Kim była Anne Agnes Hathaway? Historia żony Williama Szekspira i matki Hamneta

Anne Agnes Hathaway była żoną Williama Szekspira i matką jego trojga dzieci, w tym Hamneta - jedynego syna dramaturga, który zmarł w wieku jedenastu lat. Choć jej nazwisko pojawia się dziś w kontekście filmu Hamnet, historyczna Anne Hathaway nie była literacką bohaterką, lecz realną kobietą żyjącą w elżbietańskiej Anglii: córką zamożnego farmera, żoną często nieobecnego męża i matką, która musiała zmierzyć się z doświadczeniem straty. Ten artykuł przedstawia to kim naprawdę była Anne Hathaway i jak wyglądała jej relacja z Williamem Szekspirem.

Rodzinny dom i młodość Anne Hathaway

XIX-wieczna niemiecka rycina przedstawiająca Szekspira jako ojca rodziny w otoczeniu dzieci, które z zachwytem słuchają jego opowieści. Jego żona Anna jest przedstawiona po prawej stronie, szyjąc ubranie

Anne Hathaway urodziła się w 1556 roku we wsi Shottery pod Stratford-upon-Avon w hrabstwie Warwickshire. Była córką miejscowego farmera i właściciela ziemskiego Richarda Hathaway’a. Przyszła żona Szekspira była najstarszym z ośmiorga rodzeństwa i już we wczesnej młodości doświadczyła rodzinnej straty - jej matka, Joan Hathaway, zmarła, gdy Anne miała około 10 lat. Po śmierci matki młoda Anne zapewne pomagała ojcu prowadzić gospodarstwo i opiekować się młodszym rodzeństwem, co mogło opóźnić jej zamążpójście. Rodzina Hathaway mieszkała w okazałym gospodarstwie znanym dziś jako Anne Hathaway’s Cottage. Dom ten był sporym dworem wiejskim - posiadał kilkanaście pomieszczeń, kilka sypialni oraz rozległy ogród. Nie była to więc uboga chata, lecz dom zamożnego i wolnego chłopa (yeomana). Zatem Anne dorastała w dostatku.

Ciekawostką związaną z imieniem żony Szekspira jest to, że w testamencie ojca została nazwana „Agnes”. Z tego powodu niektórzy badacze wysuwali tezę, że tak brzmiało jej właściwe imię. W dokumentach i tradycji lokalnej utrwaliła się jednak jako Anne Hathaway.

Ślub z Williamem Szekspirem

William Szekspir i Anne Hathaway

Anne Hathaway poznała młodego Williego Szekspira prawdopodobnie w Stratford lub okolicach - ich rodziny mieszkały niedaleko siebie i zapewne utrzymywały kontakty sąsiedzkie. Ślub odbył się w listopadzie 1582 roku. Ceremonia nastąpiła dość pospiesznie, co miało konkretne przyczyny: Anne była już wtedy we wczesnej ciąży z pierwszym dzieckiem. W momencie zawarcia małżeństwa panna młoda miała około 26 lat, pan młody zaś zaledwie 18. Ówczesne prawo angielskie uznawało Williama za osobę niepełnoletnią (pełnoletność osiągano około 21. roku życia), dlatego potrzebna była zgoda opiekuna na ten związek. Jednak wszystko wskazuje na to, że ojciec Szekspira, John, oraz bliscy Anne poparli małżeństwo. Co więcej, aby uniknąć skandalu obyczajowego związanego z ciążą narzeczonej, młody Szekspir postarał się o specjalną licencję biskupią w Worcester, pozwalającą przyspieszyć ślub i odbyć go poza parafią stałego zamieszkania młodych. Dzięki temu mogli zawrzeć małżeństwo szybko, bez zwyczajowego trzykrotnego ogłaszania zapowiedzi.

Zachowane dokumenty z diecezji Worcester potwierdzają ślub Szekspira w 1582 roku, choć są nieco zagadkowe. 27 listopada 1582 r. wystawiono licencję ślubną dla Szekspira i „Anne Whateley z Temple Grafton” - dzień później jednak dwaj przyjaciele rodziny Hathaway podpisali zabezpieczenie finansowe dla małżeństwa Williama z Anne. Dokumenty te były źródłem spekulacji, jakoby Szekspir miał równocześnie dwie narzeczone: Anne Whateley i Anne Hathaway. Według sensacyjnych teorii młody poetka zamierzał poślubić inną kobietę, lecz został zmuszony przez rodzinę Hathaway do małżeństwa z ciężarną Anne. Współcześni badacze odrzucają te przypuszczenia. Samo przyspieszenie ceremonii zaślubin było w tamtych okolicznościach normalną praktyką - w elżbietańskiej Anglii śluby kobiet w późnych latach 20. życia nie należały do rzadkości, a ciąża przedmałżeńska często przyspieszała formalne zawarcie związku.

