Zmarł prof. Tomasz Szarota. Wybitny historyk II wojny światowej |
W wieku 86 lat zmarł prof. Tomasz Szarota, jeden z najwybitniejszych polskich historyków zajmujących się dziejami XX wieku, II wojną światową i niemiecką okupacją. Przez dziesięciolecia był związany z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. Jego książki, w tym Okupowanej Warszawy dzień powszedni, należą do najważniejszych polskich prac poświęconych doświadczeniu okupacji.
Historyk okupowanej Warszawy
Prof. dr hab. Tomasz Szarota w Domu Spotkań z Historią w Warszawie / fot. Adrian Grycuk, CC-BY-SA 3.0
O śmierci prof. Tomasza Szaroty poinformował Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla PAN. Historyk miał 86 lat. Z Instytutem był związany niemal przez całe swoje zawodowe życie – rozpoczął w nim pracę już w 1962 roku, po ukończeniu studiów historycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Doktorat uzyskał w 1966 roku, habilitację w 1978 roku, a w 1991 roku został profesorem zwyczajnym.
Tomasz Szarota zajmował się przede wszystkim historią II wojny światowej i okupacji niemieckiej, ale także powojennym osadnictwem na Dolnym Śląsku oraz problematyką stereotypów i wzajemnego postrzegania narodów. Szczególne miejsce w jego dorobku zajmowała historia życia codziennego pod okupacją – nie tylko decyzje polityczne czy działania wojskowe, lecz także doświadczenia zwykłych ludzi funkcjonujących w rzeczywistości terroru, niedostatku i ciągłego zagrożenia.
Szeroką popularność przyniosła mu książka Okupowanej Warszawy dzień powszedni. Praca poświęcona codzienności mieszkańców stolicy pod niemiecką okupacją doczekała się kolejnych wydań i stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych książek Szaroty. Historyk opisywał w niej zarówno niemiecki terror, jak i życie społeczne, sposoby przystosowania się do okupacyjnej rzeczywistości, konspirację, zachowania mieszkańców oraz ich codzienną walkę o przetrwanie.
W jego dorobku znalazły się także m.in. Stefan Rowecki „Grot”, Życie codzienne w stolicach okupowanej Europy, U progu Zagłady. Zajścia antyżydowskie i pogromy w okupowanej Europie oraz Tajemnica śmierci Stefana Starzyńskiego. Wiele jego prac ukazało się również za granicą, szczególnie w języku niemieckim.
Sześć Nagród Historycznych „Polityki”
Prof. Szarota przez lata należał do najbardziej cenionych polskich badaczy historii najnowszej. Był członkiem wielu rad naukowych i gremiów związanych z badaniami historycznymi oraz muzealnictwem, m.in. Muzeum Historii Polski i Muzeum II Wojny Światowej. W latach 1996-2023 przewodniczył jury Nagrody „Klio” Wydawców Książki Historycznej.
Jeszcze w maju 2026 roku odebrał swoją szóstą Nagrodę Historyczną „Polityki”, ustanawiając rekord w historii tego wyróżnienia. Nagrodzono książkę Duma i wstyd. O historii i potrzebie pamiętania. Tomasz Szarota w rozmowie z Emilem Maratem i Michałem Wójcikiem, wydaną w 2025 roku. Była to obszerna rozmowa nie tylko o historii Polski i Europy XX wieku, lecz także o pamięci, odpowiedzialności historyka i osobistych doświadczeniach profesora.
Prof. Tomasz Szarota pozostawił po sobie dorobek, który przez dziesięciolecia kształtował sposób opowiadania o niemieckiej okupacji, wojennej codzienności i polskich doświadczeniach XX wieku.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
