Wybory w USA. Jak działa amerykański system i o czym zdecydują midterms 2026?
Artykuły | | 3 listopada 2026 22:18

Co dwa lata Amerykanie wybierają wszystkich członków Izby Reprezentantów i około jednej trzeciej senatorów. Głosowanie w połowie czteroletniej kadencji prezydenta to midterms, po polsku wybory połówkowe - prezydenta wtedy nie wybierają. Rządzący rzadko mają w nich powody do radości: od 1934 do 2022 r. partia prezydenta zyskała mandaty w Izbie tylko trzy razy. Wybory połówkowe 3 listopada 2026 r. zdecydują, z jakim Kongresem Donald Trump będzie współpracował do końca kadencji.

Układ sił przed głosowaniem i godziny wyników w Polsce: przejdź do rozdziału o wyborach 2026.

Czym są midterms i kogo wybierają Amerykanie?

Kapitol pełniący funkcję siedziby Kongresu Stanów Zjednoczonych

Kapitol pełniący funkcję siedziby Kongresu Stanów Zjednoczonych

Prezydenta wybiera się na cztery lata, członków Izby Reprezentantów na dwa, a senatorów na sześć. Wybory do Kongresu, czyli amerykańskiego parlamentu, odbywają się co dwa lata: raz razem z prezydenckimi, raz w środku kadencji prezydenta. Te drugie to midterms, nazywane także wyborami śródokresowymi. Same midterms przypadają co cztery lata.

Wyborca wskazuje przedstawiciela swojego okręgu do Izby, a jeśli w jego stanie przypadają wybory senatorskie - również senatora. Zależnie od miejsca zamieszkania głosuje też na gubernatora, czyli szefa władz wykonawczych stanu, na parlament stanowy i władze lokalne. Na karcie mogą znaleźć się referenda, na przykład dotyczące podatków.

Dlaczego Kongres ma dwie izby?

Podczas prac nad konstytucją w 1787 r. duże stany chciały reprezentacji odpowiadającej liczbie mieszkańców. Małe obawiały się podporządkowania silniejszym sąsiadom i domagały się równego głosu. Uzgodniony wielki kompromis, zwany też kompromisem z Connecticut, połączył oba rozwiązania.

W Izbie Reprezentantów liczba mandatów stanu zależy od jego ludności, przy czym każdy ma przynajmniej jeden. W Senacie każdy stan otrzymuje dwa miejsca. Kalifornia wybiera 52 reprezentantów, a Wyoming jednego, lecz oba stany mają po dwóch senatorów.

Polski Senat również liczy 100 osób, ale jego pozycja jest inna. Sejm może odrzucić poprawki Senatu albo jego sprzeciw wobec ustawy. W USA Izba Reprezentantów nie może w ten sposób przegłosować Senatu - obie izby muszą uzgodnić treść ustawy.

Reprezentantów wybiera się w jednomandatowych okręgach, dlatego znaczenie mają także ich granice. Można je wytyczyć tak, aby skoncentrować przeciwników w kilku okręgach albo rozproszyć ich głosy. Taką manipulację nazywa się gerrymanderingiem. Nazwa pochodzi od gubernatora Massachusetts Elbridge’a Gerry’ego i karykatury z 1812 r., na której kształt jednego z okręgów przedstawiono jako salamandrę.

Dlaczego nie wybiera się całego Senatu naraz?

Senatorowie należą do trzech grup, których sześcioletnie kadencje kończą się w różnych terminach. Co dwa lata wybiera się jedną grupę: 33 lub 34 senatorów. Mogą dojść wybory uzupełniające. Pozostali senatorowie pracują dalej, podczas gdy w Izbie Reprezentantów obsadza się wszystkie 435 miejsc.

Twórcy konstytucji chcieli zapewnić Senatowi ciągłość i ograniczyć wpływ nagłych zmian nastrojów. Izba miała szybciej reagować na oczekiwania obywateli, dlatego jej członkowie zabiegają o ponowny wybór co dwa lata. Senatorów początkowo wybierały parlamenty stanowe. Bezpośrednie głosowanie obywateli wprowadzono dopiero w 1913 r.

Dlaczego partia prezydenta zwykle traci w midterms?

