„Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944–1956. Powiat Ostrów Mazowiecka w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych” – pod red. K. Krajewskiego – recenzja


Praca Powiat Ostrów Mazowiecka w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych to już szósty tom większej serii zatytułowanej Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944–1956. We wszystkich wydanych dotychczas książkach tego cyklu autorzy podjęli ogromną pracę, aby zbadać i zaprezentować szerszemu gronu odbiorców walkę Żołnierzy Wyklętych na terenie Mazowsza i Podlasia. Podobnie jest w przypadku omawianej publikacji, ale tym razem historycy postanowili zająć się tylko i wyłącznie powiatem Ostrów Mazowiecka.

Autorami tekstów zamieszczonych w publikacji IPN są znani i cenieni historycy: Kazimierz Krajewski, Tomasz Łabuszewski, Mariusz Bechta, Waldemar Brenda i Krzysztof Kacprzak.

Postacie K. Krajewskiego i T. Łabuszewskiego przedstawiałem niedawno przy okazji recenzji publikacji IPN Wyklęci 1944–19631. Mariusz Bechta jest historykiem, wydawcą, doktorem nauk humanistycznych w zakresie historii, pracownikiem naukowym OBEP IPN w Warszawie. Zajmuje się historią polityczną Polski w XX w. ze szczególnym uwzględnieniem obszaru Podlasia. Jest autorem lub redaktorem prac: Narodowe Siły Zbrojne na Podlasiu t. 1–3 (1997, 1998 i 2003), Rewolucja, mit, bandytyzm. Komuniści na Podlasiu w latach 1939–1944 (2000), W matni. Z dziejów podziemia niepodległościowego na Podlasiu w latach 1939–1956 (2008), Między Bolszewią a Niemcami. Konspiracja polityczna i wojskowa Polskiego Obozu Narodowego na Podlasiu w latach 1939–1952 (2008 i 2009) oraz Pogrom czy odwet? Akcja zbrojna Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” w Parczewie 5 lutego 1946 r. (2014). Waldemar Brenda jest historykiem, doktorem nauk humanistycznych i Naczelnikiem Delegatury IPN w Olsztynie, autorem wielu publikacji naukowych i popularnonaukowych opisujących dzieje powojennego podziemia niepodległościowego w Polsce północno-wschodniej. Był dyrektorem Muzeum Ziemi Piskiej w Piszu, a od 2001 r. jest redaktorem rocznika „Znad Pisy”. Krzysztof Kacprzak to historyk, doktor nauk humanistycznych, regionalista i członek Zarządu Towarzystwa Miłośników Ziemi Ciechanowskiej. Jest autorem pracy Podziemie zbrojne na Mazowszu Północnym w walce z systemem komunistycznym 1945–1952 (2011).

W recenzowanej książce znalazło się pięć esejów omawiających walkę żołnierzy drugiej konspiracji i przeciwdziałanie komunistycznych struktur UB, MO i KBW. W pierwszej odsłonie pracy Kazimierz Krajewski przedstawił zagadnienia dotyczące podziemia niepodległościowego działającego na tym konkretnym obszarze. Ramy czasowe omawiane przez autora to lata 1944–1952 i dlatego w pierwszych rozdziałach można zapoznać się ze specyfiką terenu, strukturą i działalnością AK pod koniec okupacji niemieckiej oraz akcją „Burza„ zorganizowaną na obszarze powiatu. W dalszej części tekstu zaprezentował struktury poakowskie (AKO i WiN) działające już po tzw. ”wyzwoleniu” oraz zręby podziemia wojskowego struktur narodowych (NSZ, NZW) w rejonie Ostrowi Mazowieckiej. Nie mniej interesujące są kolejne rozdziały opowiadające m.in. o amnestii 1947 r. oraz ostatnich leśnych z Puszczy Białej. Znakomitym uzupełnieniem materiału K. Krajewskiego jest opracowane przez niego kalendarium akcji podziemia z terenu powiatu.

