Muzeum I Wojny Światowej ma powstać w Gorlicach. Podpisano list intencyjny |
Muzeum Frontu Wschodniego I Wojny Światowej ma powstać w Gorlicach, obok cmentarza wojennego nr 91 na Górze Cmentarnej. List intencyjny w tej sprawie podpisali 6 listopada 2026 r. ministra kultury Marta Cienkowska i burmistrz Gorlic Rafał Kukla, a resort ogłosił decyzję 11 listopada.
Na jakim etapie jest muzeum w Gorlicach
Muzeum I Wojny Światowej ma powstać w Gorlicach. Podpisano list intencyjny
Placówkę mają wspólnie prowadzić Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Miasto Gorlice. Warunki współpracy określi umowa, którą strony mają zawrzeć do 30 czerwca 2027 r. Ani ministerstwo, ani urząd miasta nie podały terminu rozpoczęcia budowy, kosztu inwestycji ani nazwiska architekta.
Koncepcję przygotowała Rada Muzeum w ramach międzynarodowego projektu GOV4PeaCE, do którego Gorlice przystąpiły w 2024 r. Miasto otrzymało w nim 150 tys. euro na międzynarodową konferencję i opracowanie koncepcji. Nad założeniami pracowała też Międzynarodowa Rada Doradcza z ekspertami z Belgii, Włoch, Słowenii, Łotwy i Słowacji. W dniach 24-26 lutego 2026 r. w Gorlicach spotkali się partnerzy projektu, a w konferencji wzięli udział attaché z Chorwacji, Węgier, Słowenii, Francji i Austrii.
Co będzie w Muzeum I Wojny Światowej
Według MKiDN ma to być pierwsza w Europie Środkowo-Wschodniej nowoczesna instytucja muzealna w całości poświęcona frontowi wschodniemu. Główną osią będzie bitwa pod Gorlicami z 2 maja 1915 r., ale wystawa obejmie też walki na innych odcinkach frontu, cmentarze wojenne regionu i losy żołnierzy, ze szczególnym uwzględnieniem przymusowo wcielanych do armii walczących państw. W zbiorach mają się znaleźć broń, mundury i wyposażenie żołnierzy, a także listy, pocztówki, pamiętniki, fotografie i pamiątki rodzinne. Większość tych przedmiotów należy dziś do Muzeum PTTK w Gorlicach.
Częścią muzeum będzie otwarta czytelnia z rękopisami, fotografiami, dokumentami i materiałami multimedialnymi. Placówka ma prowadzić lekcje i warsztaty dla szkół, wystawy czasowe i badania naukowe jako ogólnopolski ośrodek wiedzy o I wojnie światowej. Ministerstwo wymienia też możliwość rekonstrukcji zachowanych w okolicy okopów i stanowisk bojowych, ale dla tej części nie przedstawiono jeszcze planu.
Dlaczego Gorlice i Góra Cmentarna
2 maja 1915 r. wojska niemieckie i austro-węgierskie pod dowództwem gen. Augusta von Mackensena uderzyły pod Gorlicami na pozycje rosyjskie i przełamały front. MKiDN podaje, że po obu stronach zginęło około 20 tys. żołnierzy. Prof. Andrzej Chwalba stawia tę bitwę obok Verdun i Marny wśród najważniejszych starć Wielkiej Wojny w Europie. Góra Cmentarna (357 m n.p.m.) była kluczowym punktem rosyjskiej obrony miasta.
Na szczycie wzgórza stoi cmentarz nr 91, który zaprojektowali austriaccy architekci Gustav Ludwig i Emil Ladewig. Pierwotnie spoczęło tu 427 żołnierzy austro-węgierskich, 139 niemieckich i 287 rosyjskich, a później liczba pochowanych wzrosła do 1441. Wejście prowadzi przez bramę z trzema arkadami. Centralny krzyż z tablicą upamiętniającą poległych żołnierzy polskiego pochodzenia ustawiono w 1928 r. W całym powiecie gorlickim są 83 cmentarze z tej wojny. Największy z nich, nr 123 w Łużnej-Pustkach, jest zarazem największą nekropolią Galicji Zachodniej: leży tam ponad tysiąc żołnierzy obu stron. Szczątki poległych i elementy uzbrojenia do dziś regularnie wychodzą tu z ziemi.
Zanim powstanie nowe muzeum, historię bitwy można poznać w Muzeum Regionalnym PTTK im. Ignacego Łukasiewicza przy ul. Wąskiej 7-9. Cmentarz nr 91 leży przy ul. Korczaka.
Inne pomysły na muzeum Wielkiej Wojny w Polsce
Gorlice nie były jedynym kandydatem. Krakowski Społeczny Komitet Ochrony i Zagospodarowania Wzgórza Kaim proponował „rozproszone” Muzeum I Wojny Światowej, które pokazywałoby m.in. Twierdzę Kraków i kampanię krakowską 1914 r. W Kaliszu Makary Górzyński opublikował koncepcję Memoriału I wojny światowej, poświęconego wojennemu zniszczeniu miasta. Żadna z tych inicjatyw nie dostała dotąd deklaracji ministerstwa.
10 zł
15 zł
25 zł
