Learjet 60. Historia odrzutowca, który rozbił się na Florydzie

Learjet 60 to niewielki odrzutowiec dla biznesu, którym latają głównie firmy i przewoźnicy czarterowi. 1 listopada 2026 r. jeden z tych samolotów rozbił się w Greenacres na Florydzie i zginęło wszystkich dziewięć osób na pokładzie. Historia rodziny Learjetów zaczyna się jednak w Szwajcarii, od wojskowego myśliwca, którego nigdy nie zbudowano seryjnie.

Co wiadomo o katastrofie w Greenacres?

Learjet 60 / fot. Piemags Aviation, CC BY-SA 4.0

Learjet 60 o znakach N722BD, eksploatowany przez firmę Aurora Aviation, wystartował w niedzielę rano z Austin w Teksasie i leciał na Bahamy z dwiema osobami załogi i siedmioma pasażerami. Około 12.47 czasu lokalnego, na wysokości około 10,7 km, załoga zgłosiła kontroli lotów oblodzenie i umiarkowane turbulencje, a potem poprosiła o zgodę na wznoszenie. Niespełna pół minuty później zameldowała, że samolot gwałtownie opada. Według danych serwisu Flightradar24 maszyna straciła około ośmiu kilometrów wysokości w mniej więcej minutę i około 12.50 (18.50 w Polsce) uderzyła w jezdnię Military Trail w Greenacres w hrabstwie Palm Beach. Na ziemi nikt nie zginął, ranny w nogę został mężczyzna jadący samochodem.

Dochodzenie prowadzi NTSB, amerykańska rada badająca wypadki w transporcie. Na konferencji 2 listopada jej członek Tom Chapman poinformował, że są dowody na częściowe rozpadnięcie się samolotu jeszcze przed uderzeniem w ziemię. Przyczyna katastrofy pozostaje nieustalona. Śledczy muszą jeszcze odtworzyć warunki pogodowe na wysokości przelotowej. Według danych Flight Safety Foundation, na które powołuje się CNN, to najtragiczniejszy wypadek w historii tego typu samolotu.

Stan na 2 listopada 2026 r., godz. 20.30 czasu polskiego.

Od szwajcarskiego myśliwca do Wichity

Bill Lear

Twórcą marki był Bill Lear, amerykański wynalazca, który zbił majątek na radioodbiornikach samochodowych i elektronice lotniczej. W Szwajcarii, gdzie rozwijał swoją firmę, usłyszał od syna, pilota doświadczalnego, o P-16, myśliwcu szturmowym zakładów FFA z Altenrhein nad Jeziorem Bodeńskim. Szwajcarskie lotnictwo zamówiło sto takich maszyn, ale latem 1958 r., po katastrofie jednego z egzemplarzy, anulowało kontrakt. Lear uznał, że doświadczenia z tego programu da się wykorzystać w małym i szybkim samolocie dla ludzi biznesu. Razem z inżynierami FFA zaprojektował maszynę opartą na rozwiązaniach skrzydła P-16 i danych z jego badań w tunelu aerodynamicznym.

Kłopoty ze szwajcarskimi dostawcami skłoniły Leara do przeniesienia programu do Wichity w Kansas. Prototyp Learjeta 23 wzbił się tam w powietrze 7 października 1963 r. Zbudowano tylko 101 egzemplarzy, ale to ten model stworzył rynek małych odrzutowców dla biznesu. Wśród klientów marki był Frank Sinatra, a nazwa Learjet z czasem stała się potocznym określeniem każdego prywatnego odrzutowca.

W 1967 r. Lear sprzedał większość udziałów firmie Gates Rubber, a dwa lata później odszedł z zarządu. W Wichicie powstawały kolejne, coraz większe modele. Bezpośrednim poprzednikiem Learjeta 60 był model 55 z 1979 r., który miał jednak ciasną kabinę i słabe jak na swoją klasę osiągi, zwłaszcza przy startach w upale.

Kiedy powstał Learjet 60?

Learjet 60 / fot. Adrian Pingstone, CC-BY-SA 4.0

W połowie 1990 r. Learjeta kupił kanadyjski koncern Bombardier. Firma z Wichity ledwie utrzymywała się wtedy na rynku i potrzebowała nowego samolotu, który dałoby się przygotować szybko i niewielkim kosztem. Bombardier postawił na gruntowną przebudowę modelu 55 i w październiku 1990 r. ogłosił program Learjeta 60. Bill Lear zmarł w 1978 r., więc nowy samolot zaprojektowali inżynierowie z Wichity pracujący już dla Bombardiera.

