5 niedocenianych turystycznie miast w Polsce, które warto zobaczyć w 2026 roku |
Z roku na rok coraz więcej podróżników poszukuje miejsc, które oferują nie tylko atrakcyjne krajobrazy, lecz także czytelną historię, autentyczność i brak masowej turystyki. Dlatego zespół historia.org.pl przygotował kolejne zestawienie - tym razem na 2026 rok - obejmujące mniejsze miasta, które rzadko trafiają na pierwsze strony przewodników, a mimo to zachowały wyjątkowy charakter.
5 niedocenianych turystycznie miast w Polsce, które warto zobaczyć w 2026 roku
Paczków, Biecz, Szydłów, Łęczyca i Reszel to miejscowości, w których historia nie jest dodatkiem do współczesności, lecz jej fundamentem. Zachowane układy urbanistyczne, mury obronne, katedry i zamki sprawiają, że są to idealne kierunki na ciekawe historyczne wycieczki. Sprawdź nasze propozycje i zaplanuj podróż w głąb mniej oczywistej Polski.
→ 5 niedocenianych miast w Polsce, które warto zobaczyć w 2025 roku
Warto wspomnieć, że w ubiegłorocznym zestawieniu przygotowanym przez historia.org.pl na 2025 rok rekomendowaliśmy do odwiedzenia miasta takie jak Chełmno, Grudziądz, Tczew, Płock i Przemyśl - ośrodki łączące bogate dziedzictwo architektoniczne, fascynujące historie lokalne i wyraźnie odmienny klimat od najczęściej odwiedzanych polskich miast.
Paczków - polskie Carcassone
Mury miejskie Paczkowa / fot. Fry72, CC-BY-SA 4.0
Paczków należy do najciekawszych przykładów miasta-twierdzy na Dolnym Śląsku (dziś województwo opolskie, powiat nyski), którego rozwój od początku determinowały funkcje obronne i położenie na pograniczu księstwa nyskiego. Prawa miejskie Paczków uzyskał w drugiej połowie XIII wieku, a jego lokacja wiąże się z intensywną akcją kolonizacyjną prowadzoną przez biskupów wrocławskich, do których miasto przez stulecia należało. Już od XIV wieku Paczków pełnił rolę wysuniętego punktu obronnego dóbr biskupich.
W odpowiedzi na zagrożenia militarne miasto zostało otoczone potężnym pierścieniem murów obronnych, wzmocnionych basztami i bramami, które w dużej mierze zachowały się do dziś. Co istotne, system fortyfikacji obejmował całe miasto, a jego przebieg niemal idealnie pokrywa się z pierwotnym średniowiecznym układem urbanistycznym. Dzięki temu Paczków zachował niezwykle czytelny plan miasta lokacyjnego, z regularną siatką ulic skupionych wokół rynku.
Dziś Paczków uchodzi za jeden z najlepiej zachowanych przykładów średniowiecznego miasta warownego w Polsce, często porównywany do zachodnioeuropejskich twierdz miejskich - długość murów liczy ok. 1,2 km a zatem ich obejście może być ciekawym spacerem. Jednocześnie, mimo swojej wyjątkowej wartości historycznej, pozostaje miejscem spokojnym, wolnym od masowej turystyki, co pozwala obcować z jego historią w sposób autentyczny i niespieszny.
Ratusz w Paczkowie / fot. Scotch Mist, CC-BY-SA 4.0
Uzupełnieniem obronnego i urbanistycznego dziedzictwa miasta jest rynek z przebudowanym w stylu neoklasycystycznym ratuszem, w którym znajduje się taras widokowy. Prostokątny plac, wytyczony już w momencie lokacji miasta, w dużej mierze zachował swój pierwotny charakter i czytelny układ, a stojący przy nim ratusz podkreśla ciągłość funkcji samorządowych Paczkowa. Tuż przy rynku stoi obronny Kościół św. Jana Ewangelisty, którego budowa przypadła na połowę XIV wieku, a jej fundatorem był najpewniej biskup wrocławski Przecław z Pogorzeli.
