Zwrot tablicy Fryderyka II w Kostrzynie nad Odrą. Historia i pytania o formę upamiętnienia |
Na sobotę 24 stycznia 2026 roku na Starym Mieście w Kostrzynie nad Odrą zaplanowano uroczystość przekazania fragmentu tablicy pamiątkowej księcia Fryderyka Hohenzollerna, późniejszego króla Prus Fryderyka II, związanego z jego pobytem w mieście w latach 1730-1732. Wydarzenie zaplanowano na godzinę 12:00 w Bramie Berlińskiej. Zabytek zostanie przekazany do zbiorów Muzeum Twierdzy Kostrzyn. Wydarzeniu ma towarzyszyć będzie oprawa rekonstrukcyjna, w tym udział historycznej świty oraz symboliczne wystrzały muzealnej armaty.
Tablica odnaleziona po wojnie i wywieziona za granicę
Zaproszenie na wydarzenie
Fragment tablicy odnaleziono w 1993 roku podczas prac porządkowych prowadzonych na terenie ruin Starego Miasta Kostrzyn. Akcja odgruzowywania, realizowana w latach 90. XX wieku, odbywała się jednak przy ograniczonym nadzorze konserwatorskim, co doprowadziło do utraty wielu znalezisk o wartości historycznej.
Tablica, która przed 1945 rokiem znajdowała się na kamienicy przy ul. Szkolnej 50 i upamiętniała pobyt Fryderyka w Kostrzynie, została wywieziona za granicę. Najpierw trafiła do Rauen, a następnie - po kolejnych zmianach właścicieli - do restauracji „Pod Starym Frycem” w Letschin, gdzie była eksponowana jako pamiątka związana z historią Prus. Dopiero w ostatnim czasie zapadła decyzja o jej zwrocie do Kostrzyna.
Zgodnie z zaproszeniem organizatorzy: „mają zaszczyt zaprosić na Stare Miasto w Kostrzytnie na uroczystość przekazania tablicy pamiątkowej Księcia Fryderyka (...) Przekazanie tablicy na rzecz Muzeum Twierdzy dokonają przy wtórze wystrzałów artyleryjskich panie Ines Bartholdt i Sylvia Grund w obecności Jego Wysokości Fryderyka II w 314 rocznicę jego urodzin.”
Kostrzyn jako miejsce przymusowego pobytu Fryderyka
Pobyt Fryderyka w Kostrzynie w latach 1730-1732 miał charakter przymusowy. Był on następstwem nieudanej próby ucieczki następcy tronu pruskiego i decyzji jego ojca, króla Fryderyka Wilhelma I, o osadzeniu syna w twierdzy.
W tym okresie Fryderyk był świadkiem egzekucji porucznika Hansa Hermanna von Kattego, swojego bliskiego przyjaciela. Wydarzenia te odegrały istotną rolę w kształtowaniu jego postawy i późniejszego stylu sprawowania władzy.
Fryderyk II wobec Polski - polska perspektywa historyczna
Fryderyk II Wielki
Z punktu widzenia historii Polski Fryderyk II pozostaje postacią ocenianą jednoznacznie negatywnie. Był jednym z głównych inicjatorów I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 roku, a jego polityka wobec Rzeczpospolitej Obojga Narodów miała charakter konsekwentnie wrogi.
W 1769 roku w Sankt Petersburgu przedstawiono tzw. plan hrabiego Lynara, inspirowany przez dwór pruski, zakładający zabór części terytorium Rzeczypospolitej. Ostatecznie w 1772 roku Fryderyk II wystąpił jako główny wnioskodawca zawarcia traktatu rozbiorowego, który formalnie zapoczątkował rozbiór Rzeczpospolitej.
Szczególnie dotkliwe były działania o charakterze gospodarczym, w tym planowe psucie polskiej monety. Pruskie mennice, działające z inspiracji i za wiedzą Fryderyka II, wprowadzały do obiegu pieniądz o zaniżonej zawartości kruszcu, co prowadziło do inflacji i osłabienia finansów Rzeczypospolitej. Był to element świadomej polityki destabilizacji państwa sąsiedniego. Dla Fryderyka Polska była obszarem rywalizacji i ekspansji, a nie partnerem politycznym.
Pamięć historyczna a forma upamiętnienia
W wydarzeniu przekazania tablicy do Muzeum Twierdzy Kostrzyn w Kostrzynie nad Odrą wzięła udział osoba odgrywająca rolę Fryderyka II / fot. Marta Niedzielska-Siadak
Trudno wyrzec się historii miejsca i faktu, że Fryderyk II przez kilkanaście miesięcy przebywał w Kostrzynie nad Odrą - ten epizod pozostaje częścią dziejów miasta związanego przez wieki z Brandenburgią i powinien być przedmiotem rzetelnej refleksji historycznej.
Pojawia się jednak pytanie, czy okoliczność zwrotu tablicy pamiątkowej musi przyjmować formę uroczystości z elementami ceremonialnymi, w tym salw artyleryjskich. Współczesny Kostrzyn jest polskim miastem, zamieszkanym przez Polaków, a Fryderyk II zapisał się w historii jako jeden z głównych grabarzy państwa polskiego. Z tej perspektywy trudno uznać, by pruski monarcha zasługiwał na honorowe wystrzały armatnie, nawet w ramach historycznej inscenizacji związanej z powrotem pamiątkowej tablicy jemu poświęconej.
Warto przy tym odnotować, że do chwili publikacji tekstu na oficjalnej stronie miasta ani na profilu miasta na Facebooku nie pojawiła się relacja z wczorajszej uroczystości. Jednakże jak poinformowała nas radna Rady Miasta Kostrzyna nad Odrą Marta Niedzielska-Siadak wydarzenie odbyło się. Z jej relacji wynika, że wydarzeniu przekazania tablicy upamiętniającej pobyt Fryderyka II zgodnie z zapowiedziami towarzyszyły wystrzały armatnie. Dodatkowo przyjechała także osoba, która odgrywała rolę Fryderyka II.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick i wysłać komentarz. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum. Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.
