11 nowych Pomników Historii! Czy znasz je wszystkie?


Prezydent Andrzej Duda w Pałacu Prezydenckim w Warszawie wręczył oficjalne dokumenty, potwierdzające uznanie jedenastu kolejnych zabytków za Pomniki Historii. Dokonano także jednego rozszerzenia istniejącego już wpisu.

Ciechocinek – Zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym

Ciechocinek – Zespół tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym / fot. Makary, CC-BY-SA 3.0

Stanowi unikatowy zespół zabytkowych budowli i urządzeń przemysłowych, powiązanych z przestrzenią rekreacyjną uzdrowiska, służących produkcji spożywczej soli warzonej oraz wykorzystywanych w przyrodolecznictwie. Zespół stanowi materialny dokument, ukazujący wysiłki budowy nowoczesnego przemysłu solnego w warunkach porozbiorowych. Powstanie saliny ciechocińskiej powiązane są z sylwetkami działaczy gospodarczych: Franciszka Ksawerego DruckiegoLubeckiego, Fryderyka Wilhelma Lempe, Konstantego Leona Wolickiego i innych.

Gdańsk – Zespół pocystersko-katedralny w Gdańsku Oliwie

Zespół pocystersko-katedralny w Gdańsku – Oliwie jest przykładem zabytku o szczególnym znaczeniu dla kultury i dziedzictwa polskiego. Całość założenia obejmuje teren dawnego klasztoru cystersów z kościołem pw. Trójcy Świętej (obecnie katedrą) i część rezydencjonalną oraz parkową. Opactwo oliwskie ukształtowane w okresie XII - XVIII w. to unikalny zespół o wysokim walorze autentyczności. Jest ono miejscem o szczególnej randze historycznej poprzez związek z istotnymi wydarzeniami oraz ważnymi postaciami historycznymi: spoczywają tu tacy władcy Pomorza Gdańskiego, jak: Sambor I, Mściwój, Świętopełk i Mściwój II, a także opaci i biskupi. W Oliwie powstały również dokumenty, stanowiące dla 2 Pomorza Gdańskiego najstarszą grupę źródeł pisanych np.: w 7 października 1587 r. król Zygmunt III Waza podpisał w Oliwie Pacta conventa. Obecnie Oliwa odgrywa istotną rolę w świadomości społecznej. Dawny kościół klasztorny jest nieprzerwanie związany z kultem, jako serce archidiecezji gdańskiej skupia najważniejsze wydarzenia religijne, patriotyczne i artystyczne.

Grudziądz – Zespół zabytkowych spichlerzy wraz z panoramą od strony Wisły

Spichrze widziane z lewego brzegu Wisły / fot. Włodzimierz Wysocki, CC-BY-SA 3.0

Grudziądzkie spichlerze pełniły funkcję przeładunkową i podobnie jak inne zlokalizowane w dużych ośrodkach obiekty tego rodzaju, zostały zbudowane w zwartej grupie, którą można uznać za świadomą kompozycję urbanistyczną. Omawiane założenie jest jednak unikatowe, stanowiło bowiem kompozycyjne domknięcie murów miejskich, tworząc integralną część systemu obronnego miasta. Spichlerze wybudowano na stromej skarpie wiślanej, co zaowocowało różną liczbą kondygnacji naziemnych poszczególnych budynków od strony miasta i rzeki (2-3 kondygnacje przy ul. Spichrzowej i 5-6 przy Wiśle) oraz wymusiło wzmocnienie spichlerzy licznymi przyporami. W efekcie powstał zespół zabudowy o niezwykłych walorach architektonicznych i urbanistycznych. Prawie wszystkie zachowane do czasów obecnych budynki datuje się na XVI - XVII w. Zabytkowe spichlerze, które na przestrzeni wieków wiele razy ulegały zniszczeniu, odbudowywano i konserwowano zachowując oryginalną formę, a w niektórych przypadkach wtórnie użyto starych cegieł.

Janów Podlaski – Stadnina koni

Zespół architektonicznokrajobrazowy, założony w 1817 r. z przeznaczeniem na państwową hodowlę koni szlachetnych ras jest unikatowym zabytkiem w swej kategorii, nie posiadającym analogii w skali kraju. Największy rozkwit stadniny przypada na lata 1830-1860, kiedy zaprojektowano i zrealizowano zasadniczy schemat kompozycyjny założenia połączonego z miastem aleją na grobli i obudowanego wałem przeciwpowodziowym od strony 3 Bugu. W ciągu 200 lat istnienia stadnina janowska zdobyła renomę przodującego ośrodka kontynuującego staropolskie tradycje, dlatego postrzegana jest dziś jako pomnik polskiej kultury hodowlanej.

