Lalka - streszczenie i najważniejsze wydarzenia. Przypomnij sobie powieść przed serialem Netflixa |
Wokulski wraca do Warszawy z fortuną, którą chce wykorzystać, by zdobyć Izabelę Łęcką. Zanim jednak zostanie jej narzeczonym, kupi kamienicę jej ojca, wygra pojedynek i stanie przed możliwością porzucenia wszystkiego dla nauki. Przed seansem nowej ekranizacji Lalki przypominamy fabułę powieści Bolesława Prusa i jej najważniejsze postacie, wydarzenia oraz zakończenie.
Gdzie i kiedy rozgrywa się akcja Lalki?
Władysław Podkowiński, Ulica Nowy Świat w Warszawie w dzień letni
Uwaga: tekst zawiera streszczenie książki wraz z zakończeniem.
Główna akcja Lalki toczy się w latach 1878-1879, przede wszystkim w Warszawie. Stanisław Wokulski prowadzi sklep przy Krakowskim Przedmieściu, odwiedza arystokratyczne salony, chodzi do teatru i na wyścigi konne. Z tych miejsc schodzi też na Powiśle, gdzie spotyka ludzi szukających pracy i pieniędzy na najprostsze potrzeby. Część wydarzeń rozgrywa się w Paryżu, majątku prezesowej Zasławskiej oraz pod Skierniewicami.
Opowieść o Wokulskim przeplata się z Pamiętnikiem starego subiekta, pisanym przez Ignacego Rzeckiego. Jego wspomnienia cofają czytelnika do dzieciństwa pamiętnikarza, dawnego sklepu Minclów i walk na Węgrzech podczas Wiosny Ludów. Pozwalają również poznać wcześniejsze losy Wokulskiego, którego Rzecki zna od wielu lat.
Czytaj także: Warszawa Wokulskiego. Jak naprawdę wyglądało miasto z Lalki?
Kim jest Wokulski i skąd ma pieniądze?
Wokulski pochodzi ze zubożałej szlachty. W młodości pracuje u Hopfera, a jednocześnie uczy się i prowadzi doświadczenia. Dostaje się do Szkoły Głównej, lecz przerywa studia, angażując się w powstanie styczniowe. Zostaje zesłany na Syberię. Także tam zajmuje się nauką i nawiązuje znajomości, które później przydadzą mu się w interesach.
Po powrocie do Warszawy podejmuje pracę w sklepie. Żeni się z wdową po Janie Minclu, a po jej śmierci dziedziczy przedsiębiorstwo i majątek. Ma zapewnione utrzymanie, ale jego plany zmieniają się, gdy w teatrze dostrzega Izabelę Łęcką. Zakochuje się w niej, zanim nawiążą bliższą znajomość. Dochodzi do przekonania, że aby móc starać się o jej rękę, musi zostać znacznie bogatszym człowiekiem.
Wyjeżdża więc do Bułgarii i podczas wojny rosyjsko-tureckiej zarabia na dostawach dla wojska, współpracując z rosyjskim kupcem Suzinem. Zabiera 30 tys. rubli, a po około ośmiu miesiącach wraca z 250 tys. rubli. Kiedy rozpoczyna się zasadnicza historia jego zabiegów o Izabelę, dysponuje już fortuną pozwalającą robić interesy z arystokratami.
Izabela Łęcka i jej ojciec. Dlaczego potrzebują pomocy Wokulskiego?
Izabela jest córką Tomasza Łęckiego, arystokraty, który stracił znaczną część majątku. Ojciec i córka nadal przyjmują gości i uczestniczą w życiu towarzyskim, choć coraz trudniej im utrzymać dotychczasowy sposób życia. Sprzedają rodzinne przedmioty, mają długi i muszą liczyć się z utratą kamienicy.
Wokulski wykorzystuje kolejne okazje, by im pomóc i znaleźć się bliżej Izabeli. Za pośrednictwem innych osób kupuje wystawione na sprzedaż srebra. Przy grze w karty umyślnie przegrywa pieniądze do Łęckiego. Organizuje także spółkę do handlu ze Wschodem, która przyciąga arystokratów obietnicą zysków i daje mu kolejne kontakty w ich środowisku.
Największym wydatkiem staje się kamienica Łęckich. Wokulski nabywa ją na licytacji za pośrednictwem starego Szlangbauma, płacąc 90 tys. rubli, czyli więcej, niż wynosi jej szacowana wartość. Łęcki początkowo nie wie, kto naprawdę stoi za zakupem. Jego córka również nie zna od razu rozmiarów pomocy udzielanej rodzinie.
