12 najstarszych polskich marek i ich historia


Nie każda ze znanych i lubianych polskich marek może poszczycić się wielowiekową tradycją. Jednak, historie tych które ją mają warte są opowiedzenia. Jedna z nich jest nawet jedną z najdłużej działających firm na świecie.

Polskich marek, które mogłyby się poszczycić ponad 100-letnią tradycją jest z pewnością więcej. Starałem się jednak po pierwsze zaprezentować te najstarsze, po drugie uzupełnić je historiami marek, które są powszechnie rozpoznawalne lub mogą poszczycić się statusem lidera na swoim rynku. Na pewno w zestawieniu mogłyby się znaleźć jeszcze m.in. Browar w Lwówku, Wawel, czy Bank Handlowy w Warszawie. Warto wskazać, że na znajdującej na Wikipedii liście najstarszych firm świata Kopalnia Soli w Wieliczce znajduje się na 54 miejscu (30 w Europie).

Kopalnia Soli w Wieliczce

wieliczka

Kopalnia Soli w Wieliczce to najstarsze polskie przedsiębiorstwo i jedna z najstarszych firm świata. Najstarszym dokumentem informującym o wydobyciu soli w kopalni sięga czasów Kazimierza Odnowiciela, który w roku 1044 w jednym z dokumentów nazywa Wieliczkę „magnum sal alias Wieliczka„. Z kolei w 1105 r. legata papieski Idzi zatwierdził przywileje klasztoru benedyktynów w Tyńcu do darmowego pobierania soli warzonej. W 1368 r. król Kazimierz Wielki wydał ordynację górniczą tzw. ”Statutu dla Żup Krakowskich”, będący spisanym zwyczajem praw górniczych. Sól jako dobro luksusowe doprowadziło Wieliczkę w XVI w. do statusu jednego z największych przedsiębiorstw ówczesnej Europy. W okresie rozbiorów kopalnią zarządzali Austriacy, którzy rozpoczęli wykorzystywanie kopalni, jako obiektu turystycznego. Odwiedził ją nawet Franciszek Józef I. Po wojnie w Wieliczce powstało podziemne sanatorium Kinga. W części kopalni w 1961 r. powstało Muzeum Żup Krakowskich. Z kolei w 1978 kopalnia została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO. Firma nieprzerwanie od średniowiecza prowadzi sprzedaż soli, jednak dzisiejsze wydobycie jest śladowe.

Browar Namysłów

browa namyslow

Pierwsza wzmianka o istnieniu namysłowskiego browaru sięga 30 kwietnia 1321 r., gdy książę oleśnicki i namysłowski, Konrad I podpisał dokument, w którym wspomina się o książęcej słodowni i warzelni w Namysłowie. Jednakże obecnie istniejący browar mieszczący się na terenie zamku w Namysłowie założył niemiecki piwowar August Haselbach, który osiedlił się w tym mieście w 1862 r. Firma przetrwała do 1944 r., gdy została przeniesiona do Feldkirchen koło Monachium. Po wojnie podobnie jak wiele innych przedsiębiorstw zakład znacjonalizowano. W 1945 r. powstały Namysłowskie Zakłady Piwowarsko–Słodownicze. Po przekształceniach w 1991 r. powstaje spółka Browar Namysłów Sp. z o.o.

Warka

klemens vii

Piwne tradycje wareckiego piwa sięgają 1478 r., gdy książę Bolesław V wydał przywilej dający wyłączność na zaopatrzenie swojego dworu w piwo browarowi z Warki. Z browarem łączy się słynna anegdota dotycząca nuncjusza apostolskiego w Polsce i późniejszego papieża Klemensa VIII. Miał w trakcie choroby objawiającej się wysoką gorączką wyszeptać Piva di Warka. Czuwający przy nim kardynałowie natychmiast zaczęli modlić się słowami „Santa piva, ora pro eo” myśląc, iż piva to jakaś polska święta. Jednak z czasem browar podupadał, by ostatecznie zakończyć działalność w 1944 r. Decyzję o wznowieniu produkcji podjęto w 1968 r. Rozpoczęto wówczas budowę nowego browaru w Warce. W 1975 r. wyprodukowane pierwsze butelki piwa. Tak, jak inne browary, tak i ten Warecki został sprywatyzowany w latach 90-tych XX w. Od 1999 rok. browary w Warce wchodzą w skład Grupy Żywiec.