Wybory połówkowe często stają się oceną dotychczasowych rządów. Popularny kandydat na prezydenta potrafi pomóc partyjnym kolegom zdobyć mandaty. Dwa lata później nie ma go na karcie, a część jego wyborców zostaje w domu. Opozycję mobilizuje niezadowolenie z rządów.

Od 1934 do 2022 r. partia prezydenta zyskała miejsca w Izbie tylko trzy razy. Franklin D. Roosevelt w 1934 r. korzystał z poparcia dla Nowego Ładu, czyli programu walki z wielkim kryzysem. Bill Clinton w 1998 r. z niechęci wyborców do forsowanej przez Republikanów próby usunięcia go z urzędu, a George W. Bush w 2002 r. z poparcia po zamachach z 11 września.

Porażki bywały dotkliwe. W 2010 r. Demokraci Baracka Obamy stracili 63 miejsca. W 2018 r., podczas pierwszej prezydentury Trumpa, Demokraci zdobyli o 41 mandatów więcej niż w wyborach z 2016 r. i przejęli Izbę. Republikanie zyskali wówczas dwa miejsca w Senacie - po raz pierwszy od 2002 r. partia prezydenta poprawiła wynik w tej izbie podczas midterms.

Co wynik midterms zmienia dla prezydenta?

Prezydent potrzebuje Kongresu, aby zmieniać podatki i finansować swoje programy. Ustawa musi przejść przez obie izby w jednakowym brzmieniu. Opozycji wystarczy większość w jednej z nich, by blokować projekty lub wymuszać ustępstwa. Kontrola nad komisjami pozwala też wzywać szefów departamentów na przesłuchania i żądać dokumentów.

Senat zatwierdza liczne nominacje prezydenta, w tym sędziów federalnych. Wystarcza do tego zwykła większość. Przy wielu ustawach działa natomiast filibuster, czyli możliwość blokowania decyzji przez przedłużanie debaty. Jej zakończenie wymaga zazwyczaj 60 głosów. Niektóre projekty budżetowe podlegają procedurze pozwalającej ominąć tę przeszkodę.

Przegrana partii prezydenta nie odbiera mu urzędu. Nie potrzebuje on parlamentarnego wotum zaufania i zachowuje prawo weta, którego odrzucenie wymaga dwóch trzecich głosów w każdej izbie. Impeachment to osobna procedura: Izba stawia zarzuty, a skazanie i usunięcie z urzędu wymaga dwóch trzecich głosów obecnych senatorów.

Po zwycięstwie Republikanów w 1946 r.Harry Truman musiał współpracować z opozycyjnym Kongresem. Rok później obie izby odrzuciły jego weto wobec ustawy Tafta-Hartleya ograniczającej działalność związków zawodowych. W kampanii 1948 r. Truman nazywał swoich przeciwników „Kongresem nicnierobienia” i niespodziewanie wygrał wybory prezydenckie.

Bill Clinton po porażce Demokratów w 1994 r. wszedł w spór budżetowy z republikańską Izbą, której przewodniczył Newt Gingrich. Brak porozumienia doprowadził do dwóch przestojów części urzędów federalnych, drugi, na przełomie 1995 i 1996 r., trwał 21 dni.

Dlaczego rywalizują przede wszystkim Demokraci i Republikanie?

System premiuje duże ugrupowania. W większości okręgów mandat zdobywa kandydat z największą liczbą głosów. Partia z kilkunastoprocentowym poparciem rozłożonym po całym kraju może nie wygrać nigdzie. Wyborcom i politykom opłaca się skupiać w dwóch szerokich obozach, zamiast dzielić podobny elektorat między kilku konkurentów.

Inne partie i kandydaci niezależni mogą startować, ale trudniej im pokonać przewagę organizacyjną największych ugrupowań. Spory wewnątrz obozów często rozstrzygają prawybory. Wybiera się w nich kandydatów do późniejszej rywalizacji, a nie osoby obejmujące urząd. Zasady udziału zależą od stanu, w tym od tego, czy trzeba wcześniej zadeklarować przynależność partyjną.

Czym midterms różnią się od wyborów prezydenckich?

W wyborach prezydenckich obywatele wyłaniają elektorów popierających poszczególnych kandydatów. Jest ich 538, a do zwycięstwa potrzeba 270 głosów elektorskich. Liczba elektorów stanu odpowiada sumie jego reprezentantów i senatorów, trzy głosy ma również Dystrykt Kolumbii. W większości stanów zwycięzca głosowania obywateli zdobywa całą pulę elektorską. Maine i Nebraska stosują częściowo inny podział. Kolegium wybiera prezydenta i wiceprezydenta, nie uczestniczy w wyborze Kongresu.

