Duma i uprzedzenie. Dlaczego siostry Bennet nie mogły odziedziczyć Longbourn?

Siostry Bennet z Dumy i uprzedzenia nie mogły odziedziczyć Longbourn, bo majątek przechodził wyłącznie w linii męskiej. Bennetowie mieli pięć córek i ani jednego syna, więc po śmierci ojca dom i 2000 funtów rocznego dochodu miał przejąć daleki krewny, pan Collins. Angielskie prawo pozwalało kobietom dziedziczyć ziemię, ale Longbourn obciążało zastrzeżenie zwane entail.

Dlaczego Longbourn miało przypaść panu Collinsowi?

Pan Collins oświadcza się Elizabeth Bennet

Longbourn przynosiło około 2000 funtów rocznie. Bennetowie utrzymywali z tego dom ze służbą i powóz, a córki bywały na balach w Meryton i u sąsiadów. Po śmierci pana Benneta dochód przechodził razem z ziemią na następcę.

Następcą był William Collins, daleki krewny Benneta. Jego nieżyjący już ojciec był z Bennetem skłócony, a syn napisał do Longbourn list z propozycją zgody.

Collins miał dwadzieścia pięć lat i parafię w Hunsford, którą zawdzięczał lady Catherine de Bourgh. Do Longbourn przyjechał z zamiarem poślubienia jednej z kuzynek, bo uważał, że w ten sposób wynagrodzi im przyszłe przejęcie domu. Najpierw upatrzył sobie Jane. Kiedy pani Bennet dała mu do zrozumienia, że najstarsza córka niedługo się zaręczy, przerzucił się na Elizabeth, zanim gospodyni skończyła poprawiać ogień w kominku.

Ewentualna odmowa nie odbierała mu Longbourn. Bennet uprzedził o tym rodzinę, zanim kuzyn w ogóle przyjechał. „Po mojej śmierci może was wszystkie wyrzucić z tego domu, kiedy tylko zechce” - powiedział przy śniadaniu.

Czym był entail i po co ograniczano dziedziczenie?

Darcy wraca do Longbourn z Bingleyem

Entail wiązał dziedziczenie ziemi z określoną linią potomków. Kto obejmował taką posiadłość, nie mógł jej sprzedać ani zapisać w testamencie, komu chciał, bo kolejnych następców wyznaczył już ktoś przed nim. W Longbourn ziemia szła z ojca na syna, a gdy syna zabrakło, do najbliższego krewnego w linii męskiej.

Rodziny ziemiańskie miały ku temu powody. Ziemia dzielona między liczne dzieci kurczyła się z pokolenia na pokolenie, a rozrzutny dziedzic mógł ją sprzedać i przepuścić pieniądze. Zastrzeżenie chroniło majątek przed jednym i drugim.

U Bennetów obróciło się ono przeciw córkom. Nie pomógłby nawet wnuk. Gdyby Jane urodziła syna, chłopiec pochodziłby od Benneta przez matkę, więc w linii męskiej i tak by się nie liczył.

Dlaczego Anna de Bourgh mogła odziedziczyć Rosings?

Lady Catherine cieszy się przy Elizabeth, że Longbourn dostanie Collins, bo skorzysta na tym jego żona Charlotte. Zaraz potem dodaje, że w ogóle nie widzi powodu, by odsuwać kobiety od dziedziczenia. W rodzinie sir Lewisa de Bourgh nikt tego nie robił, dlatego jej chorowita córka Anna dostanie Rosings z całym majątkiem.

Na zwykłych zasadach ziemię dziedziczyli najpierw synowie, a spośród nich najstarszy. Tę regułę nazywa się primogeniturą. Gdy zmarły zostawiał same córki, dziedziczyły one razem, przed wujami i kuzynami. Bez zastrzeżenia pięć panien Bennet wyprzedziłoby Collinsa.

Dlaczego Bennetowie czekali na syna i czy ojciec mógł zmienić zasady?

Pan Denny prosi o pozwolenie na przedstawienie swojego przyjaciela, pana Wickhama

Bennetowie przez lata czekali na syna. Gdy skończyłby dwadzieścia jeden lat, miał razem z ojcem znieść zastrzeżenie, a wtedy Bennet mógłby zapewnić pieniądze wdowie i pozostałym dzieciom. Po narodzinach Lidii pani Bennet jeszcze długo wierzyła, że chłopiec się urodzi.

Mąż wydawał się jej bezczynny. „Na twoim miejscu już dawno spróbowałabym coś z tym zrobić” - wyrzucała mu. Angielskie prawo od XV wieku znało sposób znoszenia takich zastrzeżeń. Służył do tego pozorny proces, którego wynik strony uzgadniały z góry. Z rodzinnego planu wynika jednak, że Bennet korzystał z Longbourn tylko dożywotnio, a prawo dziedziczne miało przysługiwać przyszłemu synowi. Bez pełnoletniego syna procesu przeprowadzić nie mógł.

