Wojna kargilska i operacja Safed Sagar 1999. Jak Indie i Pakistan walczyły o himalajskie szczyty |
Wojna o Kargil w 1999 roku była najpoważniejszym starciem Indii i Pakistanu od wojny z 1971 roku. Konflikt wybuchł po zajęciu przez siły pakistańskie strategicznych pozycji po indyjskiej stronie Linii Kontroli i szybko przerodził się w wyjątkowo trudną kampanię prowadzoną wysoko w Himalajach. Walki toczyły się miejscami na wysokościach przekraczających 5 tys. metrów, a do działań lądowych wkrótce dołączyło indyjskie lotnictwo. Wojna zakończyła się wycofaniem sił pakistańskich i odzyskaniem przez Indie zajętych pozycji, ale kryzys pokazał, jak łatwo lokalne starcie mogło doprowadzić do szerszej eskalacji między dwoma państwami dysponującymi bronią jądrową.
Kaszmir i Linia Kontroli
Miasto Kargil jest strategicznie położone / fot. Saurabh Lall, CC-BY-SA 2.0
Źródła konfliktu sięgały podziału Indii Brytyjskich w 1947 roku. Maharadża Dżammu i Kaszmiru Hari Singh rządził państwem o większości muzułmańskiej, sam był jednak hinduistą. Po wkroczeniu uzbrojonych grup plemiennych z terenów dzisiejszego Pakistanu zwrócił się o pomoc do Indii i podpisał dokument o przystąpieniu Kaszmiru do Unii Indyjskiej. Wybuchła pierwsza wojna indyjsko-pakistańska.
Zawieszenie broni weszło w życie 1 stycznia 1949 roku. Kilka miesięcy później porozumienie z Karaczi wyznaczyło linię rozdzielającą wojska obu państw. Demarkację doprowadzono do punktu NJ9842, a dalej dokument prowadził ją ogólnie ku lodowcom. Brak dokładnego rozgraniczenia dalej na północ stał się później jednym z powodów sporu o lodowiec Siachen.
Kolejna wojna o Kaszmir wybuchła w 1965 roku. Po wojnie z 1971 roku, której głównym skutkiem było powstanie Bangladeszu, Indie i Pakistan podpisały w 1972 roku porozumienie w Simli. Dotychczasowa linia zawieszenia broni została przekształcona w Linię Kontroli, czyli LoC. Nie była uznaną przez oba państwa granicą międzynarodową, ale w praktyce wyznaczała obszary kontrolowane przez każdą ze stron.
Od prób jądrowych do Lahore
Atal Bihari Vajpayee / fot. Government of India
W maju 1998 roku Indie przeprowadziły serię prób jądrowych na poligonie Pokhran. Pakistan odpowiedział własnymi testami jeszcze w tym samym miesiącu. Broń atomowa miała odstraszać przed pełnoskalową wojną, ale nie usuwała sporów granicznych ani regularnych napięć w Kaszmirze.
21 lutego 1999 roku Vajpayee i Sharif podpisali deklarację z Lahore. Dokument przewidywał rozwijanie dialogu, środki zmniejszające ryzyko przypadkowego użycia broni jądrowej i wcześniejsze informowanie o części prób rakietowych. Wizyta indyjskiego premiera w Pakistanie miała także wyraźny wymiar symboliczny.
W tym samym czasie w pakistańskim dowództwie wojskowym rozwijano plan działań w rejonie Kargilu, określany kryptonimem Badr. Do dziś sporny pozostaje zakres wiedzy premiera Sharifa. Pervez Musharraf, ówczesny szef armii, utrzymywał później, że szef rządu został poinformowany jeszcze przed wizytą Vajpayee w Lahore. Sharif przedstawiał inną wersję i zaprzeczał, by wcześniej znał rzeczywistą skalę przedsięwzięcia. Pakistańskie relacje wskazują zarazem, że przygotowania utrzymywano w bardzo wąskim kręgu wojskowym.
Nie ma jednej bezspornej odpowiedzi dotyczącej celu operacji. Zajęcie wysokich grani dawało możliwość zagrożenia drodze Srinagar-Leh, którą Indie zaopatrywały wojska w Ladakhu i rejonie Siachenu. W różnych rekonstrukcjach Kargil pojawia się również jako próba poprawienia pozycji Pakistanu w sporze o Kaszmir lub sposób na ponowne zwrócenie na niego uwagi świata. Część autorów wiąże te kalkulacje z przekonaniem, że obecność broni jądrowej ograniczy skalę indyjskiej odpowiedzi. Źródła nie pozwalają jednak sprowadzić operacji do jednego, bezspornie potwierdzonego celu.
