Ukraina zatwierdziła ekshumacje w Hucie Pieniackiej i Ugłach. W masowej mogile mogą spoczywać setki Polaków |
Ukraina wyraziła zgodę na przeprowadzenie badań ekshumacyjnych w Hucie Pieniackiej oraz w Ugłach. Decyzję podjęła 7 sierpnia ukraińska Państwowa Międzyresortowa Komisja zajmująca się upamiętnieniem ofiar wojen i represji. W Hucie Pieniackiej polscy badacze wcześniej odnaleźli rozległą mogiłę, w której mogą spoczywać szczątki nawet kilkuset ofiar zbrodni z 1944 roku.
Ekshumacje w Hucie Pieniackiej. Wcześniej IPN odnalazł masową mogiłę
Województwo Wołyńskie w 1939
O decyzji poinformował 8 sierpnia Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Zgoda obejmuje teren nieistniejącej dziś Huty Pieniackiej w obwodzie lwowskim oraz pochówki w miejscowości Ugły w obwodzie rówieńskim. Ukraińska komisja zgodziła się także na pobranie materiału genetycznego ze szczątków pochowanych w latach 1992-2015 na cmentarzu dawnej wsi Ostrówki.
Nowa decyzja ma szczególne znaczenie w przypadku Huty Pieniackiej. W czerwcu 2026 roku Instytut Pamięci Narodowej zakończył tam pierwsze specjalistyczne prace poszukiwawcze. Badacze przebadali ponad 4 tys. m kw. terenu dawnej wsi i odnaleźli szczątki ludzkie w 25 miejscach.
Najważniejszym odkryciem była zbiorowa mogiła położona w pobliżu fundamentów dawnej kaplicy. Szczątki znajdowały się w niej bez trumien, ułożone w nieładzie. Na wielu kościach stwierdzono ślady działania wysokiej temperatury, zgodne z relacjami o przebiegu zbrodni. Według IPN rozmiary odkrytego miejsca wskazują, że może ono skrywać szczątki nawet kilkuset osób.
Po zakończeniu tych badań IPN zapowiedział wystąpienie do władz Ukrainy o pozwolenie na rozpoczęcie właściwych prac ekshumacyjnych. Ich celem ma być podjęcie szczątków, przeprowadzenie badań antropologicznych i genetycznych, a następnie godny pochówek ofiar. Decyzja ukraińskiej komisji otwiera drogę do realizacji tego etapu.
Zbrodnia w Hucie Pieniackiej
Huta Pieniacka była przed II wojną światową polską wsią położoną na terenie ówczesnego województwa tarnopolskiego. 28 lutego 1944 roku została otoczona i spacyfikowana.
Według ustaleń IPN zbrodni dokonali Ukraińcy służący w 4. Galicyjskim Ochotniczym Pułku Policji SS, związanym z 14. Dywizją Grenadierów SS „Galizien”, przy udziale członków Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz lokalnych ukraińskich bojówek. Zamordowano ponad 850 mieszkańców - kobiety, dzieci i mężczyzn. Wieś spalono i nigdy jej nie odbudowano.
Przez dziesięciolecia dokładne miejsca pochówku wielu zamordowanych pozostawały nieustalone. Czerwcowe prace IPN po raz pierwszy pozwoliły na tak szeroką skalę archeologicznie zlokalizować szczątki ofiar.
Zgoda na ekshumacje także w Ugłach
Druga decyzja dotyczy wsi Ugły w dzisiejszym obwodzie rówieńskim. W okresie międzywojennym miejscowość należała do gminy Stepań w powiecie kostopolskim województwa wołyńskiego i zamieszkiwała ją między innymi ludność polska.
12 maja 1943 roku część mieszkańców Ugłów - Polaków i Ukraińców - zginęła podczas zbrojnego napadu. Dokładna liczba ofiar oraz okoliczności wydarzeń nie zostały dotąd jednoznacznie ustalone. Według przekazów zabitych pochowano w pobliżu dawnego cmentarza ewangelickiego.
W marcu 2026 roku przeprowadzono tam prace poszukiwawcze. Nie udało się odnaleźć masowej mogiły, której lokalizację wskazywały ustne relacje. Badacze natrafili jednak na pojedynczy nietypowy pochówek na głębokości około metra. Znajdowały się w nim szczątki mężczyzny w wieku około 35-55 lat. Bez dalszych badań nie udało się określić ani czasu jego śmierci, ani okoliczności pochówku.
Teraz ukraińska komisja zgodziła się na przeprowadzenie badań ekshumacyjnych dotyczących pochówków osób, które zginęły lub zaginęły w Ugłach podczas II wojny światowej.
Kolejne polsko-ukraińskie ekshumacje
Zgody są częścią wznowionych w ostatnich latach polsko-ukraińskich prac dotyczących miejsc pochówku ofiar konfliktów i represji. W 2025 roku prowadzono między innymi ekshumacje w Puźnikach, a w 2026 roku prace objęły Ostrówki, Wolę Ostrowiecką oraz Hutę Pieniacką.
Jeszcze w grudniu 2025 roku przedstawiciele Polski i Ukrainy potwierdzili, że Huta Pieniacka, Ugły i Ostrówki znajdą się wśród miejsc przewidzianych do badań w 2026 roku. W przypadku Huty Pieniackiej najpierw przeprowadzono jednak prace poszukiwawcze. Dopiero po odnalezieniu mogił IPN wystąpił o możliwość rozpoczęcia właściwej ekshumacji.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
