Muzeum Historii Naturalnej w Polsce. Prof. Stolarski zdradza lokalizację, termin i plany ekspozycji [wywiad] |
W zbiorach instytucji Polskiej Akademii Nauk znajduje się dziewięć milionów okazów przyrodniczych, w tym słynne dinozaury z pustyni Gobi i unikatowe kolekcje bursztynu bałtyckiego. Mimo to Polska wciąż nie ma narodowego Muzeum Historii Naturalnej (MHN). O koncepcji nowej placówki, jej warszawskiej lokalizacji, realnym horyzoncie otwarcia i ambicji stworzenia najważniejszego centrum historii naturalnej Europy Środkowo-Wschodniej opowiada prof. dr hab. Jarosław Stolarski, dyrektor Instytutu Paleobiologii PAN i pełnomocnik ds. Muzeum Historii Naturalnej.
Wojtek Duch: - Panie profesorze skąd wziął się pomysł, by właśnie teraz wrócić do idei Muzeum Historii Naturalnej w Polsce?
Prof. dr hab. Jarosław Stolarski: - Pomysł dojrzewa od wielu lat, ale dziś istnieje wyjątkowa zbieżność potrzeb społecznych, potencjału naukowego PAN i gotowości instytucjonalnej do realizacji takiego projektu. Polska pozostaje jednym z największych krajów Europy bez narodowego Muzeum Historii Naturalnej.
Na jakim etapie jest dziś projekt - koncepcja, plany architektoniczne, rozmowy z partnerami?
- Obecnie trwa etap budowania koncepcji instytucjonalnej, naukowej i organizacyjnej oraz rozmów z potencjalnymi partnerami. Priorytetem jest określenie misji, modelu funkcjonowania i zakresu wykorzystania istniejących kolekcji przyrodniczych. Istnieje umowa konsorcjalna oraz wola pracy nad koncepcją MHN między głównymi placówkami przyrodniczych dysponujących dużymi zbiorami przyrodniczymi, m.in. Instytutem Paleobiologii PAN, PAN Muzeum Ziemi, Muzeum i Instytutem Zoologii PAN.
Jaki jest szacowany budżet i kto ma być głównym fundatorem - państwo, miasto, środki europejskie, partnerzy prywatni?
Muzeum Historii Naturalnej
- Będzie to projekt wieloźródłowy, oparty przede wszystkim na finansowaniu państwowym, uzupełnionym o fundusze europejskie, wsparcie samorządowe i partnerstwa prywatne. Skala inwestycji będzie porównywalna z budową dużych narodowych instytucji kultury i nauki.
Gdzie ma stanąć muzeum? Czy wariant z błoniami Stadionu Narodowego jest nadal aktualny?
- Warszawa pozostaje najbardziej naturalną lokalizacją ze względu na koncentrację największych kolekcji i instytucji naukowych. Ostateczna lokalizacja wymaga jednak decyzji władz państwowych i szczegółowych analiz urbanistycznych.
Czy istnieje już przewidywany horyzont czasowy - kiedy najwcześniej zwiedzający mogliby wejść do środka?
- To projekt realizowany w perspektywie kilkunastu lat, ale pierwsze etapy, tj. integracja kolekcji, digitalizacja i rozwój programu edukacyjnego, mogą rozpocząć się znacznie wcześniej. Realistycznie, otwarcie muzeum mogłoby nastąpić w ciągu 8-10 lat od rozpoczęcia inwestycji.
Dziewięć milionów okazów to liczba abstrakcyjna. Które obiekty są dla Państwa najcenniejsze i dlaczego?
Muzeum Historii Naturalnej
- Najcenniejsze są nie pojedyncze eksponaty, ale całe kolekcje budowane przez pokolenia polskich naukowców, często unikatowe w skali światowej. Należą do nich między innymi zbiory z pustyni Gobi (dinozaury, pierwotne ssaki, etc.), kolekcje bursztynu bałtyckiego, zbiory paleontologiczne oraz miliony okazów zoologicznych dokumentujących bioróżnorodność Polski i świata.
Czy muzeum ma ambicję dorównać skalą i rangą największym tego typu placówkom na świecie, takim jak Natural History Museum w Londynie?
- Naszą ambicją nie jest kopiowanie Londynu, ale stworzenie nowoczesnego muzeum gotowego na XXII wiek, wykorzystującego unikatowe atuty Polski i Polskiej Akademii Nauk. Chcemy, aby było to najważniejsze centrum historii naturalnej Europy Środkowo-Wschodniej.
Czego konkretnie zwiedzający będą mogli zobaczyć na ekspozycji? Czy znajdą się na niej szkielety dinozaurów - i jakie jeszcze gatunki oraz okazy planują Państwo pokazać? Czy wśród nich są także kości dinozaurów znalezionych w Polsce?
Muzeum Historii Naturalnej
- Tak, znajdą się tam zarówno szkielety i rekonstrukcje dinozaurów, w tym pochodzących z Polski, jak i niezwykłe skamieniałości, meteoryty, bursztyny, okazy współczesnych zwierząt i roślin oraz interaktywne ekspozycje pokazujące historię życia na Ziemi od jej powstania po współczesność.
Czym MHN ma się różnić od istniejącego już Muzeum Ewolucji w Pałacu Kultury i Nauki?
- Muzeum Ewolucji Instytutu Paleobiologii PAN jest bardzo ważną i cenioną placówką, ale stanowi jedynie fragment znacznie większej opowieści. Muzeum Historii Naturalnej będzie instytucją integrującą geologię, paleontologię, zoologię, botanikę, zmiany klimatu i współczesne badania nad bioróżnorodnością.
Co chcieliby Państwo, żeby zwiedzający zapamiętał po wyjściu z muzeum?
- Że człowiek nie stoi ponad przyrodą, ale jest częścią czteromiliardowej historii życia na Ziemi i ponosi odpowiedzialność za jej przyszłość. Chcielibyśmy, aby każdy wyszedł z muzeum z poczuciem zachwytu, ale również odpowiedzialności za planetę.
* Prof. dr hab. Jarosław Stolarski - paleontolog, dyrektor Instytutu Paleobiologii PAN i pełnomocnik ds. Muzeum Historii Naturalnej. Specjalizuje się w badaniach nad mechanizmami biomineralizacji oraz pochodzeniem i ewolucją koralowców. W 2014 r. uzyskał tytuł profesora nauk o Ziemi, a w 2025 r. został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności. Jest autorem licznych prac naukowych i kierownikiem projektów badawczych dotyczących m.in. skamieniałości, koralowców i procesów zapisu historii życia w strukturach mineralnych organizmów.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