W bezpośrednim sąsiedztwie rynku działają także dwie placówki muzealne, które poszerzają opowieść o mieście o wątki nowoczesne: Muzeum Gazownictwa, jedno z nielicznych tego typu w Polsce, dokumentujące historię techniki gazowniczej i lokalnej infrastruktury komunalnej, oraz Muzeum Motoryzacji, prezentujące zabytkowe pojazdy i rozwój motoryzacji XX wieku.
Co warto zobaczyć?
- Mury miejskie i baszty - jeden z najpełniej zachowanych systemów obronnych w Polsce
- Rynek z ratuszem - centralny punkt miasta o średniowiecznym rodowodzie
- Kościół św. Jana Ewangelisty - monumentalna świątynia o charakterze obronnym
- Muzeum Gazownictwa - historia miejskiej gazowni i rozwoju infrastruktury technicznej
- Muzeum Motoryzacji - zabytkowe pojazdy i dzieje motoryzacji XX wieku
Ciekawostka
Paczków jest jednym z nielicznych miast w Polsce, gdzie wciąż można obejść całe Stare Miasto wzdłuż oryginalnego, średniowiecznego obwodu murów.
Biecz - miasto, w którym można stracić głowę
Panorama Biecza, widoczna wieża ratuszowa oraz Kolegiata Bożego Ciała / fot. Anwar2, CC-BY-SA 4.0
Biecz należy do najstarszych i najważniejszych ośrodków miejskich dawnej Małopolski (dziś województwo małopolskie, powiat gorlicki). Już we wczesnym średniowieczu funkcjonował tu gród strzegący szlaków handlowych prowadzących na Węgry, a w XIII wieku Biecz uzyskał prawa miejskie i wszedł w krąg miast królewskich. W XIV i XV stuleciu miasto przeżywało okres największego rozkwitu, pełniąc funkcję istotnego centrum administracyjnego, sądowego i handlowego regionu. Działał tu sąd grodzki, ziemski oraz sąd wyższego prawa magdeburskiego, a znaczenie Biecza było na tyle duże, że bywał określany mianem „małego Krakowa”.
Do dziś Biecz zachował rozległy zespół murów obronnych z basztami, który wyznacza granice historycznego miasta i świadczy o jego dawnym znaczeniu obronnym. Centralnym punktem układu lokacyjnego jest rynek z ratuszem i charakterystyczną wieżą, dominującą nad zabudową i przypominającą o funkcjach administracyjnych oraz sądowych miasta. Najcenniejszym zabytkiem sakralnym jest gotycka kolegiata Bożego Ciała, wzniesiona w XIV wieku, zaliczana do najwybitniejszych realizacji architektury gotyckiej w Małopolsce.
Kolegiata Bożego Ciała w Bieczu / fot. Henryk Bielamowicz, CC-BY-SA 4.0
Istotnym elementem krajobrazu historycznego są również zespół klasztorny franciszkanów, świadczący o znaczeniu Biecza jako ośrodka religijnego, oraz szpital św. Ducha - najstarszy zachowany budynek szpitala w Polsce.
Co warto zobaczyć?
- Mury miejskie - zachowane fragmenty średniowiecznych fortyfikacji z basztami
- Kolegiata Bożego Ciała - gotycka świątynia z XIV wieku, jedna z najcenniejszych w Małopolsce
- Rynek z wieżą ratuszową - historyczne centrum miasta
- Szpital Świętego Ducha - najstarszy zachowany budynek szpitala w Polsce
Ciekawostka
W Bieczu działało jedno z najstarszych w Polsce praw miejskich sądownictwa - miasto było znane z surowych wyroków, co dało początek określeniu „biecka szkoła kata” i legendzie o szkole katów. Jednak prawdą jest, że miało miało własnego kata, który był wypożyczany do innych miast. Na pamiątkę tego rzemieślniczego fachu dziś na rynku w Bieczu stoi pomnik kata.
Szydłów - autentycznie średniowieczne miasto
Zamek Krakowska w Szydłowie / fot. Dwxn, CC-BY-SA 3.0
Szydłów to jedno z najlepiej zachowanych małych miast średniowiecznych w historycznej Małopolsce (dziś województwo świętokrzyskie, powiat staszowski), którego rozwój od początku był ściśle związany z funkcją obronną i królewskim patronatem. Okres największego rozkwitu przypadł na czasy Kazimierza Wielkiego, który uczynił z Szydłowa miasto królewskie i nadał mu wyraźnie obronny charakter.
