Prawo bestii. Czy Anna Bersz i Agnieszka Grabska istniały naprawdę? |
Anna Bersz i Agnieszka Grabska z serialu Prawo bestii nie istniały naprawdę. Netflix zaznacza, że obie bohaterki i ich przyjaźń wymyślono na potrzeby serialu, a z rzeczywistości pochodzą zbrodnie Mariusza Trynkiewicza z 1988 r. i spór o tak zwaną ustawę o bestiach. Czteroodcinkowy serial Kaspra Bajona trafi do Netflixa 18 listopada 2026 r.
W Prawie bestii Agnieszka Grochowska gra Annę Bersz, major milicji prowadzącą w 1988 r. śledztwo w sprawie zabójstw czterech chłopców. Agnieszka Żulewska jest jej przyjaciółką, psychiatrką Agnieszką Grabską, która ma ocenić poczytalność podejrzanego, a Michał Pawlik wciela się w Trynkiewicza. W drugiej części akcji, po 25 latach, Bersz jest urzędniczką państwową, a Grabska uznaną ekspertką psychiatrii. Obie wracają do sprawy, gdy skazany ma wyjść na wolność. Drogę Trynkiewicza od zbrodni do wyroku opisaliśmy w tekście o tym, jak Mariusz Trynkiewicz uniknął czterech kar śmierci.
Czy major Anna Bersz istniała naprawdę?
Nie, to postać fikcyjna. Zabójstwa w Piotrkowie Trybunalskim wyjaśniała Milicja Obywatelska (MO), czyli policja PRL, w której major był jednym ze stopni oficerskich. Pierwszy z chłopców zaginął na początku wakacji 1988 r. Milicja zlekceważyła zgłoszenie, uznając, że dziecko uciekło z domu.
W sierpniu 1988 r. grzybiarz znalazł w lesie pod Piotrkowem wygaszone ognisko, a w nim częściowo spalone szczątki trzech zaginionych chłopców. Wszystkie cztery ofiary Trynkiewicza miały od 11 do 13 lat. Milicjanci powiązali sprawę z Trynkiewiczem, byłym nauczycielem wychowania fizycznego, wcześniej skazanym za czyny lubieżne wobec chłopców. Zabijał w czasie przerwy w odbywaniu kary, którą dostał z powodu choroby matki. Po zatrzymaniu przyznał się także do pierwszego zabójstwa, a według jego wskazówek milicjanci odnaleźli ukryte szczątki czwartej ofiary.
Czy psychiatrka Agnieszka Grabska istniała naprawdę?
Nie, Grabska również jest postacią wymyśloną. Kodeks postępowania karnego z 1969 r. nakazywał powołać do oceny poczytalności oskarżonego co najmniej dwóch biegłych lekarzy psychiatrów. Poczytalność to w prawie zdolność rozpoznania znaczenia własnego czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Od opinii biegłych zależało, czy Trynkiewicz odpowie za zbrodnie w pełnym zakresie.
Biegli uznali Trynkiewicza za poczytalnego. Ocenili też, że w sprzyjających warunkach „z przekonaniem graniczącym z pewnością” będzie zabijał dalej. 29 września 1989 r. sąd w Piotrkowie Trybunalskim wymierzył mu cztery kary śmierci, po jednej za każde zabójstwo. Wyroku nie wykonano. Ustawa o amnestii z 7 grudnia 1989 r., która weszła w życie 11 grudnia, zamieniła karę śmierci na 25 lat więzienia, bo kodeks nie przewidywał wtedy dożywocia. Tę samą amnestię i nadzieje, jakie rozbudziła wśród skazanych, opisujemy w tekście o tym, dlaczego więźniowie liczyli w 1989 r. na więcej.
Kto naprawdę zajmował się sprawą Trynkiewicza w 2013 i 2014 r.?
Ustawę, która miała zatrzymać Trynkiewicza po odbyciu kary, przygotował rząd Donalda Tuska, a ministrem sprawiedliwości był wówczas Marek Biernacki. To ustawa z 22 listopada 2013 r. o postępowaniu wobec osób z zaburzeniami psychicznymi stwarzających zagrożenie życia, zdrowia lub wolności seksualnej innych osób, nazwana potocznie ustawą o bestiach. Weszła w życie w styczniu 2014 r., kilka tygodni przed końcem kary Trynkiewicza.
Wniosek o uznanie Trynkiewicza za osobę stwarzającą zagrożenie złożył dyrektor Zakładu Karnego w Rzeszowie, w którym skazany kończył karę. Rozpatrywał go wydział cywilny Sądu Okręgowego w Rzeszowie, bo autorzy ustawy chcieli uniknąć zarzutu ponownego karania za ten sam czyn. Wśród krytyków ustawy była prof. Irena Lipowicz, ówczesna Rzeczniczka Praw Obywatelskich. Na prośbę Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka zaskarżyła ją do Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał 23 listopada 2016 r. uznał większość przepisów za zgodne z konstytucją.
Trynkiewicz wyszedł z więzienia 11 lutego 2014 r. Pod koniec kwietnia 2014 r., po prawomocnej decyzji Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie, trafił jako pierwszy pacjent do Krajowego Ośrodka Zapobiegania Zachowaniom Dyssocjalnym w Gostyninie. W 2019 r. wrócił do więzienia, by odbyć karę za posiadanie pornografii dziecięcej. Zmarł 9 stycznia 2025 r. w szpitalu więziennym.
Co serial zmienia względem prawdziwej historii?
Serial przedstawia sprawę z perspektywy dwóch fikcyjnych bohaterek. Netflix opisuje fabułę jako historię dwóch przyjaciółek, które pod presją czasu i systemu podejmują decyzje kończące ich przyjaźń. Kasper Bajon mówi w materiałach prasowych: „Ta historia, choć inspirowana prawdziwymi wydarzeniami, jest dla mnie przede wszystkim opowieścią o ludziach”.
Ramy czasowe serialu odpowiadają prawdziwej chronologii, od śledztwa w 1988 r. po koniec 25-letniej kary w 2014 r. W serialu zachowano prawdziwe nazwisko zabójcy. Prawo bestii dołącza do produkcji o głośnych przestępcach PRL, które zebraliśmy w przeglądzie Przestępcy PRL w filmach i serialach.
Kiedy premiera Prawa bestii?
Prawo bestii trafi do Netflixa 18 listopada 2026 r. Serial ma cztery odcinki po około 45 minut. Wyreżyserował go Kasper Bajon, twórca serialu Heweliusz, który napisał scenariusz razem z Anną Kasińską. Za produkcję odpowiada Entrego, producentką jest Edyta Krajewska, muzykę skomponował Piotr Waglewski. Pozostałe teksty o produkcjach platformy znajdziesz pod tagiem Netflix.



