Bohaterowie narodowi Korei Południowej. Siedem postaci, które warto znać |
Bohaterowie narodowi Korei Południowej to postacie, których życiorysy pozwalają lepiej poznać historię i kulturę tego kraju. Sejong Wielki stworzył koreański alfabet, Yi Sun-sin dowodził flotą odpierającą japońską inwazję, a Kim Gu walczył o odzyskanie niepodległości i zachowanie jedności Korei. Obok nich ważne miejsce zajmują malarka Shin Saimdang, filozof Yi Hwang, działacz niepodległościowy An Chang-ho i nastoletnia uczestniczka protestów Ryu Gwansun. Kim byli, czego dokonali i w jakich czasach żyli? Przedstawiamy siedem postaci, których losy prowadzą od królewskiego dworu dynastii Joseon przez lata japońskiego panowania aż do podziału półwyspu.
Sejong Wielki (1397-1450). Król, który stworzył koreański alfabet
Sejong Wielki
Sejong urodził się w 1397 r., a tron objął w 1418 r. Był władcą z dynastii Joseon, która rządziła Koreą od końca XIV wieku. W jego państwie językiem urzędów i uczonych pozostawał klasyczny chiński. Koreańczycy mieli własny język mówiony, lecz jego zapisywanie za pomocą znaków chińskich było skomplikowane. Nauka pisania wymagała wieloletniej edukacji, dostępnej przede wszystkim przedstawicielom uprzywilejowanych rodzin.
Król postanowił stworzyć pismo odpowiadające koreańskiej mowie i łatwiejsze do opanowania. W 1443 r. ukończył alfabet, który trzy lata później ogłoszono wraz z objaśnieniami pod nazwą Hunminjeongeum, czyli „Właściwe dźwięki do nauczania ludu”. Dziś znany jest jako hangul. Pierwotnie liczył 28 liter, a współczesny podstawowy zestaw obejmuje 24. Kształty podstawowych spółgłosek nawiązywały do ułożenia narządów mowy podczas ich wymawiania. Litery łączono w bloki odpowiadające sylabom.
Sejong musiał bronić swojego pomysłu przed częścią uczonych i urzędników. Przeciwnicy alfabetu obawiali się odejścia od chińskiej tradycji oraz osłabienia znajomości klasycznych ksiąg. Władca wskazywał na codzienne potrzeby poddanych, którym nowe pismo miało ułatwić wyrażanie własnych myśli. Uczeni związani z dworem przygotowali objaśnienia alfabetu i pierwsze książki. Z czasem hangul znalazł zastosowanie w korespondencji, przekładach i literaturze, choć chińszczyzna jeszcze przez stulecia zachowywała wysoką pozycję.
Za panowania Sejonga rozwijały się również astronomia, technika i wiedza rolnicza. Na królewskie polecenie opracowano podręcznik Nongsa jikseol, zbierający doświadczenia koreańskich gospodarzy. Władca wspierał konstruktora Jang Yeong-sila, który mimo niewolnego pochodzenia otrzymał urząd i pracował nad przyrządami pomiarowymi. Wśród jego osiągnięć był automatyczny zegar wodny uruchomiony w 1434 r. Sejong zmarł w 1450 r., po ponad trzydziestu latach panowania.
Yi Hwang (1501-1570). Uczony i nauczyciel władcy
Yi Hwang, pomnik na górze Namsan / fot. Integral, CC-BY-SA 2.0
Yi Hwang urodził się w 1501 r. w okolicach Andong na południowym wschodzie Korei. Znany jest również pod przydomkiem Toegye. Zdobył wykształcenie konfucjańskie i przez wiele lat sprawował urzędy państwowe. Jego kariera przypadła na okres ostrych konfliktów na dworze. Represje dotknęły także jego rodzinę — starszy brat uczonego zmarł w drodze na wygnanie.
Z czasem Yi Hwang coraz więcej uwagi poświęcał nauczaniu i pracy nad tekstami filozoficznymi, zabiegając o możliwość powrotu w rodzinne strony. Rozwijał neokonfucjanizm, który łączył zasady moralnego postępowania z rozważaniami o naturze człowieka i porządku świata. Uważał, że studiowanie ksiąg powinno prowadzić do pracy nad własnym zachowaniem. Od uczniów wymagał skupienia, rozpoznawania własnych emocji i odpowiedzialności wobec innych ludzi.
