Odyseja Homera - ściąga przed filmem Nolana. Cała historia i wędrówka Odyseusza w punktach
Kino i film historyczny, Kultura i sztuka | | 16 lipca 2026 21:58

Odyseja opowiada o Odyseuszu, królu wyspy Itaki, który po zwycięskiej wojnie trojańskiej przez dziesięć lat próbuje wrócić do domu, gdzie czekają na niego żona Penelopa i syn Telemach. Na drodze staje mu gniew boga morza Posejdona, a w rodzinnym pałacu setka zalotników, którzy uznali go za zmarłego i ubiegają się o rękę jego żony. Film Christophera Nolana wchodzi do kin w piątek 17 lipca. Fabuła jest samodzielna i seans nie wymaga wcześniejszej lektury, ale kto zna epos, wyłapie znacznie więcej. Poniżej cała historia w punktach: kto jest kim, co wydarzyło się przed akcją i jak krok po kroku przebiegała wędrówka bohatera.

Odyseja w pięciu zdaniach

Eol dający wiatry Odyseuszowi, Isaac Moillon

  • Grecy zdobyli Troję dzięki podstępowi Odyseusza z drewnianym koniem, po dziesięciu latach oblężenia.
  • W drodze powrotnej Odyseusz oślepił cyklopa Polifema, syna Posejdona, i ściągnął na siebie klątwę boga morza.
  • Przez dziesięć kolejnych lat błąkał się po morzach, tracąc kolejno wszystkie okręty i wszystkich towarzyszy.
  • Na Itace przez ten czas ponad stu zalotników ucztowało w jego pałacu, ubiegając się o rękę Penelopy i o tron.
  • Odyseusz wrócił sam, w przebraniu żebraka, i wybił zalotników co do jednego.

Kto jest kim? Najważniejsze postacie

Penelopa czeka na powrót Odyseusza, na obrazie Eduarda Juliusa Friedricha Bendemann, 1501 r.

  • Odyseusz (Matt Damon) - król Itaki, bohater wojny trojańskiej, słynny nie z siły, lecz ze sprytu. Autor pomysłu z koniem trojańskim.
  • Penelopa (Anne Hathaway) - żona Odyseusza, przez dwadzieścia lat wierna i broniąca domu podstępem.
  • Telemach (Tom Holland) - syn Odyseusza, w chwili wyjazdu ojca niemowlę, teraz dwudziestolatek.
  • Antinoos (Robert Pattinson) - przywódca zalotników, główny ludzki przeciwnik Odyseusza.
  • Atena (Zendaya) - bogini mądrości i podstępu, opiekunka Odyseusza, siła sprawcza całej opowieści.
  • Posejdon - bóg morza, ojciec cyklopa Polifema, zaprzysięgły wróg bohatera.
  • Kirke (Samantha Morton) - czarodziejka z wyspy Ajai, zamienia ludzi w zwierzęta.
  • Kalipso (Charlize Theron) - nimfa, która więziła Odyseusza siedem lat, oferując mu nieśmiertelność.
  • Helena (Lupita Nyong’o) - kobieta, o którą wybuchła wojna trojańska; aktorka gra też jej siostrę Klitajmestrę.
  • Menelaos (Jon Bernthal) - król Sparty, mąż Heleny, brat Agamemnona.

Co było wcześniej? Wojna trojańska w pięciu punktach

Wizja konia trojańskiego prowadzonego do Troi na obrazie Domenico Tiepolo, 1760 r.

Film Nolana otwiera się sekwencją upadku Troi, więc warto wiedzieć, o co w tej wojnie chodziło.