Zimowe posterunki
Mapa Linii Kontroli Organizacji Narodów Zjednoczonych. Linia kontroli nie jest zdefiniowana w pobliżu lodowca Siachen
Wysoko położone posterunki po obu stronach Linii Kontroli były zimą niezwykle trudne do utrzymania. W części rejonu Kargilu armia indyjska opuszczała najbardziej niedostępne stanowiska i wracała do nich wiosną. Pakistańskie oddziały wykorzystały tę praktykę, zajmując pozycje na grzbietach po indyjskiej stronie LoC.
Indyjskie szacunki mówiły o ponad stu zajętych punktach rozrzuconych na rozległym obszarze obejmującym m.in. rejony Mushkoh, Dras, Kaksar i Batalik. Źródła różnią się co do długości całego odcinka walk, dlatego bezpieczniej mówić o ponad stu kilometrach niż o jednej precyzyjnej liczbie. Przeciwnik obsadził szereg dominujących wysokości, z których można było obserwować i ostrzeliwać ważną drogę NH1A prowadzącą przez Dras i Kargil do Leh.
Kanczendzonga, drugi co do wysokości szczyt w Himalajach, widziany z Tiger Hill / fot. DC Assam, CC-BY-SA 4.0
Początkowo Islamabad przedstawiał osoby znajdujące się na tych pozycjach głównie jako kaszmirskich mudżahedinów, czyli islamskich bojowników walczących przeciw indyjskiej kontroli nad częścią Kaszmiru. Późniejsze relacje, dokumenty i informacje o poległych potwierdziły znaczący udział Północnej Lekkiej Piechoty, Northern Light Infantry, w skrócie NLI. W 1999 roku nie była ona jeszcze formalnie częścią regularnej armii. Miała status formacji paramilitarnej podporządkowanej wojskowemu dowództwu w północnych obszarach Pakistanu i była szkolona do działań w wysokich górach. Do regularnej armii włączono ją po wojnie kargilskiej.
NLI działała pod kontrolą pakistańskich struktur wojskowych i otrzymywała wsparcie artylerii armii, a obok jej żołnierzy znajdowali się także członkowie sił specjalnych i, według części źródeł, bojownicy nieregularni. Dokładnych proporcji pomiędzy tymi grupami nie da się dziś ustalić z pełną pewnością.
3 maja mieszkańcy rejonu Bataliku zgłosili podejrzany ruch na wysokościach, a 5 maja indyjskie patrole zaczęły potwierdzać obecność przeciwnika. W kolejnych dniach stało się jasne, że nie chodzi o niewielką grupę. Pierwsze poważne starcia nastąpiły w drugiej połowie maja.
Operacja Vijay
Indian forces in combat during Operation VIjay / fot. DRDO, Government of India
Indie rozpoczęły operację Vijay, której celem było odzyskanie zajętych pozycji bez przekraczania Linii Kontroli. Dla piechoty oznaczało to wyjątkowo trudne zadanie. Żołnierze atakowali pod górę, często nocą, po stromych skalistych zboczach. Obrońcy znajdowali się wyżej i mogli obserwować podejścia, dlatego ogromne znaczenie miało wsparcie artylerii.
Jednym z pierwszych przełomów była walka o Tololing w sektorze Dras. Wieczorem 12 czerwca rozpoczął się kolejny indyjski szturm, poprzedzony silnym ostrzałem. Nad ranem 13 czerwca zdobyto zasadniczą część pozycji. Sukces ułatwił odzyskiwanie następnych punktów na grani i poprawił sytuację wokół drogi Srinagar-Leh.
Kryptonim Safed Sagar
Samolot Mirage 2000 indyjskich sił powietrznych zrzuca bomby lotnicze / fot. Indian Air Force
26 maja do operacji dołączyło indyjskie lotnictwo. Jego działania otrzymały kryptonim Safed Sagar, czyli „Białe Morze”. Początkowo piloci mieli duże problemy z odnajdywaniem niewielkich stanowisk na tle skał i śniegu. 27 maja utracono MiG-27 po awarii silnika podczas ataku, a MiG-21 został trafiony pociskiem przeciwlotniczym. Następnego dnia przenośny zestaw przeciwlotniczy Stinger zestrzelił śmigłowiec Mi-17.
Straty uświadomiły indyjskim dowódcom skalę zagrożenia ze strony przenośnych rakiet przeciwlotniczych i wpłynęły na zmianę taktyki. Ważniejszą rolę zaczęły odgrywać Mirage 2000, które dzięki lepszemu wyposażeniu oraz bombom kierowanym laserowo mogły precyzyjniej uderzać w składy zaopatrzenia i umocnione pozycje.
