Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej powstanie w Chełmie jako oddział Muzeum Wojska Polskiego |
Wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz oraz prezydent Chełma Jakub Banaszek podpisali list intencyjny w sprawie utworzenia Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej. Placówka powstanie w Chełmie jako oddział Muzeum Wojska Polskiego i ma być pierwszym w Polsce muzeum w całości poświęconym ludobójstwu dokonanym przez ukraińskich nacjonalistów na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej
Podpisanie listu intencyjnego dot. utworzenia i budowy Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej
Uroczystość odbyła się 26 marca 2026 roku w Cytadeli Warszawskiej, w siedzibie Muzeum Wojska Polskiego. W podpisaniu dokumentu uczestniczył także podsekretarz stanu w MON Stanisław Wziątek.
- „Dziś, dzięki wspólnej inicjatywie Miasta Chełm i Ministerstwa Obrony Narodowej, realizujemy projekt jako część Muzeum Wojska Polskiego. Muzeum ma nie tylko upamiętniać, ale także uczyć i przestrzegać, aby takie tragedie nigdy więcej się nie powtórzyły. Od kilku lat zabiegaliśmy o powstanie tego muzeum. Poprzednia koncepcja nie została zrealizowana, dlatego szukaliśmy skutecznego rozwiązania. Efektem jest decyzja o utworzeniu placówki jako filii Muzeum Wojska Polskiego. Podobne inicjatywy już realizujemy, jak Muzeum Bitwy Warszawskiej czy Muzeum Bitwy Racławickiej. To element naszej polityki pamięci” - powiedział wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz.
Szef MON podkreślił, że uroczystość daje „po raz pierwszy w historii Polski szansę na godne upamiętnienie tych, którzy w okrutny sposób stracili życie”. Nawiązał do krwawej niedzieli 11 lipca 1943 roku, kulminacyjnego momentu zbrodni wołyńskiej, gdy oddziały UPA zaatakowały jednocześnie około stu polskich miejscowości. Według ustaleń historyków z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej około 100 tysięcy Polaków.
Placówka ogólnopolska z zapleczem Muzeum Wojska Polskiego
Nowa instytucja ma mieć charakter ogólnopolski i stać się centrum edukacyjnym oraz badawczym dokumentującym losy Polaków na Kresach, a także działania żołnierzy Wojska Polskiego podejmowane w obronie ludności cywilnej. Wśród ekspertów zaangażowanych w projekt wymieniono prof. Grzegorza Motykę, dyrektora Wojskowego Biura Historycznego, jednego z najważniejszych badaczy zbrodni wołyńskiej. Dzięki włączeniu w struktury Muzeum Wojska Polskiego placówka zyska dostęp do zasobów archiwalnych resortu obrony.
- „Naród bez pamięci traci swoją tożsamość i umiera. Dlatego powinniśmy pamiętać, nawet wtedy, kiedy są to chwile przepełnione bólem i tragedią ludzką. Dla prawdy chcemy, żeby ta inwestycja powstała jak najszybciej” - zaznaczył wiceminister Stanisław Wziątek.
Prezydent Chełma Jakub Banaszek zapowiedział, że w muzeum znajdzie się także miejsce dla sprawiedliwych Ukraińców - osób, które ratowały Polaków z narażeniem własnego życia.
Druga próba po cofnięciu dotacji
Muzeum w Chełmie ma dłuższą i burzliwą historię. Samorządową instytucję kultury pod nazwą Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej oraz Centrum Prawdy i Pojednania im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego Rada Miasta Chełm powołała już 26 maja 2023 roku, a placówka miała powstać w kompleksie dawnych carskich budynków przy ul. Hrubieszowskiej 102, zakupionych dzięki dotacji z rezerwy Prezesa Rady Ministrów. W listopadzie 2023 roku kierowane przez Piotra Glińskiego MKiDN przyznało miastu 180 mln zł na budowę, jednak w styczniu 2024 roku nowy minister kultury Bartłomiej Sienkiewicz cofnął tę decyzję. Spór trafił do sądów - w kwietniu 2026 roku Sąd Apelacyjny w Lublinie odrzucił zażalenie Chełma, przesądzając, że miasto nie odzyska dotacji na drodze cywilnej.
Formuła oddziału Muzeum Wojska Polskiego jest więc nowym rozwiązaniem po fiasku pierwotnej koncepcji. Władze Chełma rozpoczęły już przygotowania do pierwszego etapu prac: wybrano wykonawcę przebudowy budynku przy ul. Hrubieszowskiej 102, a na dwa pierwsze etapy miasto przeznaczy 10 mln zł. Otwarte pozostaje pytanie o źródła finansowania pozostałej części inwestycji. Równolegle miasto ma prowadzić Centrum Prawdy i Pojednania im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego.
Podpisanie listu intencyjnego formalnie rozpoczyna proces projektowy i organizacyjny nowego muzeum.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