Oszczędzać mógł zawsze. Bennet często żałował, że wydaje cały dochód, zamiast co roku odkładać coś dla dzieci i dla żony, gdyby go przeżyła. Pani Bennet nie umiała oszczędzać, a mąż pilnował tylko, żeby wydatki nie przekraczały dochodów. Dopóki czekali na syna, odkładanie pieniędzy wydawało im się zbędne.

Odbiło się to na nim przy ucieczce Lidii z Wickhamem. Bennet był przekonany, że szwagier Gardiner wyłożył dużą sumę, żeby nakłonić Wickhama do ślubu, i nie wiedział, jak mu ją odda. Prawdę usłyszał od Elizabeth, kiedy przyszła prosić o zgodę na ślub z Darcym. Wszystko zapłacił Darcy. Bennet uznał, że zaproponuje mu zwrot pieniędzy, Darcy zrobi awanturę o swoją miłość do Elizabeth i na tym sprawa się skończy.

Z czego żyłyby pani Bennet i jej córki po utracie Longbourn?

W umowie małżeńskiej zapisano na żonę i dzieci 5000 funtów. Był to jednorazowy kapitał, a 2000 funtów z Longbourn wpływało co roku. Ulokowane na cztery procent, 5000 funtów przynosiłoby 200 funtów rocznie, dziesięć razy mniej niż majątek. O podziale tej sumy między córki mieli zdecydować rodzice.

Kiedy trzeba było ratować Lidię, Bennet zobowiązał się dać jej równy udział w tych pieniądzach, płatny po śmierci obojga rodziców. Obiecał też wypłacać jej 100 funtów rocznie, dopóki żyje. Z ulgą wyliczył, że straci na tym najwyżej dziesięć funtów rocznie, bo utrzymanie córki i tak kosztowało go niewiele mniej.

Collins w oświadczynach przeliczył to Elizabeth bez ogródek. Mogła liczyć na 1000 funtów w papierach przynoszących cztery procent, i to dopiero po śmierci matki. Dawało to 40 funtów rocznie.

Po śmierci ojca matka z niezamężnymi córkami musiałaby wyprowadzić się z Longbourn i żyć z odsetek.

Dlaczego pani Bennet tak zabiegała o małżeństwa córek?

Pan Collins przedstawia się panu Darcy’emu na balu w Netherfield

Pani Bennet już w pierwszym rozdziale wie, że Bingley jest kawalerem i ma cztery lub pięć tysięcy funtów rocznie, przynajmniej dwa razy tyle co Longbourn. O Darcym na balu w Meryton po pięciu minutach mówiono, że ma dziesięć tysięcy.

Collins też jej odpowiadał. Gdyby Elizabeth go przyjęła, przyszłą panią Longbourn zostałaby jej własna córka, a matka mogłaby liczyć, że nikt jej z domu nie wyrzuci.

Elizabeth odmówiła. Trzy dni później Collins był zaręczony z jej przyjaciółką Charlotte Lucas. Dwudziestosiedmioletnia Charlotte nie liczyła na miłość i chciała mieć własny dom. Pani Bennet skarżyła się mężowi, że córka sąsiadów zostanie kiedyś panią Longbourn, a ona będzie musiała ustąpić jej miejsca. Bennet pocieszał ją, że może to on ją przeżyje.

Elizabeth zamieszkała w Pemberley. Bingley po roku w Netherfield kupił posiadłość w hrabstwie sąsiadującym z Derbyshire, więc Jane i Elizabeth dzieliło niecałe trzydzieści mil. Pan Bennet tęsknił za drugą córką i często jeździł do Pemberley, najchętniej wtedy, gdy nikt się go nie spodziewał.

Bibliografia:

Publikacje:

1. Appel P.A., A Funhouse Mirror of Law: The Entailment in Jane Austen’s Pride and Prejudice, „Georgia Journal of International and Comparative Law” 41(3)/2013, s. 609-636.
2. Austen J., Pride and Prejudice, London 1813, rozdz. 1, 3, 7, 13-15, 19, 22-23, 29, 49-50, 59, 61.
3. Blackstone W., Commentaries on the Laws of England, t. 1-2, Oxford 1765-1766.
4. Redmond L.B., Land, Law and Love, „Persuasions” 11/1989, s. 46-52.

Źródła online:

1. Avery Jones J., Five Legal Topics Global Readers Need to Understand about Jane Austen’s England, „Persuasions On-Line” 46(1)/2025, https://jasna.org/publications-2/persuasions-online/volume-46-no-1/avery-jones/ (dostęp 14 listopada 2026 r.).

Nie zgub nas w Google Co kwartał czyta nas prawie milion osób. Dodaj historia.org.pl do preferowanych źródeł. To jedno kliknięcie, a nasze artykuły częściej pojawią się w Twoich wynikach wyszukiwania.

Ten tekst był wart kawy? Bez paywalla, bez opłat - czytasz nas za darmo. Jeśli masz ochotę nam podziękować, postaw nam kawę. Każda bardzo nas cieszy. 10 zł 15 zł 25 zł