Bitwa o Tiger Hill
IAF Mirage podczas nalotu bombowego nad Tiger Hill
Najbardziej znanym epizodem wojny stała się walka o Tiger Hill, szczyt o wysokości około 5060 metrów dominujący nad częścią sektora Dras. W nocy z 3 na 4 lipca indyjskie oddziały rozpoczęły końcowy szturm wspierany ogniem artylerii i lotnictwa. Walki trwały równocześnie w Bataliku, gdzie Indianie odzyskiwali kolejne pozycje w rejonie Khalubaru i Jubaru.
Kargil ujawnił także poważne słabości po stronie indyjskiej. Skala infiltracji została wykryta z opóźnieniem, a początkowo zawodził przepływ informacji między armią i lotnictwem. Po wojnie powołano Kargil Review Committee pod kierownictwem K. Subrahmanyama. Raport komisji wskazywał na poważne braki systemu rozpoznania, nadzoru i koordynacji bezpieczeństwa.
Waszyngton i koniec walk
Wraz z postępami indyjskiej kontrofensywy rosła presja dyplomatyczna na Pakistan. 4 lipca premier Nawaz Sharif spotkał się w Waszyngtonie z prezydentem Billem Clintonem. Stany Zjednoczone stały na stanowisku, że należy przywrócić przebieg Linii Kontroli. Po rozmowach ogłoszono podjęcie kroków prowadzących do wycofania sił na pakistańską stronę LoC.
Spotkanie miało również wymiar jądrowy. Według późniejszej relacji Bruce’a Riedela, który pracował wówczas w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego USA, amerykański wywiad przekazał Clintonowi informacje o pakistańskich przygotowaniach związanych z arsenałem nuklearnym. Riedel twierdził, że temat został podniesiony podczas rozmowy z Sharifem. Pakistan nie potwierdził publicznie przygotowań do użycia broni jądrowej, a żadna ze stron nie wystosowała oficjalnej groźby jej użycia.
Indyjscy żołnierze z premierem Atalem Bihari Vajpayee w Kargil po zwycięstwie Indii
Po spotkaniu rozpoczęło się wycofywanie sił pakistańskich i opuszczanie kolejnych pozycji. 26 lipca Indie ogłosiły zakończenie operacji Vijay po odzyskaniu utraconych stanowisk po swojej stronie Linii Kontroli. Data ta jest dziś w Indiach obchodzona jako Kargil Vijay Diwas.
Oficjalne dane indyjskie mówią o 527 zabitych i około 1363 rannych. Straty pakistańskie pozostają bardziej sporne. Pervez Musharraf podał później 357 zabitych, natomiast w późniejszych pakistańskich zestawieniach wojskowych pojawiła się liczba 453 poległych w sektorze Kargil-Batalik. Indyjskie szacunki były wyższe, dlatego jednej bezspornej liczby po stronie pakistańskiej nie da się podać.
W Pakistanie wojna wywołała ostry spór o odpowiedzialność. 12 października 1999 roku Musharraf obalił rząd Sharifa w wojskowym zamachu stanu. Przejął władzę jako Chief Executive, czyli naczelny zarządca kraju, zachowując stanowisko szefa armii. Prezydentem Pakistanu został dopiero w czerwcu 2001 roku.
Pamięć o wojnie rozwijała się w obu państwach inaczej. W Indiach 26 lipca jest dniem państwowych obchodów i upamiętnienia poległych. W Pakistanie szczególne miejsce zajmują żołnierze uznawani za bohaterów Kargilu, w tym kapitan Karnal Sher Khan i hawaldar Lalak Jan. Hawaldar to stopień podoficerski zbliżony do sierżanta. Obaj zostali pośmiertnie uhonorowani Nishan-e-Haider, najwyższym pakistańskim odznaczeniem wojskowym za męstwo. Wojna pozostała też przedmiotem sporów o odpowiedzialność dowództwa i skalę udziału regularnych struktur państwa.
Bibliografia:
- S. Badri-Maharaj, Kargil 1999. South Asia’s First Post-Nuclear Conflict, Warwick 2020.
- B.S. Lambeth, Airpower at 18,000′. The Indian Air Force in the Kargil War, Washington 2012.
- P.R. Lavoy (red.), Asymmetric Warfare in South Asia. The Causes and Consequences of the Kargil Conflict, Cambridge 2009.
- S. Qadir, An Analysis of the Kargil Conflict 1999, „The RUSI Journal” 147/2, 2002, s. 24-30.
- Government of India, National Security Council Secretariat, From Surprise to Reckoning. The Kargil Review Committee Report, New Delhi 2000.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