Małżeństwo Williama i Anne Hathaway trwało 34 lata, aż do śmierci Szekspira w 1616 roku. Niespełna pół roku po ślubie na świat przyszło ich pierwsze dziecko - córka Susanna, ochrzczona w maju 1583 r. W lutym 1585 r. rodzina powiększyła się o bliźnięta, syna Hamneta i córkę Judith. Wszystkie dzieci urodziły się w parafii Stratford-upon-Avon. Fakty te pozwalają prześledzić, że Susanna przyszła na świat zaledwie sześć miesięcy po ślubie rodziców, co potwierdza, że Anne była w momencie zawierania małżeństwa w około trzecim miesiącu ciąży. Okoliczność ta powodowała w przeszłości sugestie o tzw. „małżeństwie z konieczności”, jednak poza samym pośpiechem brak dowodów, by Szekspir czuł się niechętny temu związkowi. Wręcz przeciwnie, niektórzy badacze wskazują, że zważywszy na różnicę wieku i status majątkowy to młody William mógł zabiegać o względy Anne - ona pochodziła z zamożnej rodziny, on zaś nie miał wówczas wielkich perspektyw. Dodatkowo małżonkowie doczekali się kolejnych dzieci. Niezależnie od motywacji, od końca 1582 roku Anne stała się żoną Szekspira, przyjmując nazwisko Anne „Shakespeare” (pod takim mianem figuruje np. w późniejszych dokumentach testamentowych).

Życie rodzinne w Stratford i rozłąka

Dom rodzinny Williama Szekspira w Stratford-upon-Avon

Po narodzinach dzieci rodzina Szekspirów osiadła w Stratford-upon-Avon, dzieląc życie między domem a pracą Williama na odległość. Anne wychowywała trójkę potomstwa w Stratford, podczas gdy William około 1587-1588 roku przeniósł się do Londynu, gdzie rozwijał karierę aktorską i dramatopisarską. Początkowo mieszkali prawdopodobnie w rodzinnym domu Szekspira przy Henley Street w Stratford (u teściów Anne), a następnie - gdy Szekspir zaczął odnosić sukcesy finansowe - zapewnił rodzinie własny większy dom. W 1597 roku kupił okazałą posiadłość New Place w Stratford, dokąd przeprowadziła się Anne z dziećmi. New Place był jednym z największych domów w mieście i stał się główną siedzibą rodziny na kolejne lata.

Codzienność Anne Hathaway upływała na prowadzeniu domu i opiece nad potomstwem. Jako żona nieobecnego przez długie okresy męża, de facto zarządzała gospodarstwem domowym, podczas gdy jej mąż przebywał 150 km dalej.

Rozłąka małżonków w latach 90. XVI wieku i na początku XVII wieku była znaczna - Szekspir spędzał większość czasu w Londynie, przyjeżdżając do Stratford zapewne okazjonalnie, np. w przerwach między sezonami teatralnymi. Tradycja rodzinna głosi, że William co roku wracał na pewien czas do Stratford, co pozwalało małżonkom spędzać razem choć kilka tygodni. Istnieją też wskazówki, że około 1608 roku Anne mogła przez pewien czas mieszkać z mężem w Londynie - odkryto list adresowany do „Mrs. Shakspaire” na Trinity Lane w Londynie, który prawdopodobnie dotyczył właśnie Anne. Choć dowodów na dłuższy pobyt Anne w stolicy jest niewiele, ten trop sugeruje, że ich związek nie polegał na całkowitej separacji: mogli wspólnie bywać w Londynie, gdy warunki na to pozwalały, a William z kolei odwiedzał rodzinę w Stratford.

Śmierć syna Hamneta

Okładka powieści „Little Lad” autorstwa Imogen Clark, fikcyjnej adaptacji życia Hamneta z 1897 r.

Mimo to, długie rozstania nie były łatwe. Sytuację rodzinną dodatkowo naznaczyła tragedia - śmierć syna Hamneta. Chłopiec zmarł w sierpniu 1596 roku w wieku 11 lat, prawdopodobnie podczas epidemii dżumy, która dotknęła Stratford. W tym okresie nawet 1/3 dzieci urodzonych w Anglii nie dożywała nawet 10 lat. Był to jedyny syn państwa Szekspirów i jego odejście musiało być ogromnym ciosem dla Anne oraz Williama. Nie jest pewne, czy ojciec zdołał przybyć z Londynu na pogrzeb syna, ale wiadomo, że Hamnet został pochowany 11 sierpnia 1596 r. na cmentarzu przy kościele Holy Trinity w Stratford. Strata dziecka w tamtych czasach nie należała do rzadkości, ale dla rodziny Szekspirów miała głębokie konsekwencje emocjonalne. Niektórzy dopatrują się śladów żałoby po Hamnecie w późniejszych dziełach Williama (np. imię bohatera tragedii Hamlet jest niemal identyczne), choć brak bezpośrednich dowodów na taką inspirację. Pewne jest, że od tej pory Anne musiała radzić sobie z bólem po stracie syna, jednocześnie wychowując niemal samotnie dwie córki.

