Zygmunt Rumel pośmiertnie mianowany kapitanem. Kim był poeta zamordowany przez UPA? |
Wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz poinformował w środę 15 lipca 2026 roku o pośmiertnym mianowaniu podporucznika Zygmunta Rumla na stopień kapitana. Rumel, żołnierz Armii Krajowej, poeta i komendant VIII Okręgu Wołyń Batalionów Chłopskich, został zamordowany przez Ukraińską Powstańczą Armię w lipcu 1943 roku, gdy jako parlamentariusz jechał na rozmowy mające powstrzymać rzeź polskiej ludności Wołynia.
Awans Zygmunta Rumla
Zygmunt Rumel
„Podjąłem decyzję o pośmiertnym mianowaniu ppor. Zygmunta Rumla na stopień kapitana„ - napisał szef MON na platformie X. Przypomniał, że Rumel „pisał o Polsce i Ukrainie jako o dwóch Matkach” i do końca wierzył w możliwość porozumienia. Wpis zakończył słowami: ”Cześć Jego pamięci!”.
Decyzja zapadła kilka dni po 83. rocznicy krwawej niedzieli 11 lipca 1943 roku, kulminacyjnego momentu ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na Wołyniu.
Poeta z Wołynia
Zygmunt Jan Rumel urodził się 22 lutego 1915 roku w Piotrogrodzie. Jego ojciec, oficer Wojska Polskiego odznaczony Orderem Virtuti Militari za wojnę 1920 roku, osiadł po wojnie jako osadnik wojskowy w powiecie krzemienieckim na Wołyniu. Zygmunt ukończył słynne Liceum Krzemienieckie, mieszkając w dworku należącym niegdyś do rodziny Juliusza Słowackiego, a następnie studiował polonistykę na Uniwersytecie Warszawskim.
Talent poetycki młodego Rumla dostrzegł Leopold Staff, który miał powiedzieć jego matce, że z chłopca wyrośnie wielki poeta. Najbardziej znanym utworem Rumla pozostaje wiersz „Dwie matki„, w którym wyraził miłość do dwóch ojczyzn, Polski i Ukrainy. Nie była to poza literacka. W latach trzydziestych Rumel działał w Wołyńskim Związku Młodzieży Wiejskiej i publikował w dwujęzycznym, polsko-ukraińskim piśmie ”Młoda Wieś - Mołode Seło”. Opowiadał się za Polską jako państwem wielonarodowym i potępiał antysemityzm. Biegle mówił po ukraińsku.
Konspirator
W 1938 roku Rumel trafił do Wołyńskiej Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Walczył w kampanii wrześniowej 1939 roku, a wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną podał się za szeregowego i został zwolniony. Wkrótce włączył się w konspirację: był kurierem Związku Walki Zbrojnej, poprzednika Armii Krajowej, i dwukrotnie przedzierał się między Wołyniem a Warszawą. W tym czasie NKWD rozbiło wołyńskie struktury podziemia i aresztowało jego brata Bronisława, straconego w 1941 roku.
W okupowanej Warszawie Rumel prowadził z bratem Stanisławem i żoną Anną sklep z naczyniami kuchennymi na Ochocie, który służył za punkt kontaktowy konspiracji. Od jesieni 1941 roku był emisariuszem Batalionów Chłopskich, konspiracyjnej armii ruchu ludowego, na Wołyń. Na początku 1943 roku Kazimierz Banach, szef sztabu Komendy Głównej BCh, powierzył mu komendę VIII Okręgu Wołyń. Rumel przyjął pseudonim „Krzysztof Poręba”.
Misja parlamentariusza
Wiosną i wczesnym latem 1943 roku UPA, zbrojne ramię banderowskiej frakcji Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, prowadziła już na Wołyniu systematyczną eksterminację polskiej ludności cywilnej. W tej sytuacji polskie podziemie podjęło próbę rozmów. Na rozkaz Banacha Rumel, jako parlamentariusz, czyli wysłannik uprawniony do prowadzenia negocjacji i chroniony zwyczajem wojennym, wyruszył na spotkanie z dowództwem UPA. Towarzyszyli mu Krzysztof Markiewicz pseudonim „Rokita” i woźnica.
W nocy z 10 na 11 lipca 1943 roku wszyscy trzej zostali zamordowani koło wsi Kustycze na Wołyniu. Według przekazów rodzinnych Rumla rozerwano końmi. Bezpośrednich świadków zbrodni nie ma, a szczątków zamordowanych nigdy nie odnaleziono. Kilkanaście godzin później, w niedzielę 11 lipca 1943 roku, oddziały UPA zaatakowały około stu polskich miejscowości. Według szacunków polskich badaczy przywoływanych przez Instytut Pamięci Narodowej z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło w latach 1939-1947 ponad 120 tysięcy obywateli II Rzeczypospolitej, z czego około 60 tysięcy na samym Wołyniu.
Wybór wierszy Rumla, przygotowany przez Annę Kamieńską, ukazał się dopiero w 1975 roku. Szerszej publiczności postać przypomniał film Wojciecha Smarzowskiego Wołyń z 2016 roku, w którym Rumel stał się pierwowzorem kapitana Zygmunta Krzemienieckiego.
Kto mianuje na stopnie wojskowe
Podstawą pośmiertnego awansu jest ustawa o obronie Ojczyzny. Mianowanie na pierwszy stopień oficerski oraz na stopnie generalskie należy do kompetencji Prezydenta RP, natomiast pozostałe stopnie oficerskie, w tym stopień kapitana, nadaje minister obrony narodowej. Przepisy przewidują możliwość mianowania żołnierza na wyższy stopień również pośmiertnie.
Awans Rumla wpisuje się w tegoroczne obchody rocznicy zbrodni wołyńskiej. Od ubiegłego roku 11 lipca ma rangę święta państwowego. Ustawa z 4 czerwca 2025 roku ustanowiła Narodowy Dzień Pamięci o Polakach - Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej, zastępując dzień pamięci obchodzony od 2016 roku na mocy uchwały Sejmu.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