Tyskie Browary Książęce

315447_3

W 1629 r. pojawia się pierwsza wzmianka o browarze w Tychach będącym własnością rodu Promnoców o treści: Ten folwark posiada znaczne prawo piwowarskie, można tu co tydzień piwo warzuć, przynosi przeto znaczną korzyść. Przytem słodowni, browar z miedzianym kotłem i wszelkiemi naczyniami warzelnymi; może być bardzo dobrze wykorzystany dla bydła i innyh potrzeb. W 1861 r. decyzją księcia pszczyńskiego Jana Henryka XI browar przeszedł gruntowną modernizację i znacznie go rozbudowano. W 1897 r. zakład osiąga produkcję 10 milionów litrów, przez co stał się jednym z największych browarów Europy. Po I wojnie światowej browar znalazł się na terytorium Polski, a książęta pszczyńscy przyjęli polskie obywatelstwo. Tyski browar w 1918 r. przejął też swoją lokalną konkurencję - Browar Obywatelski.

Przez niegospodarność kolejnego z właścicieli, księcia pszczyńskiego Jana Henryka XV browar w 1934 r. trafia pod zarząd komisaryczny Skarbu Państwa. Po wojnie browar przejęli pracownicy. Jednak produkcję 1 miliona litrów osiąga dopiero w 1973 r. W okresie prywatyzacji w 1992 r. powołano jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Przyjęcie nowej nazwy – Browary Tyskie Górny Śląsk SA. W 1999 r. z połączenia Lecha i Browarów Tyskich powstała Kompania Piwowarska. Dziś firma produkuje 14 milionów hektolitrów. Należy do światowego potentata SABMiller.

Fabryka Cukiernicza Kopernik

fot. kopernik.com.pl

fot. kopernik.com.pl

Fabryka Cukiernicza Kopernik jest najstarszym producentem pierników i wafli w Polsce, a jednocześnie jednym z najstarszych w Europie. Jako jej początek należy wskazać rok 1763, kiedy w Toruniu Jan Weese zostaje właścicielem warsztatu piernikarskiego. W 1824 r. właścicielem staje się wnuk Jana Gustaw. Firma została nazwana Gustaw Weese Fabryka Pierników, Cukrów  i Czekolady. W 1885 r. w centrum Torunia przy ul. Strumykowej powstaje fabryka pierników, w której dziś mieści się Muzeum Toruńskiego Piernika. W 1913 r. powstaje fabryka na przedmieściach Torunia, to tam do dziś wytwarzane są toruńskie słodkości. Wojna przyniosła zniszczenie zakładu i wywiezienie maszyn do Niemiec. Jednak po jej zakończeniu udało się przywrócić produkcję. W 1991 r. jako pierwszy zakład cukierniczy w Polsce firma została przekształcona w spółkę akcyjną pracowników, przyjmując obecną nazwę Fabryka Cukiernicza Kopernik S.A. Większość pracowników stała się akcjonariuszami, w tym czasie rozpoczęto inwestycje w nowoczesne linie produkcyjne. Dziś jest największy producentem pierników w Polsce.

