Na polecenie Zełenskiego ekshumowano szczątki pierwszego przywódcy OUN. Trafią na Ukrainę |
W Rotterdamie ekshumowano szczątki Jewhena Konowalca, współtwórcy ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego i pierwszego przywódcy Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów. Operację przeprowadzono na polecenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego przy udziale jego kancelarii, ukraińskiego MSZ i tamtejszego Instytutu Pamięci Narodowej. Szczątki Konowalca mają zostać przewiezione na Ukrainę, a w przyszłości spocząć w Ukraińskim Panteonie Narodowym.
Ekshumacja Konowalca na polecenie Zełenskiego
Jewhen Konowalec
Ekshumację przeprowadzono 11 sierpnia na cmentarzu Crooswijk w Rotterdamie. Informację podały oficjalnie zarówno kancelaria prezydenta Ukrainy, jak i Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej.
UINP podkreśla, że przedsięwzięcie odbyło się na polecenie prezydenta Wołodymyra Zełenskiego i było wspólnym działaniem Biura Prezydenta, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej.
W uroczystościach uczestniczyli m.in. zastępczyni szefa Biura Prezydenta Iryna Wereszczuk, przewodniczący UINP Ołeksandr Alfiorow i ambasador Ukrainy w Holandii Andrij Kostin. Obecni byli także przedstawiciele władz Holandii i Rotterdamu, ukraińskich organizacji oraz żołnierze Sił Zbrojnych Ukrainy.
Konowalec ma spocząć w ukraińskim panteonie
Szczątki Konowalca zostaną teraz przewiezione na Ukrainę. Najpierw mają zostać pochowane na Narodowym Wojskowym Cmentarzu Memorialnym. Docelowym miejscem pochówku ma być jednak powstający Ukraiński Panteon Narodowy. Pomnik znajdujący się dotychczas na grobie w Rotterdamie również ma zostać przewieziony na Ukrainę i stać się obiektem memorialnym.
Ukraińskie władze nadają wydarzeniu wyraźnie państwową rangę. Szef UINP Ołeksandr Alfiorow mówił podczas uroczystości o „powrocie ukraińskiego bohatera”. Instytut przedstawia sprowadzenie jego szczątków jako element przywracania Ukrainie postaci związanych z walką o niepodległość w pierwszej połowie XX wieku.
To właśnie ten aspekt sprawia, że wydarzenie może budzić w Polsce szczególne zainteresowanie. Konowalec nie był bowiem wyłącznie ukraińskim wojskowym z czasów walk o niepodległość. Był także jednym z najważniejszych twórców zorganizowanego ukraińskiego nacjonalizmu.
Kim był Jewhen Konowalec?
Jewhen Konowalec urodził się w 1891 roku. Był oficerem armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i dowódcą Strzelców Siczowych. Po klęsce ukraińskich dążeń państwowych współtworzył Ukraińską Organizację Wojskową, a następnie odegrał kluczową rolę w powstaniu w 1929 roku Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów.
Został jej pierwszym przewodniczącym i kierował OUN aż do swojej śmierci w 1938 roku. Ukraiński IPN nazywa go również ideologiem ukraińskiego nacjonalizmu.
OUN zakładała stworzenie niepodległego, jednolitego narodowo państwa ukraińskiego. W II Rzeczypospolitej organizacja prowadziła działalność konspiracyjną, sabotażową i terrorystyczną. Polski IPN wskazuje, że jeszcze przed II wojną światową propaganda OUN przedstawiała Polaków jako jeden z elementów stojących na drodze realizacji ukraińskich celów narodowych.
Konowalec zginął 23 maja 1938 roku w Rotterdamie. Został zabity w zamachu przygotowanym przez sowieckie służby specjalne. Ładunek wybuchowy przekazał mu Paweł Sudopłatow, działający na polecenie NKWD.
Konowalec a zbrodnia wołyńska
W tym miejscu potrzebne jest ważne chronologiczne zastrzeżenie. Konowalec nie dożył zbrodni wołyńskiej i nie można przypisywać mu osobistej odpowiedzialności za masowe mordy dokonane w latach 1943–1945. Zginął pięć lat przed rozpoczęciem masowej akcji eksterminacyjnej przeciwko Polakom.
Po jego śmierci OUN przeszła głęboki kryzys, a w 1940 roku rozpadła się na dwie rywalizujące frakcje. Z OUN Stepana Bandery, czyli OUN-B, wyrosły następnie struktury odpowiedzialne za ludobójstwo polskiej ludności Wołynia i Małopolski Wschodniej.
Polski IPN podkreśla jednocześnie, że ideologiczne podstawy dążenia do usunięcia z ziem uznawanych za ukraińskie ludności nieukraińskiej pojawiły się w programie OUN już wcześniej. Organizacja powstała w 1929 roku, gdy jej przywódcą był właśnie Konowalec.
W latach 1943–1945 OUN-B i Ukraińska Powstańcza Armia prowadziły planową akcję eksterminacji Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej. Według danych przywoływanych przez IPN liczba zamordowanych wynosiła od około 80 do 120 tys. osób.
Dlatego postać Konowalca pozostaje jednym z przykładów zasadniczej różnicy między polską a ukraińską pamięcią o XX wieku. Dla współczesnego państwa ukraińskiego jest bohaterem walki o niepodległość i ofiarą sowieckich służb. Z polskiej perspektywy jest zarazem twórcą i wieloletnim przywódcą organizacji, której radykalna ideologia oraz struktury stały się jednym z fundamentów późniejszego antypolskiego terroru.
Decyzja o sprowadzeniu jego szczątków na Ukrainę, podjęta z udziałem najwyższych władz państwowych i z perspektywą pochówku w narodowym panteonie, pokazuje, że Konowalec zajmuje w ukraińskiej polityce pamięci miejsce szczególne.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
