Państwo obchodziło w tych latach uroczyście 3 maja, rocznicę konstytucji z 1791 roku. Świętowano też 10 lutego, czyli rocznicę otwarcia w 1919 r. Sejmu Ustawodawczego, pierwszego parlamentu odrodzonej Polski.
Kiedy ustanowiono Święto Niepodległości
Do 1926 r. rocznicę 11 listopada obchodziło przede wszystkim wojsko, które od 1919 r. organizowało tego dnia uroczystości i rewie. Po przewrocie majowym premier Józef Piłsudski wydał 8 listopada 1926 r. okólnik, który zwalniał tego dnia z pracy urzędników administracji rządowej, a z zajęć uczniów. Ustawowym świętem 11 listopada stał się dopiero po śmierci marszałka. Ustawa z 23 kwietnia 1937 r., podpisana przez prezydenta Ignacego Mościckiego, nazwała go „rocznicą odzyskania przez Naród Polski niepodległego bytu państwowego” i „dniem po wsze czasy związanym z wielkim imieniem Józefa Piłsudskiego”, a w drugim artykule uczyniła dniem wolnym od pracy. Przed wybuchem II wojny światowej Polacy obchodzili tak ustanowione święto tylko dwa razy, w 1937 i 1938 r.
Od zakazu do przywrócenia święta w 1989
W czasie okupacji niemieckiej rocznicę 11 listopada obchodzono w konspiracji. Po wojnie komuniści skreślili ją z kalendarza. Ustawa Krajowej Rady Narodowej z 22 lipca 1945 r. ustanowiła Narodowe Święto Odrodzenia Polski 22 lipca, w rocznicę ogłoszenia Manifestu PKWN, i uchyliła ustawę z 1937 r. Niezależne obchody 11 listopada władze PRL zwalczały, a ich uczestnicy narażali się na represje. Pamięć o tej dacie podtrzymywała opozycja, a w latach 1980-1981 „Solidarność” przywróciła ją do życia publicznego.
Sejm PRL przywrócił święto 15 lutego 1989 r., w trakcie obrad Okrągłego Stołu, tym razem pod nazwą Narodowe Święto Niepodległości. Władze traktowały tę decyzję jako gest wobec opozycji. Ustawa uczyniła 11 listopada dniem wolnym od pracy i obowiązuje do dziś. Dyskusja o dacie wróciła w 2023 r., kiedy do Sejmu trafiła petycja o przeniesienie święta na 7 października, rocznicę orędzia Rady Regencyjnej.
Czy 11 listopada to święto kościelne
Narodowe Święto Niepodległości jest świętem państwowym. Kościół katolicki nie zalicza go do świąt nakazanych, więc katolików nie obowiązuje tego dnia udział we mszy świętej. Obowiązek pojawia się tylko wtedy, gdy 11 listopada wypada w niedzielę. W 2026 r. przypada w środę. Wiele parafii odprawia tego dnia msze w intencji Ojczyzny, a tradycja tych nabożeństw sięga obchodów z czasów II Rzeczypospolitej.
W kalendarzu liturgicznym 11 listopada to wspomnienie obowiązkowe św. Marcina z Tours, rzymskiego żołnierza, który według legendy oddał połowę płaszcza żebrakowi, a potem został biskupem. Najhuczniej obchodzi się je w Poznaniu, gdzie z odpustem w kościele św. Marcina wiąże się tradycja wypiekania rogali świętomarcińskich.
10 zł
15 zł
25 zł