Od 1559 r. prowadził korespondencję z młodszym filozofem Gi Dae-seungiem. Dyskutowali o tym, skąd biorą się ludzkie uczucia i co sprawia, że prowadzą do dobrego lub złego postępowania. Rozważali między innymi współczucie, wstyd, radość i gniew. Wymiana listów przeszła do historii koreańskiej filozofii jako debata o czterech początkach i siedmiu uczuciach. Yi Hwang rozwijał w niej własne poglądy, odpowiadając na zastrzeżenia rozmówcy.
W 1568 r. przygotował dla młodego króla Seonjo Dziesięć diagramów nauki mędrców. Zestawił w nich schematy, fragmenty dawnych ksiąg oraz komentarze, które miały służyć władcy w codziennej nauce. Przekonywał, że również monarcha musi kształtować swój charakter, ponieważ jego słabości wpływają na los poddanych. Zmarł w 1570 r., pozostawiając pisma i uczniów kontynuujących jego pracę.
Shin Saimdang (1504-1551). Malarka i poetka z Gangneung
Shin Saimdang
Shin Saimdang urodziła się w 1504 r. w Gangneung, na wschodnim wybrzeżu Korei. Dorastała w wykształconej rodzinie, która umożliwiła jej czytanie ksiąg, naukę kaligrafii i rozwijanie talentu malarskiego. Było to szczególnie istotne w społeczeństwie, w którym kobiety nie miały dostępu do kariery urzędniczej ani państwowych egzaminów. Wykształcenie zdobywały przede wszystkim w domu, zależnie od możliwości i nastawienia krewnych.
Także po ślubie Shin przez dłuższy czas mieszkała w rodzinnym domu, zamiast na stałe przenieść się do rodziny męża. Łączyła wychowywanie dzieci z twórczością. Jej syn Yi I, znany pod przydomkiem Yulgok, został później jednym z najważniejszych koreańskich filozofów konfucjańskich. Sława syna sprawiła, że w kolejnych pokoleniach wiele uwagi poświęcano również jego domowej edukacji i roli matki.
Shin malowała krajobrazy, winorośl, kwiaty i drobne zwierzęta. Szczególne miejsce wśród przypisywanych jej prac zajmują kompozycje nazywane Chochungdo, przedstawiające rośliny i owady. Na niewielkiej przestrzeni ukazywała liście, owoce, motyle czy myszy. Dawni autorzy chwalili również jej pejzaże oraz przedstawienia winogron. Część zachowanych obrazów ma niepewne autorstwo, dlatego muzea prezentują je jako dzieła przypisywane Shin Saimdang.
Zajmowała się także kaligrafią i pisała wiersze w klasycznym języku chińskim. W jej poezji pojawiały się rodzinne strony i tęsknota za matką. Jeden z utworów wiąże się z podróżą przez przełęcz Daegwallyeong, oddzielającą Gangneung od wnętrza półwyspu. Shin zmarła w 1551 r. Pozostawiła dorobek należący do najbardziej znanych przykładów twórczości kobiet w czasach dynastii Joseon.
Yi Sun-sin (1545-1598). Admirał, który zatrzymał japońską flotę
Yi Sun-sin
Yi Sun-sin urodził się w 1545 r. Zanim w 1591 r. objął dowództwo lewej floty prowincji Jeolla na południowym wybrzeżu Korei, służył w wojskach lądowych, między innymi na północnej granicy. Przygotowywał okręty i załogi do walki jeszcze przed japońską inwazją z 1592 r. Jej inicjator, Toyotomi Hideyoshi, zamierzał przez Koreę dotrzeć do Chin. Japońskie wojska szybko zajęły koreańską stolicę, lecz dalsze działania wymagały dostarczania zaopatrzenia i zabezpieczenia szlaków morskich.