  • Porwanie Heleny. Parys, książę Troi, uwiódł Helenę, żonę spartańskiego króla Menelaosa, i zabrał ją do swojego miasta.
  • Wyprawa Greków. Menelaos i jego brat Agamemnon zebrali koalicję greckich królów, w tym Odyseusza i Achillesa, i popłynęli pod Troję.
  • Dziesięć lat oblężenia. Miasto broniło się dekadę. W tym czasie zginęli najwięksi bohaterowie obu stron, z Achillesem i Hektorem na czele.
  • Koń trojański. Odyseusz wymyślił podstęp: Grecy udali odwrót, zostawiając pod murami drewnianego konia z ukrytym oddziałem. Trojanie wciągnęli go do miasta jako trofeum.
  • Rzeź. Nocą Grecy wyszli z konia, otworzyli bramy i wymordowali mieszkańców. Wracając do domu, ściągnęli na siebie gniew bogów za bezczeszczenie świątyń.

Ważna uwaga: sama wojna trojańska nie jest tematem Odysei, tylko Iliady, drugiego eposu Homera.

Wędrówka Odyseusza krok po kroku

Towarzysze Odyseusza kradną bydło Heliosa na obrazie Pellegrino Tibaldi, XVI w.

To jest właściwe jądro eposu. Bohater opowiada te przygody sam, jako gość na dworze Feaków, a więc w retrospekcji.

  • Kikonowie. Zaraz po wypłynięciu spod Troi Odyseusz łupi miasto trackiego plemienia. Ludzie upijają się zdobytym winem zamiast odpłynąć, Kikonowie sprowadzają posiłki i zabijają siedemdziesięciu dwóch Greków.
  • Lotofagowie. Wiatr znosi flotę do krainy zjadaczy lotosu. Kto skosztuje tutejszego owocu, traci pamięć i chęć powrotu. Odyseusz siłą ciągnie towarzyszy na okręty.
  • Cyklop Polifem. Najsłynniejszy epizod. Grecy trafiają do jaskini jednookiego olbrzyma, który zamyka ich i zaczyna pożerać po dwóch dziennie. Odyseusz upija go winem, przedstawia się jako Nikt, po czym rozpalonym palem wypala mu jedyne oko. Gdy inne cyklopy słyszą krzyk, że oślepił go „nikt”, nie reagują. Uciekając, bohater nie wytrzymuje i wykrzykuje swoje prawdziwe imię. Polifem skarży się ojcu, a tym ojcem jest Posejdon. To ta jedna chwila próżności skazuje Odyseusza na dekadę tułaczki.
  • Eol, władca wiatrów. Życzliwy gospodarz daje Odyseuszowi skórzany worek ze wszystkimi wiatrami poza jednym, który ma go zanieść do domu. Gdy Itaka jest już widoczna na horyzoncie, śpiącemu wodzowi towarzysze rozwiązują worek, podejrzewając w nim ukryte skarby. Wichura wyrzuca flotę z powrotem.
  • Lajstrygonowie. Olbrzymy ludożercy miażdżą głazami jedenaście z dwunastu okrętów. Ocalał tylko ten, którym płynął sam Odyseusz.
  • Kirke. Czarodziejka z wyspy Ajai zamienia zwiadowców w świnie. Odyseusz idzie im na ratunek, uzbrojony w cudowne ziele od boga Hermesa, które chroni go przed czarami. Zostaje u Kirke rok, a odchodząc, dostaje wskazówki na dalszą drogę.
  • Hades. Kirke wysyła go do krainy zmarłych po przepowiednię ślepego wieszcza Tejrezjasza. Odyseusz spotyka tam ducha własnej matki, która umarła z tęsknoty za nim, a także poległych towarzyszy spod Troi, w tym Achillesa. Ten wyznaje, że wolałby być parobkiem na ziemi niż królem wśród umarłych.
  • Syreny. Ich śpiew zwabia żeglarzy na skały. Odyseusz zatyka ludziom uszy woskiem, a sam każe przywiązać się do masztu, żeby usłyszeć pieśń i przeżyć.
  • Skylla i Charybda. Cieśnina między sześciogłowym potworem a wirem połykającym wodę. Bohater wybiera Skyllę i traci sześciu ludzi, bo Charybda pochłonęłaby cały okręt.
  • Bydło Heliosa. Na wyspie Trynakii pasą się święte stada boga słońca. Głodujący towarzysze zabijają je mimo zakazu. Zeus rozbija okręt piorunem, giną wszyscy poza Odyseuszem.
  • Kalipso. Rozbitek trafia na wyspę Ogigię, gdzie nimfa Kalipso zatrzymuje go na siedem lat. Oferuje mu nieśmiertelność, jeśli zostanie na zawsze. Odmawia, bo woli śmiertelne życie z Penelopą.
  • Feakowie. Po interwencji Ateny na Olimpie Kalipso wypuszcza więźnia. Rozbity sztormem Odyseusz trafia na wyspę Feaków, gdzie znajduje go królewna Nauzykaa. Na dworze jej ojca opowiada całą swoją historię, a gospodarze odwożą go wreszcie na Itakę.