Gerlach

fot. drzewica.pl

fot. drzewica.pl

Początki działalności Gerlacha wiążą się z rokiem 1760 i osobą Filipa Szaniawskiego, który złożył fabrykę w Kuźnicach Drzewickich. W 1824 r. Samuel Gerlach założył w Warszawie fabrykę produktów chirurgicznych i nożowniczych. Po śmierci Gerlacha właścicielem marki stał się jej pracownik, August Kobylański, który ożenił się z najstarszą córką Gerlacha Zofią. Za działalność w trakcie powstania styczniowego zmuszono Kobylańskiego do sprzedaży fabryki. Jednak jego syn wznowił produkcję w 1875 r. pod firmą „S. Kobylański dawniej S. Gerlach„. W 1886 r. Kobylański przenosi produkcję z Warszawy do Kuźnic Drzewieckich, gdzie kupił tamtejszą fabrykę. Kolejnym przekształceniem było założenie działalności pod nazwą „Bracia Kobylańscy Fabryka Wyrobów Stalowych dawniej Gerlach„. Okres II RP przyniósł kolejne zmiany. Utworzono przedsiębiorstwo ”Kobylańscy Spółka Akcyjna dla Przemysłu i Handlu Wyrobami Stalowymi”, którą kierował wnuk Augusta Kazimierz. Druga wojna światowa przerwała działalność fabryki, a Niemcy zrabowali sprzęt wywożąc go do Gubina. W 1945 r. udało się odzyskać maszyn i wznowić produkcję, jako Wyroby Nożownicze Gerlach. Z czasem rozszerzano produkcję o kolejne produkty. W okresie transformacji firma została przekształcona w Jednoosobową Spółkę Skarbu Państwa, a w 1995 roku w Spółkę Akcyjną. Dziś zajmuje się w prywatnych rękach.

Fabryka Porcelany w Ćmielowie

29397_big

Ćmielowska manufaktura powstała w 1790 r. Założona przez garncarza Wojtasa firma produkowała najpierw wyroby gliniane. Następnie w 1797 r. Ćmielów stał się własnością Jacka Małachowskiego, który rozpoczął produkcję fajansu. Produkcją porcelany w Ćmielowie rozpoczęła się w 1838 r. Kolejnymi dziedzicami przedsiębiorstwa byli Druccy-Lubeccy. Znakiem towarowym staje się napis Ćmielów i rysunek łabędzia na tle gałązek roślinnych (dziś jest to Ć wpisane w trójkąt). W 1920 r. fabryka trafia pod własność polskiego Banku Przemysłowego. Po wojnie została znacjonalizowana. Sprywatyzowano ją w 1997 r.

Powszechny Zakład Ubezpieczeń

pzu

Historia, do której odwołuje się PZU sięga początków XIX w. Wtedy, to w 1803 r. na ziemiach polskich utworzono Towarzystwo Ogniowe dla Miast w Prusach Południowych. Jednak po wejściu Napoleona do Polski i utworzeniu Księstwa Warszawskiego towarzystwo stało się niewypłacalne. Jego zobowiązania przejęło Towarzystwo Ogniowego dla Miast w Księstwie Warszawskim. Po klęsce Napoleona i ten zakład ubezpieczeń upada, a jego zobowiązania przejmuje Towarzystwo Ogniowe dla Miast i Wsiów. W 1870 r. powstaje Warszawskie Towarzystwo Ubezpieczeń SA. W trakcie I wojny światowej dokumentacja i kasa zostały wywiezione przez Rosjan.

Po odzyskaniu niepodległości Sejm w 1921 r. uchwala ustawę o Polskiej Dyrekcji Ubezpieczeń Wzajemnych, przekształconą w 1927 r. w Powszechny Zakład Ubezpieczeń Wzajemnych. Po II wojnie światowej PZUW wznawia działalność. W 1954 r. PZUW przekształcono w Państwowy Zakład Ubezpieczeń z monopolem na działalność ubezpieczeniową na terenie Polski. Po zmianie ustrojowej w 1991 r. Państwowy Zakład Ubezpieczeń został przekształcony w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Powszechny Zakład Ubezpieczeń Spółka Akcyjna,  pod którą nazwą działa do dzisiaj. Obecnie to największa firma ubezpieczeniowa działająca na Polskim rynku.