Autorzy dwóch następnych felietonów wyczerpująco zbadali temat Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Ostrowi Mazowieckiej. T. Łabuszewski przedstawił działania operacyjne PUBP, natomiast Mariusz Bechta zajął się wątkiem metod działania i ludzi tworzących struktury tamtejszej bezpieki. Według mnie to bardzo ciekawy temat – prześwietlenie życiorysów funkcjonariuszy UB i dróg ich kariery. Dopiero po tej lekturze można uzmysłowić sobie, jacy ludzie tworzyli służby specjalne i policję polityczną w komunistycznej Polsce. W kolejnych odsłonach publikacji Waldemar Brenda przedstawił wątek Polskiej Partii Robotniczej i stosunków politycznych na terenie powiatu, a Krzysztof Kacprzak postarał się precyzyjnie obliczyć i przedstawić straty osobowe powiatu Ostrów Mazowiecka. Na koniec w aneksach K. Krajewski opracował najciekawsze dokumenty dotyczące prezentowanego zagadnienia, podzielone tematycznie na trzy bloki: 1) AK–AKO–WiN, 2) NSZ–NZW i 3) UB, MO, KBW. Książkę zamykają niezbędne w pracy historycznej bibliografia, wykaz skrótów oraz indeks nazwisk, a mocną zaletą tej pracy są liczne i wyczerpujące przypisy.

Muszę przyznać, że recenzowana publikacja jest nowatorską pracą (jeśli chodzi o opisywany obszar), wyczerpującą poruszany wątek historyczny. Warto podkreślić, iż ma charakter typowo naukowy, a ze względu na objętość, używany język i poruszane wątki może być dla niektórych dość ciężka w odbiorze. Pomimo tego ja ze swej strony gorąco polecam i zachęcam do jej przeczytania. To naprawdę kawałek świetnie wykonanej pracy badawczej i naukowej. Podziękowania należy kierować zarówno do autorów publikacji, jak i wydawnictwa. Trzeba również wspomnieć o znakomitym i trwałym wydaniu woluminu – śnieżnobiałe kartki zostały zszyte i oprawione w twardą okładkę, a tekst został uzupełniony archiwalnymi fotografiami zamieszczonymi na 32-stronicowej wkładce ilustracyjnej. Zdjęcia przedstawiają bohaterów książki, zarówno tych z podziemia niepodległościowego, jak i ze strony przeciwnej – funkcjonariuszy i żołnierzy UB, MO i KBW. Nie mam żadnych zastrzeżeń do pracy redakcyjnej i korekty, ponieważ w książce nie znalazłem błędów.

Jednym słowem – polecam, z zastrzeżeniem, iż jest to praca naukowa, ale dla mnie osobiście stanowi to wielki plus.

 

Plus minus:

Na plus:

+ temat książki i przedstawienie dwóch stron konfliktu

+ wąski zakres przedstawionego zagadnienia, jeśli chodzi o obszar

+ wartość merytoryczna pracy i naukowe podejście do tematu

+ autorzy i ich dotychczasowy dorobek

+ wydanie książki

Na minus:

- brak

 

Tytuł: Mazowsze i Podlasie w ogniu 1944–1956. Powiat Ostrów Mazowiecka w pierwszej dekadzie rządów komunistycznych. 

Autor: red. Kazimierz Krajewski

Wydawca: IPN

Rok wydania: 2016

ISBN: 978-83-8098-082-2

Liczba stron: 752 + 32 str. wkładki ze zdjęciami

Okładka: twarda

Cena: 48 zł

Ocena recenzenta: 8/10

 

 

Redakcja merytoryczna: Malwina Lange

Korekta językowa: Aleksandra Czyż

  1. „Wyklęci 1944–1963. Żołnierze podziemia niepodległościowego w latach 1944–1963” – pod red. K. Krajewskiego i T. Łabuszewskiego – recenzja, „Historia.org.pl” z 17 kwietnia 2017 r., https://historia.org.pl/2017/04/17/wykleci-1944-1963-zolnierze-podziemia-niepodleglosciowego-w-latach-1944-1963-pod-red-k-krajewskiego-i-t-labuszewskiego-recenzja (dostęp 23 kwietnia 2017 r.). []

Opinie i ocena zawarte w recenzji wyrażają wyłącznie zdanie recenzenta, nie musi być ono zgodne ze stanowiskiem redakcji. Z naszą skalę ocen i sposobem oceny możesz zapoznać się tutaj. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanej recenzji, by to zrobić wystarczy podać swój nick i e-mail. O naszych recenzjach możesz także porozmawiać na naszym forum. Na profilu "historia.org.pl" na Facebooku na bieżąco informujemy o nowych recenzjach. Możesz także napisać własną recenzję i wysłać ją na adres naszej redakcji.

1 komentarz

  1. Bilbo napisał(a):

    Tego typu publikacje jasno dowodzą, że Żołnierze Wyklęci, nie byli żadnymi bandytami, którzy pojawili się nagle po wojnie, tylko stanowili bezpośrednią kontynuację okupacyjnego ruchu oporu, czyli głównie AK.

Zostaw własny komentarz