Finał na Itace

Rozpoznanie Odyseusza na Itace przez piastunkę Eurykleję

  • Atena zamienia Odyseusza w starego żebraka, żeby mógł nierozpoznany wejść do własnego domu.
  • Pierwszy poznaje go stary pies Argos, który czekał dwadzieścia lat i zdycha, gdy tylko widzi pana.
  • Zalotnicy poniżają przybysza. Antinoos ciska w niego stołkiem.
  • Penelopa ogłasza próbę: poślubi tego, kto napnie łuk Odyseusza i przestrzeli dwanaście toporów. Żaden z zalotników nie daje rady nawet naciągnąć cięciwy.
  • Łuk bierze żebrak. Napina go bez wysiłku, po czym pierwszą strzałę wbija w gardło Antinoosa.
  • Wraz z Telemachem wybija wszystkich zalotników. Penelopa poznaje męża dopiero po tym, jak podstępnie sprawdza jego wiedzę o ich małżeńskim łożu, które Odyseusz sam zbudował wokół pnia oliwki.

Pięć rzeczy, dzięki którym zrozumiesz więcej

Kirke podaje puchar Odyseuszowi na obrazie Johna Williama Waterhouse’a, 1891 r.

  • Gościnność była święta. Grecki obyczaj zwany xenią nakazywał otoczyć przybysza opieką, nakarmić go, a dopiero później zapytać o imię i pochodzenie. Czuwał nad tym Zeus Ksenios, opiekun gości i wędrowców. Zalotnicy łamią ten porządek: przez lata okupują dom Odyseusza, trwonią jego majątek, upokarzają Telemacha i planują jego zabójstwo. Dlatego ich śmierć zostaje w logice eposu przedstawiona jako kara i przywrócenie sprawiedliwości, choć finał pozostaje krwawą rzezią.
  • Powrót do domu jest jedną z najważniejszych wartości eposu. Grecy określali go słowem nostos. Od niego oraz od słowa algos, oznaczającego ból, utworzono w XVII wieku termin „nostalgia”.
  • Sława, czyli kleos, pozwalała bohaterowi przetrwać w pamięci kolejnych pokoleń. Pragnienie uznania pomaga wyjaśnić, dlaczego Odyseusz nie potrafi odejść anonimowo i wykrzykuje Polifemowi swoje prawdziwe imię. Chce, aby cyklop wiedział, kto go pokonał, lecz ten akt pychy ściąga na niego gniew Posejdona.
  • Bogowie są aktywnymi uczestnikami wydarzeń. Atena wspiera Odyseusza, Posejdon utrudnia mu powrót, a Zeus rozstrzyga spory między nieśmiertelnymi. Człowiek nie jest jednak wyłącznie pionkiem: bohaterowie podejmują własne decyzje i ponoszą za nie odpowiedzialność.
  • Epos zaczyna się in medias res, a więc w środku akcji. Homer nie rozpoczyna opowieści pod Troją, lecz pod koniec dziesięcioletniej tułaczki, gdy Odyseusz po siedmiu latach spędzonych u Kalipso wchodzi w ósmy rok pobytu na jej wyspie. Wcześniejsze przygody bohater opowie dopiero później na dworze Feaków.

Zobacz także:

O filmach historycznych i kostiumowych przeczytasz klikając tutaj lub na poniższą grafikę:

Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.

Postaw nam kawę za:


Opcja dodawania komentarzy została wyłączona.