Yi odniósł serię zwycięstw, które utrudniły realizację tych planów. Pod Hansando w 1592 r. wywabił przeciwnika na otwarte wody, a następnie rozwinął szyk przypominający skrzydła żurawia. Koreańskie okręty ostrzeliwały Japończyków z kilku stron, wykorzystując artylerię i unikając walki na pokładach. W jego flocie służyły także słynne okręty żółwie, czyli geobukseony, z zakrytym pokładem zabezpieczonym kolcami. Yi rozwinął wcześniejszą koreańską konstrukcję i wykorzystał ją do atakowania nieprzyjacielskich jednostek z bliska.
W 1593 r. został naczelnym dowódcą flot trzech prowincji. Cztery lata później został odwołany po oskarżeniach i sporze dotyczącym wykonania rozkazu ataku. Uwięziono go i torturowano, a następnie skierowano do służby jako zwykłego żołnierza. Gdy flota pod nowym dowództwem poniosła klęskę pod Chilcheollyang, ponownie powierzono mu komendę. Dysponując zaledwie trzynastoma okrętami, stawił czoło około 130 japońskim jednostkom bojowym pod Myeongnyang. Wykorzystał wąską cieśninę i silne prądy, dzięki którym przeciwnik nie mógł w pełni użyć przewagi liczebnej.
Admirał zginął w 1598 r., trafiony kulą podczas bitwy pod Noryang, gdy siły koreańskie i chińskie walczyły z wycofującymi się Japończykami. Pozostawił dziennik wojenny Nanjung ilgi. Zapisywał w nim przebieg działań, sprawy zaopatrzenia i problemy dowodzenia, ale również wydarzenia rodzinne, w tym wiadomość o śmierci syna. Jego zwycięstwa pomogły utrzymać koreański opór w czasie wojny, która spustoszyła znaczną część kraju.
Kim Gu (1876-1949). Przywódca emigracyjnych władz Korei
Kim Gu
Kim Gu urodził się w 1876 r. W młodości uczestniczył w powstaniu chłopskim związanym z ruchem Donghak, skierowanym przeciwko nadużyciom urzędników i obcym wpływom. W 1896 r. zabił Japończyka Tsuchidę Josuke, utrzymując, że mści zamordowaną królową Min. Został uwięziony, lecz zdołał uciec. W kolejnych latach pracował jako nauczyciel i angażował się w działalność narodową, za którą ponownie trafiał do więzienia.
W 1919 r. dotarł do Szanghaju i związał się z koreańskim rządem tymczasowym. Początkowo kierował jego policją, a w 1926 r. stanął na czele rządu. Organizował również walkę z przedstawicielami japońskiej władzy. W 1931 r. utworzył Koreański Korpus Patriotyczny. Jego członek Yun Bong-gil przeprowadził rok później zamach bombowy podczas japońskiej uroczystości w parku Hongkou w Szanghaju. Akcja przyczyniła się do uzyskania chińskiego wsparcia dla koreańskich działaczy, ale zmusiła emigracyjne władze do opuszczenia miasta.
W 1940 r. Kim został przewodniczącym rządu tymczasowego działającego w Chongqingu. Tam utworzono Koreańską Armię Wyzwoleńczą. Po kapitulacji Japonii wrócił w listopadzie 1945 r. do ojczyzny, podzielonej już na strefy okupacyjne, sowiecką na północy i amerykańską na południu. Sprzeciwiał się utrwaleniu tego podziału. W kwietniu 1948 r. pojechał do Pjongjangu na rozmowy o przyszłości wspólnego państwa, mimo własnych antykomunistycznych przekonań. Nie zdołał zapobiec powstaniu dwóch Korei.
26 czerwca 1949 r. został zastrzelony w Seulu przez oficera An Du-hui. W pozostawionych pismach opisywał niepodległą Koreę jako państwo zapewniające obywatelom wolność i wykształcenie. W tekście Moje pragnienie szczególne miejsce przyznał kulturze, która miała służyć własnemu społeczeństwu, a także wnosić coś do życia innych narodów. Jego działalność objęła ponad pół wieku, od schyłku monarchii po pierwsze lata podzielonego półwyspu.
An Chang-ho (1878-1938). Organizator koreańskiego ruchu niepodległościowego
Ahn Chang Ho
An Chang-ho, znany pod pseudonimem Dosan, urodził się w 1878 r. Uczęszczał do szkoły misyjnej, gdzie zetknął się z chrześcijaństwem i nowoczesnymi metodami nauczania. W 1899 r. założył własną szkołę. Edukację uważał za sposób przygotowania ludzi do odpowiedzialności za kraj, kładąc nacisk na uczciwość, dotrzymywanie zobowiązań i umiejętność wspólnej pracy.