Można wygrać niewielką przewagą w odpowiednim zestawie stanów, wysoko przegrać w innych i zdobyć prezydenturę mimo mniejszej liczby głosów w kraju. Tak zwyciężyli George W. Bush w 2000 i Donald Trump w 2016 roku. Dlatego kampanie koncentrują się na swing states - stanach, w których obie główne partie mają realną szansę zwycięstwa.

Kolegium było kompromisem między wyborem prezydenta przez Kongres a głosowaniem bezpośrednim. Miało zachować udział stanów i niezależność prezydenta od parlamentu. Na jego kształt wpłynęło również niewolnictwo: przy podziale reprezentacji uwzględniano trzy piąte liczby osób zniewolonych. Zwiększało to liczbę elektorów stanów niewolniczych, choć sami niewolnicy nie mieli prawa głosu.

Jak głosują Amerykanie i dlaczego właśnie we wtorek?

Wyborca zazwyczaj musi się zarejestrować. Stany ustalają szczegółowe procedury, w tym warunki głosowania wcześniejszego i korespondencyjnego. Dla wielu Amerykanów listopadowy wtorek kończy okres oddawania głosów.

Prawo udziału rozszerzano stopniowo. W 1870 roku zakazano odmawiania głosu ze względu na rasę, w 1920 - płeć, a w 1971 obniżono wiek wyborczy do 18 lat. Formalne gwarancje nie wystarczały. Czarnych wyborców długo powstrzymywały dyskryminacyjne przepisy oraz przemoc wobec osób próbujących głosować. Przełomem w walce z tymi praktykami była ustawa o prawach wyborczych z 1965 roku.

Termin głosowania wywodzi się z XIX wieku. W 1845 roku Kongres wyznaczył wspólny dzień wyboru elektorów na wtorek po pierwszym poniedziałku listopada, zawsze między 2 a 8 listopada. Jesienne zbiory były już zakończone, a zima zwykle nie utrudniała jeszcze podróży. Wyborca z odległej farmy mógł wyruszyć w poniedziałek, bez konieczności podróżowania w niedzielę. W 1872 roku ustawodawcy przyjęli ten termin także dla wyborów do Izby Reprezentantów.

Wybory w USA 2026. Układ sił i godziny wyników w Polsce

Sala obrad Izby Reprezentantów / fot. Lawrence Jackson, whitehouse.gov

3 listopada 2026 roku wybory obejmują całą Izbę oraz 35 mandatów senatorskich: 33 w regularnym trybie i dwa w wyborach uzupełniających w Ohio i na Florydzie. Gubernatorów wybiera 36 stanów.

Przed głosowaniem Republikanie mają w Senacie 53 miejsca, a Demokraci i współpracujący z nimi niezależni - 47. Remisy rozstrzyga republikański wiceprezydent JD Vance, dlatego obozowi Demokratów 50 miejsc nie wystarczy: potrzebuje 51. Musi odebrać Republikanom o cztery miejsca więcej, niż sam straci.

W Izbie zasiada 218 Republikanów, 214 Demokratów i jeden niezależny związany z republikańską konferencją, czyli odpowiednikiem klubu parlamentarnego, dwa miejsca pozostają nieobsadzone. Celem partii jest zdobycie 218 z 435 mandatów nowej kadencji. Ogólnokrajowa suma głosów nie przesądza o większości - liczy się liczba wygranych okręgów.

Pierwsze lokale, we wschodnich częściach Indiany i Kentucky, zamykają się około północy z 3 na 4 listopada czasu polskiego. Ostatnie, na zachodnich Aleutach, o godz. 7.00 rano. Na rozstrzygnięcia wyrównanych wyścigów można czekać dłużej. Kalifornia przyjmuje karty korespondencyjne nadane najpóźniej w dniu wyborów jeszcze przez siedem dni. W Georgii, jeśli żaden kandydat na senatora nie uzyska ponad połowy głosów, 1 grudnia odbędzie się dogrywka dwóch najlepszych.