Czytaj także: Ile Wokulski wydał na Izabelę Łęcką?
Izabela traktuje Wokulskiego z dystansem. Jego zajęcie i pozycja towarzyska sprawiają, że początkowo nie bierze go pod uwagę jako męża. On tymczasem coraz częściej bywa w jej otoczeniu, szuka poparcia krewnych i znajomych Łęckich oraz uczy się angielskiego, którym Izabela posługuje się w rozmowach.
Wyścigi konne i pojedynek z baronem Krzeszowskim
Warszawa. Spotkanie towarzyskie podczas wyścigów konnych na Polu Mokotowskim.
Chcąc sprawić Izabeli przyjemność, Wokulski kupuje klacz Sułtankę, wcześniej należącą do barona Krzeszowskiego. Baron sprzedał ją żonie, a ta pozbywa się konia za pośrednictwem Maruszewicza. Sułtanka wygrywa wyścig, co przynosi Wokulskiemu rozgłos wśród publiczności.
Podczas wyścigów dochodzi do konfliktu z Krzeszowskim. Baron obraża Wokulskiego i wypowiada słowa godzące również w Izabelę. Sprawa kończy się pojedynkiem na pistolety. Wokulski rani przeciwnika w twarz, a Izabela dziękuje mu za wystąpienie w jej obronie. Po tym wydarzeniu ich znajomość staje się bliższa.
Komu jeszcze pomaga Wokulski?
Warszawskie Powiśle na obrazie Aleksandra Gierymskiego
Podczas spaceru po Powiślu Wokulski spotyka furmana Wysockiego, który po utracie konia nie może zarabiać na rodzinę. Daje mu pieniądze i pomaga wrócić do pracy. Zajmuje się także sprawą jego brata, pracownika kolei, zabiegając o przeniesienie go do Skierniewic.
W kościele poznaje Mariannę, młodą kobietę utrzymującą się z prostytucji. Zapewnia jej pomoc sióstr magdalenek, dzięki czemu może nauczyć się pracy i zmienić swoje życie. Później Marianna wychodzi za Węgiełka, rzemieślnika poznanego przez Wokulskiego podczas pobytu w Zasławiu. Jemu również kupiec pomaga znaleźć zajęcie w Warszawie.
Co wydarza się w Paryżu i Zasławku?
Po kolejnym rozczarowaniu zachowaniem Izabeli Wokulski wyjeżdża do Paryża, gdzie prowadzi interesy z Suzinem. Poznaje tam Geista, uczonego pracującego nad nowymi metalami. Geist pokazuje mu próbki niezwykle lekkiego materiału i opowiada o celu swoich badań, czyli uzyskaniu metalu lżejszego od powietrza.
Wokulski rozważa pozostanie w Paryżu i poświęcenie się doświadczeniom. Mógłby wrócić do zainteresowań, które porzucił przed laty. Otrzymuje jednak list od prezesowej Zasławskiej z zaproszeniem do jej majątku. Dowiaduje się, że będzie tam Izabela, i wraca do kraju.
Prezesowa znała w młodości jego stryja, którego kochała, lecz nie poślubiła ze względu na różnicę majątkową. Przyjmuje Wokulskiego życzliwie i sprzyja jego staraniom o Łęcką. W Zasławku przebywają również m.in. Kazimiera Wąsowska, wdowa zainteresowana Wokulskim, oraz Kazimierz Starski, krewny Izabeli.
Podczas pobytu dochodzi do spotkań i rozmów, które dają Wokulskiemu nadzieję na wzajemność. Szczególne znaczenie ma wycieczka do ruin zamku w Zasławiu. Na prośbę prezesowej zamawia u Węgiełka wyrycie na kamieniu fragmentu wiersza Mickiewicza. W tym samym miejscu rozmawia z Izabelą o miłości. Do ruin powróci jeszcze w końcowej części opowieści.
Rzecki, Helena Stawska i proces o lalkę
Przez cały ten czas sklepem zajmuje się Ignacy Rzecki. Martwi się o przyjaciela, obserwuje jego wydatki i nieobecności, a część działań próbuje tłumaczyć ukrytymi zamiarami politycznymi. W swoim pamiętniku zapisuje zarówno wiadomości ze świata, jak i codzienne wydarzenia w sklepie.
