Korony Jagiellonów po raz pierwszy na wystawie. Skarbiec katedry wileńskiej pokazany w całości |
W Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie można od 9 lipca oglądać wystawę „Hidden Within. Odnaleziony skarbiec katedry wileńskiej”. Po raz pierwszy publiczność zobaczy w jednym miejscu insygnia grobowe Aleksandra Jagiellończyka, Elżbiety Habsburżanki i Barbary Radziwiłłówny, odnalezione w grudniu 2024 r. w kryptach katedry, wraz ze skarbami odkrytymi w 1931 i 1985 roku. Ekspozycja potrwa do 30 stycznia 2027 r.
Insygnia z królewskiej krypty
Skarbiec katedry wileńskiej to największy i najstarszy zespół kosztowności kościelnych dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Przez blisko sto lat jego najcenniejsza część pozostawała ukryta, a wystawa w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego opowiada dramatyczne dzieje tych przedmiotów według prostego klucza: trzech ukryć (1655, 1939 i 1991) oraz trzech odkryć (1931, 1985 i 2024).
Najważniejszymi eksponatami są insygnia grobowe władców Polski i Litwy. Jesienią 1931 roku, podczas prac po powodzi, która uszkodziła podziemia katedry, odnaleziono kryptę ze szczątkami Aleksandra Jagiellończyka (1461–1506), jedynego króla Polski pochowanego w Wilnie, oraz dwóch żon Zygmunta Augusta: Elżbiety Habsburżanki (1526–1545) i Barbary Radziwiłłówny (1520/23–1551). Przy zmarłych zachowały się regalia pogrzebowe, czyli oznaki władzy wykonane specjalnie na pochówek i wkładane do sarkofagów. Monarchowie nigdy nie nosili ich za życia. Korony Aleksandra i Elżbiety wyszły z warsztatów złotników wileńskiego dworu wielkoksiążęcego, a koronę, berło i jabłko Barbary wykonali złotnicy krakowscy.
Po wybuchu II wojny światowej kapituła katedralna, w obawie przed grabieżą, ukryła skarbiec w zamurowanych niszach świątyni. Część z naczyniami liturgicznymi i monstrancjami odnaleziono w 1985 roku, jednak regaliów w niej nie było. Poszukiwania prowadzone po odzyskaniu przez Litwę niepodległości przez lata nie przynosiły rezultatu.
Przełom nastąpił 16 grudnia 2024 roku. Badacze, korzystając z międzywojennych planów podziemi i relacji świadków, wprowadzili kamerę endoskopową w szczeliny murów krypt i po kilku próbach zlokalizowali skrytkę. Insygnia leżały tam owinięte w polskie gazety z września 1939 roku. Oprócz trzech koron grobowych znaleziono berło i jabłko królewskie Barbary Radziwiłłówny, pierścienie królowych zdobione diamentami, rubinami i szmaragdami, łańcuchy, tabliczki natrumienne oraz unikatowy medalion Elżbiety Habsburżanki wykonany ze złotej monety o nominale dziesięciu dukatów. W skrytce ukryto również sześć srebrnych plakiet z przełomu XVII i XVIII wieku, zdobiących niegdyś kaplicę św. Kazimierza, oraz liczne wota.
Eksponaty w stanie z chwili odkrycia
Kuratorki wystawy, prof. Giedrė Mickūnaitė i dr Laura Petrauskaitė, zdecydowały, że część zabytków zostanie pokazana dokładnie w takim stanie, w jakim wydobyto je ze skrytek, po minimalnych jedynie zabiegach konserwatorskich. Zwiedzający mogą dzięki temu zobaczyć znaleziska tak, jak zobaczyli je odkrywcy. Regalia z 2024 roku po raz pierwszy prezentowane są razem ze skarbami odkrytymi w 1985 roku, co czyni z wystawy pierwszą pełną prezentację skarbca katedralnego jako całości.
Dla polskiego widza to ekspozycja o wspólnym dziedzictwie Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Aleksander Jagiellończyk, pamiętany głównie z konstytucji Nihil novi z 1505 roku, oraz Barbara Radziwiłłówna, bohaterka najsłynniejszego romansu polsko-litewskiej historii, należą do postaci rozpoznawalnych po obu stronach granicy.
Informacje praktyczne
Wystawa „Hidden Within. Odnaleziony skarbiec katedry wileńskiej” jest czynna od 9 lipca 2026 do 30 stycznia 2027 roku w Muzeum Dziedzictwa Kościelnego w Wilnie (Bažnytinio paveldo muziejus), ul. Šv. Mykolo 9, w dawnym kościele św. Michała Archanioła na wileńskiej starówce. Wstęp w ramach biletu muzealnego: 10 euro, ulgowy 5 euro. Więcej informacji na stronie www.bpmuziejus.lt.
Organizatorem wystawy jest Muzeum Dziedzictwa Kościelnego we współpracy z Wileńską Akademią Sztuk Pięknych.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