W kolejnych latach dorosłe już córki Anne także ułożyły sobie życie. Susanna poślubiła w 1607 r. lokalnego lekarza Johna Halla, z którym doczekała się jednej córki, Elżbiety. Judith zaś wyszła za mąż w lutym 1616 r. za winiarza Thomasa Quineya. Ten ostatni związek nie był pozbawiony skandalu - Quiney nie dopełnił formalności wymaganych prawem kościelnym (ślub odbył się w czasie Wielkiego Postu bez specjalnej dyspensy biskupa), przez co młoda para została tymczasowo ekskomunikowana. Co gorsza, okazało się, że pan młody spodziewał się nieślubnego dziecka z inną kobietą. Szekspir senior, wtedy już poważnie chory, bardzo krytycznie odniósł się do poczynań zięcia. W marcu 1616 r. (na miesiąc przed swoją śmiercią) zmienił nawet treść testamentu, wydziedziczając Quineya i zabezpieczając przyszłość finansową Judith oddzielnie od męża. Powyższe wydarzenia pokazują, że Anne Hathaway w ostatnich miesiącach życia męża doświadczyła zawirowań rodzinnych - jedna córka szczęśliwie osiadła w Stratford u boku szanowanego lekarza, druga zaś uwikłała się w małżeństwo z cieniem skandalu.

Na początku 1613 roku William Szekspir wycofał się z aktywnej działalności w teatrze i zdecydował się na stałe powrócić do Stratford. Ostatnie lata małżeństwa spędzili więc razem pod jednym dachem. William zamieszkał z Anne w domu New Place, dołączając do rodziny na stałe po latach rozjazdów. Ten fakt świadczy, że mimo wcześniejszych rozłąk, Szekspir na emeryturze wybrał życie u boku żony w rodzinnym mieście, a nie pozostanie w Londynie. Małżonkowie dożyli wspólnie spokojnych lat w Stratford: William uczestniczył w życiu lokalnej społeczności i rodziny (np. ciesząc się wnuczką Elżbietą Hall, która dorastała w pobliżu), zaś Anne miała wreszcie męża na co dzień. Ich związek przetrwał wszystkie próby - od ślubu zawartego w pośpiechu, przez długie lata odległości i ciężar samotnego wychowywania dzieci, po finalne wspólne życie w dojrzałym wieku.

Testament Szekspira i „drugie najlepsze łóżko”

Rzekomy portret Williama Szekspira wykonany za jego życia

William Szekspir zmarł 23 kwietnia 1616 roku w Stratford. Kilka miesięcy wcześniej, 25 marca 1616 r., spisał szczegółowy testament. Dokument ten od dawna budzi zainteresowanie badaczy, głównie ze względu na nietypowy zapis dotyczący Anne. Szekspir przekazał bowiem swojej żonie w testamencie „drugie najlepsze łóżko z całym wyposażeniem” („my second best bed with the furniture”). Była to jedyna wzmianka o Anne wśród rozporządzeń ostatniej woli poety. Na pierwszy rzut oka może się to wydawać osobliwym lub nawet lekceważącym gestem - dlaczego słynny pisarz nie zapisał żonie nic więcej, a jedynie mebel? Jednak historyczny kontekst rzuca inne światło na znaczenie tego zapisu.