Kielce – Dawny pałac biskupów i katedra

Dawny pałac biskupów oraz katedra (do pocz. XIX w. kościół kolegiacki) są głównymi dominantami kieleckiego Wzgórza Zamkowego. Szczególna wartość dla polskiego dziedzictwa kulturowego cechuje dawny pałac biskupi, jedyną w kraju zachowaną w tak dobrym stanie rezydencję z 1. poł. XVII w. Najwyższą wartość artystyczną prezentuje zachowany wystrój wnętrza pałacu ściśle powiązany z polską historią i kulturą doby baroku. Składają się na niego m.in. unikatowe stropy ramowe, z obrazami warsztatu Tomasza Dolabelli, polichromowane stropy belkowe, malowane fryzy podstropowe oraz sztukaterie. Katedra, która ma genezę średniowieczną, była wielokrotnie przebudowywana zaś jej obecna forma ukształtowana została etapami od końca XVI do 1 poł. XVIII w., częściowo przy wtórnym wykorzystaniu romańskich ciosów. Świątynia stanowi ważny przykład nowożytnej architektury sakralnej i jest skarbnicą wielu cennych dzieł sztuki, spośród których na uwagę zasługują m.in. późnobarokowy ołtarz główny oraz renesansowy nagrobek Elżbiety z Krzyckich Zebrzydowskiej.

Kraków- Kopiec Kościuszki z otoczeniem

Kopiec Tadeusza Kościuszki wraz z kaplicą bł. Bronisławy, dawnymi koszarami fortu nr 2 „Kościuszko” i Aleją Jerzego Waszyngtona stanowią zespół zabytkowy o najwyższych wartościach historycznych, kompozycyjnych i krajobrazowych. Kopiec Kościuszki jest dokumentem polskiego patriotyzmu, symbolem dążeń niepodległościowych narodu polskiego pozbawionego państwowości. Jest także wybitnym dziełem inżynierii i znaczącym dla Krakowa elementem krajobrazu kulturowego. Kopiec usypano na wzgórzu bł. Bronisławy w Krakowie w latach 4 1820-1823 dzięki ofiarności wszystkich warstw społecznych, uczestniczących w powszechnej składce. Stał się on zatem własnością narodową i w czasach zaborów uważany był za ostatni skrawek niepodległej Polski.

Nieborów i Arkadia – Zespół pałacowo ogrodowy i ogród sentymentalno-romantyczny

Zespół pałacowo-ogrodowy w Nieborowie i ogród sentymentalno-romantyczny w Arkadii należą do elitarnej w skali kraju grupy autentycznych, integralnych przykładów dawnej, wiejskiej rezydencji magnackiej skupiającej w swoich granicach rozwiązania o charakterze reprezentacyjnym, gospodarczym i przemysłowym. Zarówno obiekt w Nieborowie, jak i Arkadii cechuje wysoka wartość artystyczna przejawiająca się zarówno w formie architektury rezydencjonalnej, jak i w realizacjach sztuki ogrodowej. Zespół pałacowo-ogrodowy w Nieborowie posiada czytelny układ przestrzenny z zachowanymi charakterystycznymi elementami struktury ogrodu regularnego i krajobrazowego, a także w znacznym stopniu oryginalnym tworzywem roślinnym i układem wodnym. Barokowy pałac, wraz z autentycznym układem i wyposażeniem wnętrz, zbiorami sztuki, biblioteką i archiwum stanowi ewenement w skali kraju, i jest jedną z najlepiej zachowanych rezydencji polskiej magnaterii. Ogród w Arkadii założony w 1778 r. należy do pierwszych w Polsce, powstałych pod wpływem szkoły angielsko-chińskiej, kompozycji o cechach początkowo sentymentalnych, wzbogaconych później o rys romantyczny.

Gościkowo-Paradyż – Pocysterski zespół klasztorny

Opactwo Cystersów w Gościkowie-Paradyżu / fot. Badinera, CC-BY-SA 3.0

Zespół klasztorny w GościkowieParadyżu jest jednym z najcenniejszych zabytków sztuki sakralnej na terenie województwa lubuskiego o zachowanej pierwotnej kompozycji przestrzennej i relacji z otoczeniem. Opactwo w Paradyżu jest zabytkiem o szczególnej randze historycznej poprzez rolę w polityce 5 państwowej związaną ze swoim strategicznym położeniem. Jako najdalej wysunięty na zachód przyczółek odradzonego po rozbiciu dzielnicowym królestwa, Paradyż stał się przedmiotem zainteresowania Władysława Łokietka, który w 1327 r. objął klasztor swoją opieką. Istotny wpływ na proces polonizacji konwentu miał także cystersa Jakub z Paradyża – teolog i filozof. Jego inicjatywie należy przypisać wydanie bulli papieskiej, w której papież Bonifacy IX nakazał wszystkim cystersom na terenie Polski kształcić się na Akademii Krakowskiej. Rangę Paradyża podkreślają jego związki z wybitnymi osobistościami, mężami stanu, politykami np.: Marek Łętowski – sekretarz Zygmunta III Wazy, wychowawca Władysława IV czy Paweł Sapieha – sekretarz wielki litewski.