Associated Press i inne redakcje wskazują zwycięzców, gdy dane pozwalają uznać rywalizację za rozstrzygniętą. Medialne wskazanie zwycięzcy nie jest formalnym zatwierdzeniem wyniku. Robią to właściwe władze wyborcze po policzeniu i sprawdzeniu głosów. Zmiana prowadzenia podczas liczenia sama w sobie nie oznacza nieprawidłowości.

Kiedy nowy Kongres obejmuje władzę?

Kadencja Kongresu rozpoczyna się 3 stycznia. Termin wprowadziła XX poprawka, ratyfikowana w 1933 r. Po raz pierwszy zastosowano go w 1935 r. Wcześniej kadencja zaczynała się 4 marca, a pierwsza zwykła sesja nowego Kongresu często dopiero w grudniu, ponad rok po wyborach.

Od listopadowego głosowania do marca nadal mogli obradować także politycy, którzy właśnie przegrali. Nazywano ich „kulawymi kaczkami”, czyli lame ducks. Poprawka skróciła ten okres, ale go nie zlikwidowała: dziś ustępujący Kongres może obradować do stycznia. Kadencja wyłoniona w wyborach z 2026 roku zacznie się 3 stycznia 2027 r.

Bibliografia:

Publikacje:

  1. Brass C.T. (koord.), Shutdown of the Federal Government: Causes, Processes, and Effects, Congressional Research Service, raport RL34680, wersja z 10 grudnia 2018 r., https://www.congress.gov/crs-product/RL34680 (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  2. Curran C., Election Day: Frequently Asked Questions, Congressional Research Service, raport R46413, wersja z 2 maja 2024 r., https://www.congress.gov/crs-product/R46413 (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  3. Finkelman P., Garrison’s Constitution: The Covenant with Death and How It Was Made, „Prologue”, t. 32, nr 4/2000, https://www.archives.gov/publications/prologue/2000/winter/garrisons-constitution-1 (dostęp 3 listopada 2026 r.).

Akty prawne:

  1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., art. 97 i 121, https://www.senat.gov.pl/o-senacie/wybrane-akty-prawne/konstytucja/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  2. XVII poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, ratyfikowana 8 kwietnia 1913 r., National Archives, https://www.archives.gov/milestone-documents/17th-amendment (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  3. Voting Rights Act of 1965, ustawa z 6 sierpnia 1965 r., National Archives, https://www.archives.gov/milestone-documents/voting-rights-act (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  4. XX poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, ratyfikowana 23 stycznia 1933 r., National Archives, https://www.archives.gov/founding-docs/amendments-11-27 (dostęp 3 listopada 2026 r.).

Źródła online:

  1. American Presidency Project (The), Seats in Congress Gained/Lost by the President’s Party in Mid-Term Elections, „The American Presidency Project”, https://www.presidency.ucsb.edu/statistics/data/seats-congress-gainedlost-the-presidents-party-mid-term-elections (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  2. Associated Press, How we declare winners, „AP.org”, https://www.ap.org/elections/our-role-in-the-u-s-elections/how-we-declare-winners/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  3. Ballotpedia, United States Senate elections, 2026, „Ballotpedia”, https://ballotpedia.org/United_States_Senate_elections,_2026 (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  4. Biuro Kevina Kileya, Rep. Kiley Proposes Change to House Rules to Assure Committee Seats for Independent Members, „Kiley.house.gov” z 2 września 2026 r., https://kiley.house.gov/posts/rep-kiley-proposes-change-to-house-rules-to-assure-committee-seats-for-independent-members (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  5. California Secretary of State, Vote By Mail, „Sos.ca.gov”, https://www.sos.ca.gov/elections/voter-registration/vote-mail (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  6. Dimunation M., Gerrymandering: The Origin Story, „Timeless — Library of Congress” z 18 lipca 2024 r., https://blogs.loc.gov/loc/2024/07/gerrymandering-the-origin-story/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  7. Federal Election Commission, Election and voting information, „FEC.gov”, https://www.fec.gov/introduction-campaign-finance/election-results-and-voting-information/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  8. Galston W.A., What history tells us about the 2026 midterm elections, „Brookings” z 28 sierpnia 2025 r., https://www.brookings.edu/articles/what-history-tells-us-about-the-2026-midterm-elections/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  9. Georgia.gov, Election Day — General Election Runoff, „Georgia.gov”, https://georgia.gov/events/2026-12-01/election-day-general-election-runoff (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  10. House Radio-Television Gallery, Party Breakdown, „Radiotv.house.gov”, https://radiotv.house.gov/house-data/party-breakdown (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  11. Library of Congress, Today in History — November 4, „Loc.gov”, https://www.loc.gov/item/today-in-history/november-04 (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  12. Miller Center, Franklin D. Roosevelt - Key Events, „Millercenter.org”, https://millercenter.org/president/franklin-d-roosevelt/key-events (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  13. National Archives, Electoral College History, „Archives.gov”, https://www.archives.gov/electoral-college/history (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  14. National Archives, What is the Electoral College?, „Archives.gov”, https://www.archives.gov/electoral-college/about (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  15. National Conference of State Legislatures, Polling Places, „NCSL.org”, https://www.ncsl.org/elections-and-campaigns/polling-places (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  16. Riley R., The Clinton impeachment and its fallout, „Millercenter.org”, https://millercenter.org/the-presidency/impeachment/clinton-impeachment-and-its-fallout (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  17. Ryan B., Both gubernatorial and U.S. Senate elections are happening in 26 states in 2026, „Ballotpedia News” z 9 marca 2026 r., https://news.ballotpedia.org/2026/03/09/both-gubernatorial-and-u-s-senate-elections-are-happening-in-26-states-in-2026/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  18. Truman Library Institute, President Harry S. Truman and the 1948 Election, w: Virtual Exhibits, „Trumanlibraryinstitute.org”, https://www.trumanlibraryinstitute.org/education/virtual-exhibits/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  19. U.S. Census Bureau, 2020 Census Apportionment Results, „Census.gov”, https://www.census.gov/data/tables/2020/dec/2020-apportionment-data.html (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  20. U.S. Election Assistance Commission, Voter FAQs, „EAC.gov”, https://www.eac.gov/voters/voter-faqs (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  21. U.S. House of Representatives, 80th Congress (1947-1949), „History.house.gov”, https://history.house.gov/Congressional-Overview/Profiles/80th/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  22. U.S. House of Representatives, 104th Congress (1995-1997), „History.house.gov”, https://history.house.gov/Congressional-Overview/Profiles/104th/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  23. U.S. House of Representatives, Party Divisions of the House of Representatives, 1789 to Present, „History.house.gov”, https://history.house.gov/Institution/Party-Divisions/Party-Divisions/ (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  24. U.S. House of Representatives, The Legislative Process, „House.gov”, https://www.house.gov/the-house-explained/the-legislative-process (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  25. U.S. Senate, A Great Compromise, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/origins-foundations/senate-and-constitution/great-compromise.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  26. U.S. Senate, About Nominations, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/powers-procedures/nominations.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  27. U.S. Senate, Dates of Sessions of the Congress, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/legislative/DatesofSessionsofCongress.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  28. U.S. Senate, Party Division, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/parties-leadership/party-division.shtml (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  29. U.S. Senate, Powers and Procedures, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/powers-procedures.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  30. U.S. Senate, Senate Classes, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/origins-foundations/senate-and-constitution/senate-classes.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  31. U.S. Senate, The First Monday in December, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/about/origins-foundations/senate-and-constitution/first-monday-december.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  32. U.S. Senate, Vetoes by President Harry S. Truman, „Senate.gov”, https://www.senate.gov/legislative/vetoes/TrumanHS.htm (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  33. USAGov, Congressional elections and midterm elections, „USA.gov”, https://www.usa.gov/midterm-elections (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  34. USAGov, Do you have to vote for the party you are registered with?, „USA.gov”, https://www.usa.gov/voting-political-party (dostęp 3 listopada 2026 r.).
  35. USAGov, Voting rights laws and constitutional amendments, „USA.gov”, https://www.usa.gov/voting-rights (dostęp 3 listopada 2026 r.).

Nie zgub nas w Google Co kwartał czyta nas prawie milion osób. Dodaj historia.org.pl do preferowanych źródeł. To jedno kliknięcie, a nasze artykuły częściej pojawią się w Twoich wynikach wyszukiwania.
Ten tekst był wart kawy? Bez paywalla, bez opłat - czytasz nas za darmo. Jeśli masz ochotę nam podziękować, postaw nam kawę. Każda bardzo nas cieszy. 10 zł 15 zł 25 zł

Opcja dodawania komentarzy została wyłączona.