W realiach Anglii początku XVII wieku pozostawienie żonie łóżka nie było niczym niezwykłym ani uwłaczającym. Wręcz przeciwnie, łóżko należało do najcenniejszych przedmiotów w domu - było masywnym, kosztownym sprzętem, często przekazywanym w rodzinie z pokolenia na pokolenie. Zamożniejsze domy posiadały zazwyczaj dwa łóżka: reprezentacyjne „najlepsze łóżko” („the best bed”), ustawione nieraz w pokoju gościnnym na pokaz, oraz drugie, używane na co dzień przez gospodarzy. Najlepsze łoże służyło gościom i stanowiło symbol statusu (wystawiano je w domu, by odwiedzający widzieli bogactwo rodziny). Małżonkowie spali zaś zazwyczaj w „drugim najlepszym łóżku”, bardziej intymnym, należącym do sypialni małżeńskiej. Zapisanie Anne właśnie tego łoża prawdopodobnie oznaczało przekazanie jej ich wspólnego małżeńskiego łóżka, co można odczytać jako gest osobisty i sentymentalny. Potwierdza to fakt, że pierwsze, najlepsze łóżko zapewne już wcześniej zostało odstąpione najstarszej córce Susannie - jako element głównego spadku trafiło wraz z resztą majątku do dzieci. W tamtej epoce większość majątku przepisywano potomkom, wychodząc z założenia, że to dzieci będą zapewniać utrzymanie wdowie. Prawem zwyczajowym Annie i tak przysługiwała 1/3 majątku męża do użytkowania do końca życia, nawet jeśli nie było o tym mowy w testamencie. Nie istniała więc potrzeba, by Szekspir szczegółowo zabezpieczał ją finansowo w testamencie - automatycznie miała prawo do części dóbr, w tym do dożywotniego mieszkania w domu. Tak czy inaczej, testament Szekspira nie świadczy jednoznacznie o złych relacjach z żoną, choć przez lata niektórzy interpretowali go jako przejaw chłodu. Współcześni badacze kładą nacisk raczej na pragmatyzm i ówczesne obyczaje - zapisy dla Anne były zgodne z normą, a „drugie łoże” mogło być cenną pamiątką po wspólnym życiu.

Śmierć i pamięć o Anne Hathaway

Jedynym zachowanym wizerunkiem, który może przedstawiać Anne Hathaway

Anne Hathaway owdowiała w wieku około 60 lat. Po śmierci męża w 1616 r. pozostała w Stratford, prawdopodobnie mieszkając nadal w domu New Place u boku córki Susanny Hall i jej rodziny. Siedem lat później, 6 sierpnia 1623 roku, Anne zmarła w wieku 67 lat. Została pochowana w kościele Świętej Trójcy w Stratford-upon-Avon - tym samym, gdzie spoczywa Szekspir. Jej grób znajduje się tuż obok mogiły męża. Na płycie nagrobnej Anne umieszczono inskrypcję łacińską, ułożoną kilka lat po jej śmierci. Autorstwo tych słów przypisuje się najstarszej córce, Susannie Hall.

Epitafium ma formę poetyckiego hołdu dla matki. W tłumaczeniu brzmi ono następująco: „Matko, dałaś mi pierś, dałaś mi mleko i życie; biada mi, bo cóż w zamian za dar tak wielki mogę ofiarować - jeno ten grób. Oby dobry anioł odsunął kamień i sprawił, byś jak Chrystus zmartwychwstała w ciele! Lecz modły moje daremne… Przyjdź rychło, Chryste, aby moja matka, choć spoczywa w tym grobie, wzniosła się znów do gwiazd.”.

Testament Williama Szekspira

Linia potomków Szekspira nie przetrwała jednak kolejnych pokoleń - wnuczka Anne, Elizabeth Hall, nie miała dzieci, a trzej synowie Judith Szekspir zmarli młodo, przed ukończeniem 20 lat. Tym samym Anne Hathaway nie ma dziś żyjących bezpośrednich potomków, a ród Szekspira wygasł na jej wnukach. Pozostały natomiast miejsca i przedmioty, które do niej należały, stając się pamiątkami historycznymi. Dom rodzinny Anne w Shottery przetrwał w rękach jej krewnych do XIX wieku, kiedy to został wykupiony i przekształcony w muzeum.

Dziś dom Anne Hathaway jest atrakcją turystyczną - wiernie zachowanym XVI-wiecznym domostwem z oryginalnymi sprzętami wystawionymi dla zwiedzających. Turyści mogą tam zobaczyć, jak wyglądało życie Anne za młodu, co stanowi cenny kontekst dla historii Szekspira.

Bibliografia:

1. H. Easton, Hamnet: The tragic true story behind the new Shakespearean film, „discoverbritain.com” z dnia 13 stycznia 2026 r., https://www.discoverbritain.com/whats-on/news-events/hamnet-film/ (dostęp z dnia 17 stycznia 2026 r.).
2. S. Helsztyński, Shakespeare, Warszawa 1974.
3. W. A. Neilson, The facts about Shakespeare, New York 1931.
4. M. Nordine, The Rest Is Speculation: Hamnet and the Question of Historical Accuracy, „britannica.com” z dnia 22 grudnia 2025 r., https://www.britannica.com/art/The-Rest-Is-Speculation-Hamnet-and-the-Question-of-Historical-Accuracy (dostęp z dnia 17 stycznia 2026 r.).
5. S. Schoenbaumm, William Shakespeare: a compact documentary life, New York 1987.
6. H. Zbierski, William Shakespeare, Warszawa 1988.
7. Who was Shakespeare’s Wife?, „shakespeare.org.uk” (dostęp z dnia 17 stycznia 2026 r.).

Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.

Postaw nam kawę za:

10 zł 15 zł 25 zł

Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick i wysłać komentarz. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum. Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.