W. Kruk

w kruk historia

fot. wkruk.pl

Tradycja marki W. Kruk sięga 1840 r., gdy Leon Skrzetuski przy ul. Wodnej w Poznaniu otwiera zakład produkujący sprzęt liturgiczny i biżuterię dla Kościoła. Po śmierci Skrzetuskiego w 1893 r.firmę przejmuje jego siostrzeniec Władysław Kruk, od którego pochodzi używana do dziś nazwa. Po śmierci Władysława interes przejął jego syn Henryk, który poszerzył asortyment sklepu o sprzedaż zegarków renomowanych szwajcarskich firm. W okresie powojennym zakład zatrudnia kilku złotników produkujących wyroby na potrzeby handlu uspołecznionego. Kolejnym właścicielem marki stał się Wojciech Kruk, który rozszerza działalność firmy. Jednak pierwszy salon jubilerski z wyrobami pod marką W. Kruk powstaje w Poznaniu dopiero w 1990 r. Z czasem rozszerzał swoją sieć sprzedaży i wszedł na giełdę. W 2008 r. powstaje Vistula Group, w skład której wchodzi W. Kruk, Vistula, Wólczanka i Deni Cler. W 2014 r. marka posiada 83 salony jubilerskie na terenie całej Polski.

E. Wedel

ewedel

Początki działalności Wedla sięgają jego przyjazdu do Polski z Berlina w 1851 r., gdy Karol Wedel wraz z żoną Karoliną w kamienicy przy ul. Miodowej w Warszawie serwował płynną czekoladę. Oprócz słodkich przysmaków, „Cukiernia E.Wedel” (Sklep E.Wedel Cukiernika) również oferowała produkty farmaceutyczne: syrop słodowy, pastylki na kaszel i karmelki z mięty pieprzowej. W 1862 r. syn Wedla Emil przejął kontrolę nad fabryką wcześniej pobierając nauki cukiernictwa w Paryżu. W 1876 r. w prezencie ślubnym Emil Wedel otrzymał fabrykę na własność. Wtedy też przeniósł fabrykę do kamienicy przy ulicy Szpitalnej w Warszawie. Do dziś w jej wnętrzach znajduje się kawiarnia i firmowy „Staroświecki Sklep”. Czekolady Wedla były tak popularne, że zaczęto je podrabiać. Wedel postanowił z tym walczyć umieszczając odręczny podpis do każdej czekolady. Stwarzając znany do dziś znak towarowy E. Wedel. Kolejnym sukcesorem wedlowskiej fabryki czekolady został wnuk właściciela Jan. W 1931 r. Jan Wedel przeniósł fabrykę do ulicy Zamoyskiego w Warszawie (działa nadal). Wybudował jedną z najnowocześniejszych fabryk czekolady w Europie sprowadzając do niej zagraniczny sprzęt. Dbano także o marketing kupując firmowe samochody oraz samolot RWD-13, która promował słodycze Wedla podczas lotów nad polskim Wybrzeżem, a Warszawie ustawił automaty ze słodyczami. Po wizycie we Francji w 1936 r. wprowadził nowy produkt, słynne Ptasie Mleczko, które do dziś jest flagowym produktem firmy. Do 1939 r. zwiększył kilkukrotnie zatrudnienie, a marka stała się rozpoznawalna w całym regionie.

Po wybuchu II wojny światowej fabryka mogła produkować tylko dla Niemców, jednak w 1944 r. jej sprzęt został zrabowany przez wojska radzieckie. Po wojnie fabryka zmieniła nazwę na Zakłady Przemysłu Cukierniczego im. 22 lipca d. E.Wedel. Jednak stała się państwowa, roszczenia rodziny zostały zaspokojone dopiero przez  Cadbury na przełomie wieków.