Najważniejszą zmianą były mocniejsze i oszczędniejsze silniki firmy Pratt & Whitney Canada, po które Learjet sięgnął po raz pierwszy w swojej historii. Kadłub wydłużono o ponad metr, dzięki czemu w kabinie zmieściło się sześciu lub siedmiu pasażerów i wydzielona toaleta. Samolot zyskał też większy zasięg.

Prototyp z nowymi silnikami wystartował w czerwcu 1991 r. W styczniu 1993 r. samolot zatwierdziła Federalna Administracja Lotnictwa (FAA), amerykański urząd nadzorujący lotnictwo cywilne, i ruszyły dostawy. Formalnie FAA uznała Learjeta 60 za kolejną zmianę certyfikatu typu Learjeta 24 z 1966 r., czyli dokumentu potwierdzającego, że konstrukcja spełnia przepisy. Przy takiej ścieżce niezmienione elementy konstrukcji mogą być oceniane według starszych przepisów.

Jak szybko leci Learjet 60?

Kokpit Learjeta 60 / fot. GFDL 1.2

Learjet 60 słynął z szybkiego wznoszenia. Przy pełnym obciążeniu osiąga 12,5 km wysokości w około 18 minut, a jego prędkość maksymalna wynosi około 860 km/h. Producent podawał, że z czterema pasażerami samolot pokona ponad 4000 km bez międzylądowania. Piloc

i cenili jego dynamikę, ale małe skrzydło, wywodzące się jeszcze z Learjeta 23, oraz niewielkie koła i hamulce oznaczały wysokie prędkości przy starcie i lądowaniu oraz długi rozbieg. Przy takim podwoziu szczególne znaczenie dla bezpieczeństwa miało właściwe ciśnienie w oponach.

Dane techniczne Learjeta 60

Kto korzysta z Learjetów 60?

Najwięcej Learjetów 60 trafiło do firm i przewoźników czarterowych, którzy wynajmują samoloty z załogą na pojedyncze loty. Część latała w programach własności frakcyjnej, w których kilka firm lub osób dzieli się jednym samolotem i kupuje prawo do określonej liczby godzin lotu w roku. Learjety 60 wożą też chorych jako samoloty sanitarne, na przykład w australijskiej firmie Avcair.

Amerykańska FAA przez lata używała sześciu Learjetów 60 do sprawdzania z powietrza, czy radiolatarnie i systemy naprowadzające samoloty do lądowania działają dokładnie. Szwedzka agencja uzbrojenia FMV kupiła w 2024 r. używane Learjety 60, a w 2025 r. miała ich już cztery. Po przebudowie mają holować cele podczas ćwiczeń strzeleckich i służyć do szkolenia z walki elektronicznej w miejsce starszych Learjetów 35.

Wypadki w Troy i Columbii

Po wylądowaniu Learjet 60 hamuje między innymi odwracaczami ciągu, czyli osłonami, które kierują strumień gazów z silników do przodu. Działają one tylko wtedy, gdy czujniki przy podwoziu potwierdzą, że koła stoją na ziemi. Uszkodzenie tych czujników albo ich przewodów doprowadziło do dwóch poważnych wypadków.

14 stycznia 2001 r. w Troy w Alabamie lądujący Learjet 60 uderzył na pasie w dwa jelenie. Sierść zwierząt zablokowała czujnik podwozia, odwracacze ciągu się schowały, a silniki zamiast hamować zaczęły pchać samolot do przodu. Maszyna wypadła z pasa i spłonęła, a obaj piloci, jedyne osoby na pokładzie, zostali ciężko ranni.

Podobny łańcuch zdarzeń 19 września 2008 r. zakończył się tragicznie w Columbii w Karolinie Południowej. Podczas startu nocnego lotu czarterowego wszystkie cztery opony podwozia głównego pękły w odstępie kilku sekund. Kapitan przerwała start, choć samolot przekroczył już prędkość, przy której procedury nakazują go kontynuować. Fragmenty opon uszkodziły instalację przekazującą informację, czy samolot jest na ziemi, odwracacze ciągu się schowały, a silniki przeszły na ciąg do przodu. Learjet wypadł poza pas i przebił ogrodzenie lotniska, a po drugiej stronie drogi uderzył w nasyp i stanął w płomieniach. Zginęły cztery osoby, w tym oboje piloci. Z ciężkimi oparzeniami przeżyli perkusista zespołu Blink-182 Travis Barker i DJ Adam Goldstein, znany jako DJ AM.