Do dziś Szydłów wyróżnia się czytelnym zespołem murów miejskich, które w dużej części zachowały się w oryginalnym przebiegu. W obrębie murów znajduje się zamek królewski, wzniesiony w XIV wieku z inicjatywy Kazimierza Wielkiego, pełniący funkcję rezydencyjno-obronną. Mury miały 1,2 km długości, do dziś zachowało się ok. 680 m.
Kościół św. Władysława w Szydłowie / fot. Michal Gorski, CC-BY-SA 3.0
Ważnym elementem krajobrazu sakralnego jest kościół św. Władysława, fundowany przez króla jako pokuta za zabójstwo kanonika Marcina Baryczki, a także gotycki kościół pw. Wszystkich Świętych, jeden z najstarszych zabytków Szydłowa. Zespół tych obiektów - mury, zamek i świątynie - tworzy spójną, autentyczną całość, dzięki której Szydłów pozostaje unikatowym przykładem średniowiecznego miasta-twierdzy w skali mikro.
Co warto zobaczyć?
- Mury obronne i bramy miejskie - zachowany średniowieczny obwód fortyfikacji wyznaczający granice miasta
- Ruiny zamku królewskiego - XIV-wieczna rezydencja Kazimierza Wielkiego
- Kościół św. Władysława - gotycka świątynia ufundowana przez Kazimierza Wielkiego jako część pokuty za zabójstwo kanonika Marcina Baryczki
Ciekawostka
Szydłów od lat funkcjonuje jako „stolica polskiej śliwki”, co nie jest jedynie hasłem promocyjnym, lecz efektem wyjątkowej koncentracji sadów w okolicach miasta i wielopokoleniowej tradycji sadowniczej regionu. Każdego roku odbywa się tu Święto Śliwki - podczas której prezentowane są tradycyjne metody suszenia owoców, lokalne przetwory i produkty śliwkowe, a samo wydarzenie przyciąga wielu gości. Dopełnieniem tej tożsamości jest działające w Szydłowie Muzeum Śliwki, poświęcone historii uprawy, przetwórstwa i znaczeniu śliwki w gospodarce oraz kulturze regionu.
Łęczyca – miasto wczesnopiastowskiej władzy
Zamek w Łęczycy / fot. I, Chrumps, CC-BY-SA 3.0
Łęczyca należy do najstarszych i najważniejszych ośrodków miejskich w dziejach państwa polskiego (dziś województwo łódzkie, powiat łęczycki). Już we wczesnym średniowieczu istniał tu gród, pełniący funkcję administracyjną i militarną w strukturach władzy piastowskiej. W XII i XIII wieku Łęczyca była jednym z kluczowych centrów politycznych kraju - miejscem zjazdów książąt, synodów kościelnych oraz obrad możnowładztwa. Uważa się, że pierwsze polskie sejmy odbywały się właśnie w Łęczycy.
Prawa miejskie Łęczyca uzyskała w XIII wieku, a w XIV stuleciu Kazimierz Wielki wzniósł tu murowany zamek, który stał się siedzibą starostów i ważnym punktem kontroli nad środkową Polską.
Do dziś zamek królewski w Łęczycy pozostaje najważniejszym i najbardziej rozpoznawalnym zabytkiem miasta. Jego gotycka bryła, wzniesiona z cegły na planie czworoboku, dominuje nad krajobrazem i przypomina o czasach, gdy Łęczyca była realnym ośrodkiem władzy. Od wielu lat w Łęczycy odbywa się coroczny międzynarodowy turniej rycerski.
Archikolegiata NMP i św. Aleksego / Chrumps, CC-BY-SA 4.0
W bezpośrednim sąsiedztwie zamku zachował się czytelny układ dawnego miasta, z rynkiem i reliktami średniowiecznej parcelacji. Z dawnych fortyfikacji miasta ostała się baszta obronna, która obecnie jest dzwonnicą kościoła parafialnego.