Rzecki chciałby związać Wokulskiego z Heleną Stawską. Kobieta mieszka z matką i córką Helunią, utrzymuje rodzinę własną pracą i nie zna losu męża, który przed laty opuścił kraj. Wokulski pomaga w jego poszukiwaniach. Z czasem dociera wiadomość o śmierci Ludwika Stawskiego, otwierająca Helenie możliwość ponownego małżeństwa.
Stawska popada w konflikt z baronową Krzeszowską, która oskarża ją o kradzież lalki należącej do zmarłej córki. Podobną zabawkę ma bowiem Helunia. Sprawa trafia do sądu, gdzie Wokulski pomaga wykazać, że lalkę dziewczynki kupiono w jego sklepie. Wewnątrz zabawki znajduje się oznaczenie firmy. Służąca baronowej przyznaje natomiast, że lalka Krzeszowskiej została stłuczona, a jej resztki leżą na strychu.
Oskarżenie upada. Stawska darzy Wokulskiego uczuciem, ale nadzieje Rzeckiego na ich małżeństwo nie spełniają się. Wokulski nadal zabiega o Izabelę.
Zaręczyny z Izabelą i rozmowa w pociągu
Po kolejnych spotkaniach Izabela zgadza się zostać żoną Wokulskiego. Kupiec planuje wspólne życie i wycofuje się z prowadzenia sklepu, który przechodzi w ręce Szlangbaumów. Daje narzeczonej medalion z fragmentem metalu otrzymanym od Geista.
Przełom następuje podczas podróży do Krakowa. W jednym przedziale jadą Wokulski, Izabela, jej ojciec oraz Starski. Izabela i Starski rozmawiają po angielsku, sądząc, że Wokulski ich nie rozumie. On słyszy uwagi o sobie, obserwuje ich poufałość i dowiaduje się o zgubieniu podarowanej blaszki. Sposób, w jaki wspominają poszukiwanie medalionu, ujawnia mu zażyłość narzeczonej z jej krewnym.
Wokulski przerywa podróż w Skierniewicach, posługując się pretekstem pilnego wezwania. Przy pożegnaniu odzywa się po angielsku, dając Izabeli do zrozumienia, że słyszał i rozumiał rozmowę. Opuszcza pociąg i odchodzi wzdłuż torów.
Podejmuje próbę samobójczą, lecz spod nadjeżdżającego pociągu ratuje go dróżnik Wysocki. To brat furmana z Powiśla, któremu Wokulski wcześniej pomógł w przeniesieniu do Skierniewic. Kupiec przeżywa i wraca do Warszawy. Do małżeństwa z Izabelą nie dochodzi.
Jak kończy się Lalka? Losy Wokulskiego, Izabeli i Rzeckiego
Po powrocie Wokulski odsuwa się od znajomych i dawnych zajęć. Porządkuje sprawy majątkowe, a następnie opuszcza Warszawę. Pozostawia zapisy dla bliskich i osób, którym wcześniej pomagał. Największą część pieniędzy przeznacza dla Juliana Ochockiego, młodego arystokraty zajmującego się nauką i marzącego o skonstruowaniu maszyny latającej.
Dalszy los Wokulskiego pozostaje nieznany. Do Rzeckiego docierają sprzeczne wiadomości. Węgiełek opisuje pobyt kupca w Zasławiu oraz wysadzenie fragmentu zamkowych ruin. Doktor Szuman uznaje te wydarzenia za dowód samobójstwa. Rzecki nie chce przyjąć takiego wyjaśnienia, wcześniej rozważa również możliwość wyjazdu przyjaciela do Paryża i podjęcia pracy z Geistem.
Powieść nie potwierdza śmierci Wokulskiego ani jego powrotu do nauki. Czytelnik otrzymuje relacje, poszlaki i przypuszczenia innych postaci, ale nie poznaje ostatecznej odpowiedzi.
Tomasz Łęcki umiera. W końcowej rozmowie Ochocki informuje Szumana, że Izabela wyjechała za granicę i zamierza wstąpić do klasztoru. Stawska wiąże swoją przyszłość z Mraczewskim, dawnym subiektem Wokulskiego.
Rzecki coraz gorzej odnajduje się w sklepie pod nowymi rządami i podupada na zdrowiu. Umiera samotnie w swoim pokoju, nie dowiedziawszy się, co stało się z przyjacielem. Przy jego ciele spotykają się Szuman i Ochocki. Ten ostatni dostrzega w wystającym z kieszeni liście słowa Non omnis moriar - „Nie wszystek umrę”.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