W 1902 r. wyjechał do Stanów Zjednoczonych. Organizował tam koreańskich emigrantów, pomagając im tworzyć stowarzyszenia i sieci wzajemnej pomocy. W 1905 r. współzałożył Gongnip Hyeophoe, organizację wydającą własną gazetę. Po powrocie do Korei w 1907 r. współtworzył tajne stowarzyszenie Sinminhoe oraz szkołę Daeseong w Pjongjangu. Kraj był już wtedy japońskim protektoratem, a możliwości niezależnego działania szybko się kurczyły.
W 1910 r. An ponownie opuścił Koreę. Trzy lata później założył w San Francisco organizację Heungsadan, której członkowie mieli zdobywać wykształcenie i przygotowywać się do pracy dla przyszłego niepodległego państwa. W 1919 r. dołączył do koreańskiego rządu tymczasowego w Szanghaju, powołanego po wybuchu Ruchu 1 Marca. Zajmował się między innymi sprawami wewnętrznymi, zbieraniem funduszy oraz współpracą między środowiskami niepodległościowymi.
W 1932 r. został zatrzymany w Szanghaju podczas represji po koreańskim zamachu na japońską uroczystość w parku Hongkou. Skazano go na cztery lata więzienia, z którego wyszedł warunkowo w 1935 r. Dwa lata później aresztowano go ponownie. Ciężko chorego zwolniono pod koniec 1937 r. Zmarł 10 marca 1938 r., nie doczekawszy końca japońskiego panowania.
Ryu Gwansun (1902-1920). Uczennica w walce o niepodległość
Ryu Gwansun
Ryu Gwansun urodziła się 16 grudnia 1902 r. w okolicach Cheonan. Była dzieckiem, gdy w 1910 r. Japonia anektowała Koreę, pozbawiając ją państwowej samodzielności. Dzięki pomocy misjonarzy podjęła naukę w metodystycznej szkole Ewha w Seulu. Tam zastał ją wybuch demonstracji niepodległościowych w marcu 1919 r.
Protesty rozpoczęły się 1 marca, po ogłoszeniu w Seulu deklaracji niepodległości, i szybko objęły kolejne miejscowości. Ryu uczestniczyła w demonstracjach w stolicy. Kiedy władze zamknęły szkoły, wróciła do rodzinnej okolicy, gdzie włączyła się w przygotowanie protestu na targowisku Aunae. Wraz z krewnymi i miejscowymi działaczami zachęcała mieszkańców do udziału oraz pomagała przygotowywać koreańskie flagi.
1 kwietnia 1919 r. w Aunae zebrało się około trzech tysięcy osób domagających się niepodległości. Japońscy żandarmi otworzyli ogień do demonstrantów. Wśród zabitych byli oboje rodzice Yu. Szesnastoletnią organizatorkę aresztowano i skazano na pięć lat więzienia. Sąd apelacyjny zmniejszył później karę do trzech lat.
Trafiła do więzienia Seodaemun w Seulu. Również tam uczestniczyła w proteście z okazji pierwszej rocznicy Ruchu 1 Marca. Torturowana przez strażników, zmarła 28 września 1920 r., mając siedemnaście lat. Po odzyskaniu przez Koreę niepodległości jej losy zaczęto szeroko opisywać, a Ryu stała się jedną z najbardziej znanych postaci związanych z demonstracjami z 1919 r.
Bibliografia:
- M. Booth, Japonia, Chiny i Korea. O ludziach skłóconych na śmierć i życie, Kraków 2021.
- V. D. Cha, R. P. Pardo, Korea. Nowa historia południa i północy, Kraków 2024.
- A. Gordon, Nowożytna historia Japonii, Warszawa 2010.
- J. P. Rurarz, Historia Korei, Warszawa 2009.
- C. Totman, Historia Japonii, Kraków 2010.
- J. Tubielewicz, Historia Japonii, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź 1984.
- Dzieje Koreańczyków. Pomocnik Historyczny 1/2024.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
