Prezydent Ukrainy podpisał ustawę o Panteonie Narodowym. W debacie padły nazwiska Bandery i Szuchewycza |
Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski podpisał ustawę o utworzeniu Ukraińskiego Panteonu Narodowego w Kijowie. Ma on upamiętniać najważniejsze postacie ukraińskiej historii - od władców Rusi i przywódców państwa po dowódców wojskowych, naukowców oraz ludzi kultury. Projekt budzi jednak poważne obawy w Polsce, ponieważ podczas debaty parlamentarnej wśród kandydatów do uhonorowania wymieniono Stepana Banderę i Romana Szuchewycza.
Co podpisał prezydent Ukrainy?
Wołodymyr Zełenski / fot. WhiteHouse
Wołodymyr Zełenski podpisał ustawę 22 sierpnia 2026 roku, dwa dni przed obchodzonym w Ukrainie Dniem Niepodległości. Projekt został wniesiony przez prezydenta pod koniec czerwca, a już 1 lipca 2026 roku przyjęła go Rada Najwyższa Ukrainy. Za ustawą zagłosowało 287 deputowanych.
Ukraiński Panteon Narodowy ma być ogólnonarodowym miejscem pamięci poświęconym osobom, które wniosły wyjątkowy i historycznie znaczący wkład w odzyskanie niepodległości, budowę państwa, obronę jego suwerenności, rozwój ukraińskiej armii, kultury, nauki, sztuki, sportu, języka, społeczeństwa obywatelskiego lub życia religijnego.
Nie będzie to wyłącznie cmentarz. Ustawa przewiduje pochówki honorowe, przenoszenie szczątków, ustawianie symbolicznych grobów, czyli cenotafów, oraz inne formy upamiętnienia. Kompleks ma również służyć organizowaniu uroczystości państwowych, wystaw i działań edukacyjnych.
Gdzie powstanie Ukraiński Panteon Narodowy?
Panteon Narodowy ma powstać w Kijowie jako część Narodowego Rezerwatu „Ławra Kijowsko-Peczerska”. Dokładne miejsce i wygląd kompleksu zostaną wybrane z uwzględnieniem wymogów ochrony zabytków oraz międzynarodowych zobowiązań Ukrainy. Projekt architektoniczny ma zostać wyłoniony w konkursie poprzedzonym konsultacjami eksperckimi i społecznymi.
Kompleks będzie własnością państwa. Ustawa wyklucza jego prywatyzację oraz oddanie w najem. Na terenie Panteonu ma pełnić całodobową służbę warta honorowa.
Kto będzie mógł zostać upamiętniony?
Ustawa obejmuje między innymi władców i przywódców Rusi, Królestwa Ruskiego, Hetmanatu, Ukraińskiej Republiki Ludowej, Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej, Państwa Ukraińskiego i Ukrainy Karpackiej. W Panteonie mogą zostać uhonorowani również prezydenci Ukrainy - z wyjątkiem tych, którzy zostaliby usunięci z urzędu w drodze impeachmentu - oraz dowódcy ukraińskich formacji wojskowych z różnych epok.
Kolejną grupę stanowią wybitni naukowcy, artyści, pisarze, sportowcy, duchowni i działacze społeczni. Przepisy pozwalają także upamiętniać laureatów Nagrody Nobla i postacie o światowym znaczeniu, które były obywatelami Ukrainy, urodziły się lub mieszkały na jej terytorium bądź były z nim silnie związane.
Przeniesienie szczątków do Panteonu będzie co do zasady możliwe dopiero po upływie 20 lat od śmierci danej osoby. Ograniczenie ma zmniejszyć ryzyko podejmowania decyzji pod wpływem doraźnych emocji politycznych. Nie przewidziano natomiast przenoszenia szczątków osób posiadających już w Ukrainie groby, wokół których powstała utrwalona tradycja upamiętniania.
Czy w Panteonie znajdą się Bandera i Szuchewycz?
Ustawa nie zawiera gotowej listy osób przeznaczonych do uhonorowania. Podczas debaty w Radzie Najwyższej deputowany Ihor Huz mówił jednak, że w Panteonie powinni zostać pochowani lub upamiętnieni przywódcy ukraińskiego ruchu nacjonalistycznego. Wymienił Jewhena Konowalca, Stepana Banderę, Romana Szuchewycza i Jarosława Stećkę.
Była to wypowiedź deputowanego, a nie formalna decyzja o umieszczeniu tych postaci w Panteonie. Samo pojawienie się takich nazwisk wywołuje jednak sprzeciw w Polsce. Szczególne kontrowersje dotyczą Bandery i Szuchewycza ze względu na rolę Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i Ukraińskiej Powstańczej Armii w ludobójstwie Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej.
Wołodymyr Zełenski odniósł się do sporu dzień przed podpisaniem ustawy. Prezydent Ukrainy oświadczył, że Panteon powstanie, a o tym, kto jest ukraińskim bohaterem, będą decydowali wyłącznie Ukraińcy. Zapowiedział jednocześnie większe zaangażowanie środowisk weteranów w kształtowanie państwowej polityki pamięci.
Kto wybierze osoby upamiętnione w Panteonie?
Propozycje pochówków, przeniesienia szczątków i ustawienia cenotafów ma rozpatrywać stały organ doradczy. Jego członkowie zostaną wybrani w konkursie, a skład zatwierdzi ukraiński rząd. W gremium mają znaleźć się historycy, naukowcy oraz specjaliści zajmujący się pamięcią narodową, edukacją, sztuką, religią i działalnością społeczną.
W Panteonie nie będzie można upamiętniać osób prawomocnie skazanych za przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu narodowemu Ukrainy, pokojowi i bezpieczeństwu ludzkości. Wykluczone mają być również postacie objęte ukraińskimi ustawami potępiającymi reżimy komunistyczny i nazistowski, rosyjską politykę imperialną oraz współczesny rosyjski reżim totalitarny.
Ukraińskiego Panteonu Narodowego nie należy mylić z Narodowym Wojskowym Cmentarzem Pamięci pod Kijowem. To właśnie na tym cmentarzu w 2026 roku pochowano sprowadzone z zagranicy szczątki przywódców OUN Andrija Melnyka i Jewhena Konowalca. Nowy Panteon będzie odrębnym kompleksem o znacznie szerszej funkcji historycznej, państwowej i symbolicznej.
Podpis prezydenta Ukrainy tworzy podstawy prawne dla przedsięwzięcia, ale nie oznacza jeszcze zatwierdzenia projektu ani listy upamiętnionych postaci. Przed władzami pozostają wybór szczegółowej lokalizacji, konkurs architektoniczny, powołanie organu doradczego oraz rozstrzygnięcie najtrudniejszej kwestii - kto otrzyma miejsce w narodowej opowieści Ukrainy.
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