NTSB uznała, że wypadek zapoczątkowały opony eksploatowane z ciśnieniem znacznie poniżej normy i decyzja o przerwaniu startu. Jego skutki pogorszyły wady układu odwracaczy ciągu, których producent i FAA nie usunęli po wypadku w Troy. W 2010 r. FAA nakazała właścicielom Learjetów 60 sprawdzać ciśnienie w oponach nie wcześniej niż 96 godzin przed każdym startem. Trzy lata później obowiązkowe stały się przeróbki, które zabezpieczały instalacje przy podwoziu przed uszkodzeniem, na przykład przez fragmenty pękających opon. Po ich wykonaniu wymóg częstej kontroli ciśnienia przestawał obowiązywać.

Modernizacja i koniec produkcji

W listopadzie 2005 r. Bombardier pokazał zmodernizowaną wersję 60XR. Dostała ona elektroniczny kokpit, w którym zamiast starszych monitorów kineskopowych piloci mają duże ekrany ciekłokrystaliczne, oraz nowe wnętrze kabiny. Pierwszy egzemplarz trafił do klienta w lipcu 2007 r.

Na początku drugiej dekady XXI wieku popyt na odrzutowce biznesowe tej klasy wyraźnie osłabł. W 2012 r. Bombardier ogłosił wstrzymanie produkcji 60XR i zapowiadał jej wznowienie, gdy rynek się poprawi, ale ostatnie egzemplarze zbudowano w 2013 r. Następca, Learjet 85 o konstrukcji z kompozytów, nie wszedł do służby, bo w 2015 r. Bombardier zrezygnował z programu. W 2021 r. koncern ogłosił koniec produkcji całej marki, a w marcu 2022 r. ostatni wyprodukowany Learjet odleciał z Wichity do klienta. Od 1963 r. zbudowano ponad 3000 samolotów tej rodziny.

Ile kosztuje używany Learjet 60?

W połowie 2024 r. latało jeszcze około 370 Learjetów 60 wszystkich wersji. Branżowy cennik VREF wyceniał wtedy najstarsze egzemplarze z 1993 r. na około 1,15 mln dolarów, a najmłodsze 60XR na maksymalnie 5 mln dolarów. Niska cena nie oznacza jednak taniej eksploatacji. Magazyn Business & Commercial Aviation szacował w 2024 r., że podstawowy przegląd po dwunastu latach eksploatacji kosztuje około 250 tys. dolarów, a części od Bombardiera bywają trudno dostępne.

Bibliografia:

Akty prawne:

1. Federal Aviation Administration, Airworthiness Directive 2013-13-09, Learjet Inc. Model 60 Airplanes, „Federal Register” z 2 lipca 2013 r., https://www.govinfo.gov/content/pkg/FR-2013-07-02/pdf/2013-15843.pdf (dostęp 2 listopada 2026 r.).

Źródła online:

1. Birth of the Bizjet, „Air & Space/Smithsonian”, https://www.airspacemag.com/history-of-flight/in-the-museum-4-180964760/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
2. Bombardier ceases Learjet-production, „Scramble” z 2021 r., https://scramble.nl/civil-news/bombardier-ceases-learjet-production (dostęp 2 listopada 2026 r.).
3. Bombardier Delivers Final Production Learjet, „Business Jet Traveler” z 2022 r., https://www.bjtonline.com/business-jet-news/bombardier-delivers-final-production-learjet (dostęp 2 listopada 2026 r.).
4. Bombardier Learjet 60 XR enters service, „Bombardier” z 30 lipca 2007 r., https://bombardier.com/en/media/news/bombardier-learjet-60-xr-enters-service (dostęp 2 listopada 2026 r.).
5. Bombardier Suspends Learjet 60XR Production, „Flying” z 2 sierpnia 2012 r., https://www.flyingmag.com/aircraft-jets-bombardier-suspends-learjet-60xr-production/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
6. End Of An Era: Bombardier To Halt Learjet Production, „Aviation Week” z 2021 r., https://aviationweek.com/business-aviation/aircraft-propulsion/end-era-bombardier-halt-learjet-production (dostęp 2 listopada 2026 r.).
7. Executive Jet Management Retires Final Learjet 60, Expands Fleet, „Airguide”, https://airguide.info/?p=387615 (dostęp 2 listopada 2026 r.).
8. FAA Flight Check operations, „Aviation International News” z 23 kwietnia 2008 r., https://backend.ainonline.com/aviation-news/business-aviation/2008-04-23/faa-flight-check-operations (dostęp 2 listopada 2026 r.).
9. Flightradar24, Learjet 60 crashes near West Palm Beach, Florida, „Flightradar24 Blog” z 1 listopada 2026 r., https://www.flightradar24.com/blog/flight-tracking-news/major-incident/learjet-60-crashes-near-west-palm-beach-florida/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
10. Flightradar24, We’re following reports of an aircraft crash near Palm Beach, Florida, wpis w serwisie „X” z 1 listopada 2026 r., https://x.com/flightradar24/status/2116985522480656708 (dostęp 2 listopada 2026 r.).
11. Flug- und Fahrzeugwerke FFA – Neue Einblicke in eine Pionierstätte am Bodensee, „SRF News” z 13 listopada 2019 r., https://www.srf.ch/news/flug-und-fahrzeugwerke-ffa-neue-einblicke-in-eine-pionierstaette-am-bodensee (dostęp 2 listopada 2026 r.).
12. George F., The Learjet 60: Solid Reliability, But Short Cabin, „Aviation Week” z 24 czerwca 2024 r., https://aviationweek.com/business-aviation/aircraft-propulsion/learjet-60-solid-reliability-short-cabin (dostęp 2 listopada 2026 r.).
13. Germany’s FAI to add a Global 6000, sells CL604, leases LJ60, „ch-aviation” z 12 listopada 2025 r., https://www.ch-aviation.com/news/160519 (dostęp 2 listopada 2026 r.).
14. Learjet, „GlobalSecurity.org”, https://www.globalsecurity.org/military/industry/learjet.htm (dostęp 2 listopada 2026 r.).
15. Learjet 60 crashes into urban area in Florida after rapid dive, „Air Data News” z 1 listopada 2026 r., https://www.airdatanews.com/learjet-60-crashes-into-urban-area-in-florida-after-rapid-dive/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
16. Learjet 60XR, „Aviation Week”, https://ngstage.aviationweek.com/learjet-60xr (dostęp 2 listopada 2026 r.).
17. Learjet crashes and erupts into flames in Florida, killing all 9 on board, „CNN” z 1 listopada 2026 r., https://www.cnn.com/2026/11/01/us/south-florida-plane-crash (dostęp 2 listopada 2026 r.).
18. Learjet: the company and the aircraft that made its name, „MigFlug”, https://migflug.com/aircraft-manufacturers/learjet/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
19. National Transportation Safety Board, Runway Overrun During Rejected Takeoff, Global Exec Aviation, Bombardier Learjet 60, N999LJ, Columbia, South Carolina, September 19, 2008, raport AAR-10/02, „NTSB” z 2010 r., https://www.ntsb.gov/investigations/Pages/DCA08MA098.aspx (dostęp 2 listopada 2026 r.).
20. NBAA 2005/Bombardier Launches New Learjet 60 XR High-Performance Midsize Jet, „Aerospace Online” z 9 listopada 2005 r., https://www.aerospaceonline.com/doc/nbaa-2005bombardier-launches-new-learjet-60-x-0001 (dostęp 2 listopada 2026 r.).
21. NTSB: Learjet crew reported ice, turbulence before deadly Florida crash, „WCYB” z 2 listopada 2026 r., https://wcyb.com/news/nation-world/national-transportation-safety-board-share-new-details-palm-beach-county-learjet-60-emergency-operation-center-crash-greenacres-south-military-trail-co-pilot-identified-nathalia-filgueiras-florida-news (dostęp 2 listopada 2026 r.).
22. O’Connor K., Bombardier To Close Down Learjet Production, „AVweb” z 2021 r., https://avweb.com/aviation-news/bombardier-to-close-down-learjet-production (dostęp 2 listopada 2026 r.).
23. Schweden: Erstflug des neuen Zielflugzeugs Learjet 60, „Militär Aktuell” z 2025 r., https://militaeraktuell.at/schweden-erstflug-neuen-zielflugzeugs-learjet/ (dostęp 2 listopada 2026 r.).
24. Sweden Expands Gripen C/D Fighter Capabilities with New Missile Integration, „DefenseMirror.com” z 23 grudnia 2024 r., https://defensemirror.com/news/38456 (dostęp 2 listopada 2026 r.).
25. Trautvetter C., Bombardier To Halt Learjet 60 Production, „Aviation International News” z 31 lipca 2012 r., https://ainonline.com/aviation-news/business-aviation/2012-07-31/bombardier-halt-learjet-60-production (dostęp 2 listopada 2026 r.).

Nie zgub nas w Google Co kwartał czyta nas prawie milion osób. Dodaj historia.org.pl do preferowanych źródeł. To jedno kliknięcie, a nasze artykuły częściej pojawią się w Twoich wynikach wyszukiwania.

Ten tekst był wart kawy? Bez paywalla, bez opłat - czytasz nas za darmo. Jeśli masz ochotę nam podziękować, postaw nam kawę. Każda bardzo nas cieszy. 10 zł 15 zł 25 zł