Norweska łódź wikingów jako statek Odyseusza. Na czym tak naprawdę płynie Nolan? |
Kiedy w zwiastunie Odysei po ekranie przemyka smukły, drewniany okręt z wysokim dziobem i charakterystyczną głową smoka na dziobie, większość widzów pewnie pomyśli: starożytna Grecja. Ci, którzy choć trochę znają historię żeglugi, pomyślą coś innego. Ten statek to Draken Harald Hårfagre - największy współczesny okręt wikińskiego typu na świecie, zbudowany w Norwegii w XXI wieku. Dzieli go od greckiej epoki brązu jakieś dwa tysiące lat i dwa tysiące kilometrów. Jak trafił na plan filmowy Nolana - i czym różni się od tego, na czym naprawdę mógł płynąć Odyseusz?
Czym jest Draken Harald Hårfagre - okręt Odyseusza?
Draken Harald Hårfagre na planie Odysei Nolana
Draken Harald Hårfagre - po norwesku Smok Harald Pięknowłosy - to duży, długi okręt zbudowany w norweskiej gminie Haugesund. Budowę rozpoczęto w marcu 2010 roku, a projekt sfinansował Sigurd Aase, norweski magnat naftowo-gazowy. Jest to największy długi okręt wikińskiego typu zbudowany w czasach współczesnych.
Nazwa nawiązuje do Haralda I Pięknowłosego - króla, który w IX wieku jako pierwszy zjednoczył Norwegię pod jednym berłem. Okręt zwodowano w lecie 2012 roku. Pierwsze miesiące poświęcono na rozpoznanie jego właściwości żeglugowych i eksperymenty z takielunkiem wzdłuż norweskiego wybrzeża.
Szczegóły techniczne - imponujący rozmiar
Draken Harald Hårfagre mierzy 35 metrów długości przy szerokości kadłuba 8 metrów, zanurzeniu 2,5 metra i masie własnej około 95 ton. Maszt z drewna sięga 24 metrów wysokości, a żagiel ma powierzchnię 260 metrów kwadratowych. Kadłub wykonano z dębu.
Okręt wyposażony jest w 50 wioseł - 25 par - przy czym każde wiosło obsługują dwóch wioślarzy. Pod żaglami potrzebuje załogi liczącej 30 osób. Podczas rejsu do Ameryki Północnej w 2016 roku okrętem płynęło 32 żeglarzy, śpiących w namiocie na pokładzie głównym, bez żadnej przestrzeni pod pokładem. Jedynym miejscem do gotowania był otwarty kambuz. Warunki zbliżone do tych, w jakich pływali wikingowie.
Replika - ale czego dokładnie?
Tu pojawia się pierwszy haczyk, istotny dla zrozumienia kontrowersji wokół Odysei. Kopie okrętów wikińskich buduje się zazwyczaj na podstawie konkretnych znalezisk archeologicznych. W przypadku Drakena zastosowano inną metodę - punktem wyjścia była żywa tradycja norweskiego szkutnictwa, którego korzenie sięgają bezpośrednio epoki wikingów, uzupełniona wynikami badań materiału archeologicznego, źródłami staronordyckimi i ikonografią. Inaczej mówiąc - nie jest to replika żadnego konkretnego odnalezionego okrętu, lecz próba odtworzenia wielkich okrętów oceanicznych opisanych w sagach nordyckich.
Draken na planie Odysei - gdzie i jak kręcono?
To właśnie Drakena Harald Hårfagre Nolan wykorzystał jako grecki okręt wojenny. Morskie sekwencje kręcono między innymi na Wyspach Egadzkich i Wyspach Eolskich na Sycylii - w miejscach, które w filmie mają reprezentować mitologiczne wyspy z Odysei.
Draken pojawił się też w Moray Firth w Szkocji, gdzie był widziany przez mieszkańców płynący pod mostem Kessock Bridge w Inverness, podwajając jako grecki galeon.
Nolan zabrał Matta Damona i całą obsadę na otwarte morze na cztery miesiące, bez green screenu. Łącznie zdjęcia trwały 91 dni, realizowane w siedmiu krajach: Maroku, Grecji, Włoszech, Islandii, Szkocji, Saharze Zachodniej i na Malcie. W realizacji zdjęć wzięło udział ponad 100 osób z załogi okrętu, którzy wnieśli praktyczne doświadczenie morskie i bezpośrednią relację ze statkiem.
Na czym naprawdę mógł pływać Odyseusz?
Model pentekontery z V wieku p.n.e. / fot. Gts-tg, CC-BY-SA 4.0
To pytanie, które kładzie na łopatki cały zabieg Nolana. Badacze uważają, że Odyseusz pływał okrętami mykeńskimi epoki brązu - najprawdopodobniej pentekonterami lub triakonterami. Były to wąskie, smukłe galery o czarnych kadłubach pokrytych smołą - Homeryckie „czarne okręty” - mierzące od 20 do 30 metrów długości, przy szerokości zaledwie 3 metrów i zanurzeniu 0,5 metra. To zupełnie inne proporcje niż Draken: węższe, płytsze, śmiglejsze, zbudowane pod kątem prędkości i manewrowości na Morzu Śródziemnym, nie pod kątem atlantyckich przepraw oceanicznych.
Triera - z trzema rzędami wioślarzy i brązowym taranem na dziobie - była dominującym okrętem wojennym Greków od VII do IV wieku p.n.e. Ateński arsenał w V wieku p.n.e. liczył ponad 300 trier.
Jednak triera to czasy klasyczne, nie mykeńskie. W epoce, w której osadzona jest akcja Odysei, Grecy pływali pentekonterami - smukłymi, niskoburtowymi galerami z jednym rzędem wioślarzy po każdej stronie. Grecy budowali okręty z miękkich gatunków drewna - sosny, jodły i cyprysu - z dębem jedynie na zewnętrznych poszyciach kadłuba. Efektem był okręt lekki i niezwykle zwrotny.
Draken Harald Hårfagre ma 8 metrów szerokości i 95 ton wyporności. Homerycki pentekonter miał 3 metry szerokości i kilkanaście ton. Jeśli chodzi o proporcje, bardziej różnią się od siebie niż Fiat 126p od ciężarówki.
Dlaczego Nolan wybrał Drakena - i co z tego wynika?
Logika Nolana jest tu czytelna - reżyser słynie z unikania green screenu i dążenia do fizycznej realności na planie. Prawdziwy drewniany okręt, który naprawdę płynie, naprawdę kołysze się na falach i naprawdę wymaga załogi, daje coś, czego cyfrowa imitacja nie zastąpi. Problem w tym, że ten prawdziwy statek pochodzi z niewłaściwej kultury i niewłaściwej epoki. Grecki pentekonter epoki mykeńskiej był niski, smukły i szybki. Draken jest wysoki, szeroki i oceaniczny. To jakby kręcić film o bitwach napoleońskich na pokładzie współczesnego niszczyciela - bo przynajmniej ma działa.
O filmach historycznych i kostiumowych przeczytasz klikając tutaj lub na poniższą grafikę:
Lubisz czytać nasze historie?
Na historia.org.pl codziennie opowiadamy dzieje Polski i świata tak, jak na to zasługują - rzetelnie, pasjonująco, z szacunkiem do faktów. Ale żadna opowieść nie przetrwa bez tych, którzy chcą jej słuchać i ją wspierać.
Postaw nam wirtualną kawę - to darowizna, która realnie pomaga nam działać dalej. To dzięki takim gestom możemy nadal pisać o zwycięstwach, bohaterach i wydarzeniach, które zbudowały naszą tożsamość.