Radruż – Zespół cerkiewny

Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu / fot. Lotek70, CC-BY-SA 3.0

Zespół cerkwi pw. św. Paraskewy w Radrużu jest jednym z najcenniejszych przestrzennych założeń cerkiewnych na terenie kraju. Założenie wyróżnia się wyjątkowymi wartościami jako ważne materialne świadectwo tradycji artystycznych Kościołów wschodnich na ziemiach Rzeczypospolitej. Cerkiew, która zbudowana została prawdopodobnie na przełomie XVI i XVII wieku, zaliczana jest do najstarszych drewnianych świątyń obrządku wschodniego zachowanych na terenie Polski. Świątynia stanowi bezcenny przykład indywidualnych rozwiązań będących lokalną próbą adaptacji cech cerkwi murowanych. Wyjątkowy jest również wystrój i wyposażenie wnętrza, na które składają się m.in. XVII-wieczna figuralno-ornamentalna polichromia na ścianie ikonostasowej oraz w sanktuarium, a także architektoniczny ikonostas z 58 ikonami z XVII-XVIII w. i dwa osiemnastowieczne ołtarze boczne.

Sandomierz – Historyczny zespół architektoniczno-krajobrazowy

Sandomierz jest jednym z najstarszych i najważniejszych ośrodków miejskich w Polsce, odgrywającym, zwłaszcza w dobie Piastów i Jagiellonów szczególną rolę polityczną, gospodarczą oraz kulturalną. Dogodne położenie miasta na szlaku handlowym z Rusią i Litwą oraz na handlowym 6 szlaku wiślanym uczyniło z Sandomierza zamożny ośrodek, w którym kwitło życie kulturalne. Znaczenie Sandomierza wzmacniała ponadto kolegiata, dzięki swojej wysokiej pozycji w hierarchii Kościoła w Polsce. W obszarze historycznego Sandomierza znajdują się liczne zabytki należące do najwyższej klasy dzieł architektury, rzeźby i malarstwa. Najcenniejsze z nich to m.in.: katedra pod wezwaniem Narodzenia Najświętszej Panny Marii z freskami w stylu rusko-bizantyńskim, znajdujący się nieopodal gotycki dawny dom mansjonarzy zw. Domem Długosza, późnoromański kościół pod wezwaniem św. Jakuba z klasztorem dominikanów czy średniowieczny układ urbanistyczny miasta z prostokątnym rynkiem i geometryczną siatką ulic, otoczony pozostałościami murów miejskich.

Szalowa – kościół parafialny św. Michała Archanioła

Kościół św. Michała Archanioła w Szalowej / fot. Henryk Bielamowicz, CC-BY-SA 3.0

Późnobarokowy, wzniesiony w pierwszej połowie XVIII w., kościół pw. św. Michała Archanioła w Szalowej jest jedną z najcenniejszych drewnianych świątyń na terenie Polski. Wnętrze kościoła łączy w typowy dla baroku sposób w jedną spójną całość elementy architektoniczne oraz wystrój malarski i rzeźbiarski, a jego poziom artystyczny stawia świątynię w rzędzie najcenniejszych zabytków swojej epoki. Na uwagę zasługują nietypowe rozwiązania: ukośne ustawienie kolumn międzynawowych oraz faliste wykroje belki tęczowej i łuków arkad, a także cenne elementy rokokowobarokowego wystroju i wyposażenia, m.in.: polichromia ścian z elementami iluzjonistycznymi powiązana z rzeźbiarskimi przedstawieniami figuralnymi, bogaty detal architektoniczny czy zespół kolumnowych ołtarzy. Kościół w Szalowej od momentu powstania pełni nieprzerwanie swoją pierwotną funkcję służąc miejscowej społeczności jako katolicka świątynia parafialna oraz jest miejscem lokalnego kultu obrazu św. Jana Kantego trwającego w parafii od XVII w.

Katowice – Gmach Województwa i Sejmu Śląskiego oraz zespół katedralny (wpis rozszerzający istniejący już Pomnik Historii)

Budynek Sejmu Śląskiego w Katowicach / fot. Wojtek Duch

Gmach administracji państwowej zbudowano przed wojną, w latach 1924-1929. Budowę zespołu katedralnego rozpoczęto w 1927 r. Do 1939 r. wzniesiono gmach kurii, samą świątynię ukończono w 1955 r. Archikatedra wzniesiona została w stylu zmodernizowanego klasycyzmu, a w jej wnętrzu dominują formy „kryształkowe„, utożsamiane z tzw. ”szkołą krakowską”. Głównymi akcentami gmachu kurii są z kolei neobarokowe hełmy (formy barokowe kojarzone były wówczas na Górnym Śląsku z ważnym dla polskiej tożsamości narodowej Krakowem).

Źródło: nid.gov.pl

Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum.Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.

Zostaw własny komentarz