Szczątki pierwszego przywódcy OUN sprowadzono do Ukrainy. UWO Konowalca dokonała zamachu na Piłsudskiego |
Szczątki Jewhena Konowalca, pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, zostały sprowadzone z Holandii do Ukrainy i pochowane z wojskowymi honorami na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym. W uroczystości uczestniczył prezydent Wołodymyr Zełenski. Konowalec jest dziś na Ukrainie przedstawiany jako jeden z bohaterów walki o niepodległość, jednak z polskiej perspektywy jego działalność ma również znacznie bardziej kontrowersyjny wymiar. Stał bowiem na czele Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, która prowadziła działalność terrorystyczną i odpowiadała m.in. za zamach na Józefa Piłsudskiego.
Jewhen Konowalec został pochowany w Ukrainie
Jewhen Konowalec
18 sierpnia 2026 roku Jewhen Konowalec został z wojskowymi honorami pochowany na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym w Ukrainie. W uroczystości uczestniczyli m.in. prezydent Wołodymyr Zełenski, przewodniczący Rady Najwyższej Rusłan Stefanczuk oraz przedstawiciele ukraińskiego rządu i władz państwowych.
Pochówek ma charakter tymczasowy. W przyszłości szczątki pierwszego przywódcy OUN mają zostać przeniesione do Ukraińskiego Narodowego Panteonu, gdzie mają spoczywać osoby uznawane przez państwo ukraińskie za szczególnie zasłużone dla walki o jego niepodległość.
Szczątki Konowalca zostały ekshumowane 11 sierpnia na cmentarzu Crooswijk w Rotterdamie. Operację przeprowadzono z polecenia prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego przy udziale jego kancelarii, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Dwa dni później trumna została uroczyście powitana na ukraińskiej granicy.
Kim był Jewhen Konowalec?
Jewhen Konowalec urodził się w 1891 roku w Zaszkowie koło Lwowa. Podczas walk o ukraińską państwowość należał do najważniejszych dowódców Strzelców Siczowych. Po zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej i klęsce ukraińskich projektów państwowych zaangażował się w działalność konspiracyjną.
W 1921 roku objął kierownictwo Ukraińskiej Organizacji Wojskowej, czyli UWO. Była to działająca nielegalnie organizacja, która sprzeciwiała się przynależności Galicji Wschodniej do Polski i prowadziła przeciwko II Rzeczypospolitej akcje sabotażowe, dywersyjne i terrorystyczne.
Pod kierownictwem Konowalca rozbudowano jej struktury terenowe. Według informacji przedstawianych przez Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej jesienią 1922 roku UWO posiadała do 15 komend okręgowych i około 45 komend powiatowych.
Organizacja Konowalca dokonała zamachu na Piłsudskiego
Jedną z najbardziej spektakularnych akcji UWO był zamach na Józefa Piłsudskiego. 25 września 1921 roku Piłsudski przebywał we Lwowie, gdzie uczestniczył w otwarciu Targów Wschodnich. Gdy wieczorem opuszczał ratusz, Stepan Fedak oddał w jego kierunku kilka strzałów. Piłsudski nie został trafiony, ranny został natomiast wojewoda lwowski Kazimierz Grabowski.
Zamachowiec należał do ukraińskiego podziemia. Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wskazuje, że Fedak przeprowadził zamach na Piłsudskiego na polecenie organizacji i określa to wydarzenie jako kluczowe dla pierwszej fazy działalności UWO. W tym samym okresie Konowalec objął kierownictwo jej Naczelnej Komendy.
Zamach na Piłsudskiego nie był jednak odosobnionym przypadkiem. UWO uznawała przemoc za jedno z narzędzi walki politycznej.
Zamachy, zabójstwa i akcje sabotażowe UWO
W kolejnych latach organizacja kierowana przez Konowalca prowadziła rozbudowaną działalność konspiracyjną przeciwko państwu polskiemu, a także przeciwko Ukraińcom uznawanym przez nacjonalistów za zwolenników porozumienia z Polską.
W 1922 roku zginął ukraiński poeta i polityk Sydir Twerdochlib, który zdecydował się kandydować w wyborach do polskiego Sejmu. UWO przeprowadzała również zamachy na przedstawicieli polskiej administracji. Do najbardziej znanych należało zabójstwo kuratora lwowskiego okręgu szkolnego Stanisława Sobińskiego w 1926 roku.
Organizacja prowadziła także szeroko zakrojone akcje sabotażowe. W 1922 roku jej członkowie podpalili m.in. składy wojskowe w Przemyślu, uszkadzali linie kolejowe, podpalali posterunki żandarmerii oraz inne obiekty administracji.
W środowisku UWO terror indywidualny był traktowany jako dopuszczalna metoda walki politycznej. Organizacja wykonywała także napady rabunkowe, określane mianem „eksów”, które służyły zdobywaniu pieniędzy na dalszą działalność konspiracyjną.
Od UWO do Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów
W 1929 roku z inicjatywy Konowalca powstała Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów. Konowalec został jej pierwszym przywódcą i kierował OUN aż do swojej śmierci w 1938 roku.
Początkowo UWO i OUN działały równolegle, jednak z czasem struktury Ukraińskiej Organizacji Wojskowej zostały włączone do OUN. W ten sposób tradycja działalności konspiracyjnej, sabotażu i terroru politycznego UWO została przejęta przez nową organizację.
W latach trzydziestych OUN kontynuowała zamachy na przedstawicieli państwa polskiego oraz przeciwników politycznych. Do najgłośniejszych należały zabójstwo posła Tadeusza Hołówki w 1931 roku oraz ministra spraw wewnętrznych Bronisława Pierackiego w 1934 roku.
Konowalec sam zginął w zamachu
Jewhen Konowalec był jednocześnie jednym z najważniejszych przeciwników Związku Radzieckiego w ukraińskim ruchu nacjonalistycznym. Sowieckie służby zdecydowały się go zlikwidować.
23 maja 1938 roku w Rotterdamie Konowalec spotkał się z Pawłem Sudopłatowem, agentem sowieckich służb, który wcześniej zdołał zdobyć jego zaufanie. Sudopłatow przekazał mu paczkę z ukrytym ładunkiem wybuchowym. Bomba eksplodowała niedługo później, zabijając przywódcę OUN.
Konowalec został pochowany w Rotterdamie, gdzie jego szczątki pozostawały przez 88 lat. W sierpniu 2026 roku władze Ukrainy zdecydowały o ich sprowadzeniu do kraju i państwowym uhonorowaniu pierwszego przywódcy OUN.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