W 1989 r. fabrykę kupił amerykański potentat PepsiCo, które jednak szybko ją podzieliło na mniejsze spółki i sprzedało z zyskiem. Kolejnym właścicielem stali się Brytyjczycy z Cadbury Schweppes. Po wykupieniu Cadbury przez Kraft Komisja Europejska nakazała sprzedaż Wedla, by Kraft nie stał się monopolistą na rynku czekolady. Z okazji skorzystał japońsko-koreański fundusz LOTTE.  Dziś Wedel eksportuje swoje wyroby do ponad 25 krajów na całym świecie, a w Polsce jest jednym z liderów sprzedaży wyrobów z czekolady.

Fabryka Taśm Transporterowych

fot. fttwolbrom.com.pl

fot. fttwolbrom.com.pl

W 1908 r. dzięki Piotrowi Westenowi i Otto Dullowi w Wolbromiu działalność rozpoczęła jedna z najstarszych firm branży przemysłowej w Polsce.  Początkowo jako oddział Olkuskiego Towarzystwa Akcyjnego Przemysłu Żelazno-Metalowego, by w 1912 r. stać się samodzielnym przedsiębiorstwem pod nazwą „Wolbrom Fabryka Wyrobów Gumowych Spółka Akcyjna w Wolbromiu”. Firma produkowała szeroki asortyment wyrobów gumowych od uszczelek pod taśmy do transportu węgla. Fabryka przetrwała wojnę i po jej zakończeniu wznowiła działalności, w latach 80-tych przeszła gruntowną modernizację. Wraz ze zmianą ustroju w ramach firmy zaszły zmiany. Podzieloną ją na cztery fabryki, ale największą z nich pozostała FTT. W 1994 r. powstaje Fabryka Taśm Transporterowych Wolbrom SA. Nieprzerwanie produkuje wyroby dla górnictwa stale poszerzając produkcję o nowe produkty. Wielokrotnie nagradzana w konkursach na liderów polskiego eksportu.

Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski

Dekretem podpisanym przez Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, premiera Ignacego Paderewskiego i założyciela oraz pierwszego prezesa Huberta Lindego w 1919 r. została powołana Pocztowa Kasa Oszczędności. Jeszcze w okresie II RP uruchamia Szkolne Kasy Oszczędności. W 1949 Pocztowa Kasa Oszczędności zostaje przekształcona w Powszechną Kasę Oszczędności.  Kasa w 1975 r. została włączona do struktury NBP z zachowaniem tożsamości banku, usamodzielniła się ponownie w 1988 r. W 2000 przekształcono ją w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa pod nazwą Powszechna Kasa Oszczędności Bank Polski SA, która  cztery lata później zadebiutowała na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Jest największym bankiem w Polsce.

Źródła: browarnamyslow.com.plfttwolbrom.com.plkopalnia.plpkobp.pl; wedel.pl; gerlach.pl; pzu.plkopernik.com.pl; kp.pl

Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum.Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.

12 komentarzy

  1. abrams napisał(a):

    a zakłady Cegielskiego w Poznaniu ?

  2. 11123 napisał(a):

    kopalnia soli w Bochni jest starsza niż ta w Wieliczce

  3. ukasz napisał(a):

    fabryka głośników Tonsil?

  4. Kasia napisał(a):

    Dzekuje za to zestawienie. Ladny kawalek historii sie wylania i niestety pewnosc, ze to wszystko zostalo oddane za bezcen w obce rece. Wspanialy kawalek historii sprzedany... Oto Polska wlasnie...

  5. Rolf napisał(a):

    A gdzie Poczta Polska ?? Ponad 450 letnia firma ...

  6. Lwowiak napisał(a):

    A gdzie Baczewski?

  7. Damian napisał(a):

    Gerlach jest teraz importerem (czytaj z Chin), zakład stoi od dawna pusty.

  8. hmmm napisał(a):

    A gdzie Autosan (1832)...

  9. gosia napisał(a):

    A Blikle? A Dom Mod Herse?

    • Wojtek Duch napisał(a):

      Niestety w takich zestawieniach trudno napisać o wszystkich firmach, ale Wasze komentarze mogą pozwolić stworzyć drugą taką listę 🙂

Zostaw własny komentarz