Istotnym elementem dziedzictwa sakralnego jest znajdująca się w Tumie pod Łęczycą Archikolegiata NMP i św. Aleksego, której początki sięgają średniowiecza, a dokładniej panowania Kazimierza Odnowiciela. Świątynia została zbudowana z granitu, piaskowca i kamienia polnego. Przez stulecia była związana z rangą Łęczycy jako ośrodka kościelnego i miejsca zgromadzeń duchowieństwa. Jest uznawana za jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych zabytków architektury romańskiej w Polsce oraz posiada rangę pomnika historii.
Co warto zobaczyć?
- Zamek królewski - gotycka warownia Kazimierza Wielkiego
- Kolegiata - średniowieczna świątynia związana z rangą Łęczycy jako ośrodka kościelnego
- Rynek i historyczny układ miasta - czytelny plan lokacyjny z zachowanymi reliktami dawnej zabudowy
- Dawny kościół i klasztor Dominikanów w Łęczycy zamieniony na więzienie - dziś pełni funkcję muzeum, które można zwiedzać
Ciekawostka
Choć zespół klasztorny w Łęczycy powstał już około 1341 roku jako murowany kościół i klasztor oo. Dominikanów, z czasem zyskał bardzo nietypową „drugie życie”: po kasacie klasztoru przez władze pruskie w 1799 roku został przekształcony w zakład karny i pełnił tę funkcję aż do 2006 roku. W wyniku rozbudów i adaptacji budynek utracił pierwotną formę sakralną - jednak zachowały się fragmenty prezbiterium dawnego kościoła. Dziś pełni funkcję oryginalnego muzeum, które można zwiedzać.
Reszel - miasto gotyckich skarbów
Widok na centrum miasta. Po prawej gotycki zamek / fot. Ludwig Schneider, CC-BY-SA 3.0
Reszel należy do najlepiej zachowanych małych miast historycznych Warmii, którego rozwój od średniowiecza był ściśle związany z funkcją administracyjną i obronną w państwie biskupów warmińskich. Prawa miejskie Reszel uzyskał w XIV wieku i szybko stał się ważnym lokalnie ośrodkiem.
Do dziś Reszel wyróżnia się zachowanymi fragmentami murów miejskich wraz z basztami, które wyznaczają granice historycznego centrum i przypominają o obronnym charakterze miasta. Dominującym elementem krajobrazu jest zamek biskupów warmińskich, wzniesiony w XIV wieku, pełniący funkcję zarówno rezydencji, jak i twierdzy administracyjnej - jego masywna bryła góruje nad miastem.
Kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Reszlu / fot. Ludwig Schneider, CC-BY-SA 3.0
Równie istotnym zabytkiem jest gotycki kościół św. Piotra i Pawła, którego monumentalna forma powstała w latach 1360-1402. W Reszlu znajduje się również Cerkiew Przemienienia Pańskiego z przełomu XVIII i XIX wieku.
W Reszlu, oficjalnym członku międzynarodowej sieci Cittàslow, średniowieczny układ urbanistyczny naturalnie wspiera ideę powolnego miasta: zwarta skala, czytelne granice dawnych murów oraz bliskość zamku i kościoła sprzyjają poruszaniu się pieszo i uważnemu doświadczaniu przestrzeni.
Co warto zobaczyć?
- Zamek biskupów warmińskich - XIV-wieczna warownia pełniąca funkcję rezydencji i centrum administracyjnego Warmii
- Kościół farny pw. św. Piotra i Pawła - monumentalna gotycka świątynia dominująca nad panoramą miasta
- Gotyckie mosty - kamienne przeprawy stanowiące integralny element średniowiecznego układu urbanistycznego
- Fragment murów obronnych - zachowane relikty miejskich fortyfikacji wyznaczające dawny obrys Reszla
Ciekawostka
Jednym z najbardziej niezwykłych epizodów w dziejach Reszel jest fakt, że w 1811 roku przeprowadzono tu ostatnią w Europie egzekucję za rzekome czary. Ofiarą była Barbara Zdunk, oskarżona o podpalenie miasta. Choć formalnie skazano ją za podpalenie, a nie czary, sam przebieg procesu i egzekucji - dokonanej przez spalenie - nawiązywał do dawnych praktyk sądowych znanych z epoki polowań na czarownice.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick i wysłać komentarz. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum. Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.
