Rewolucja Angielska


Rewolucja angielska (1640-1659), która stworzyła warunki dla utrwalenia kapitalistycznych stosunków produkcji w Anglii. Jej przyczyny tkwiły w sprzecznościach między rozwijającymi się siłami wytwórczymi i wzrostem znaczenia burżuazji, a feudalnymi stosunkami społecznymi, których odbiciem była monarchia. Pierwszy okres rewolucji zapoczątkowany zwołaniem tzw. Długiego Parlamentu 3 listopada 1640 r. trwał do momentu wybuchu wojny domowej. Był to tzw. konstytucyjny okres rewolucji. 

Oliver Cromwell

Oliver Cromwell

W 1641 r. Izba Gmin uchwaliła tzw. „wielkie upomnienie”, w którym żadała usunięcia biskupów z Izby Lordów, stłumienia powstania irlandzkiego, tolerancji dla purytanów oraz powołania do steru rządów ludzi cieszących się zaufaniem parlamentu. Była to próba przekształcenia monarchii absolutniej w konstytucyjną.

Pierwsza wojna domowa (1642-1646) stanowiła drugi etap rewolucji. W walce króla z parlamentu monarchię popierała przeważnie stara szlachta feudalna oraz część zależnych od niej chłopów. Zwolennicy króla opowiadali się za utrzymaniem Kościoła anglikańskiego wraz z episkopatem , niektórzy z nich byli przychylni katolicyzmowi. Po stronie parlamentu stała burżuazja, nowa szlachta, drobnomieszczaństwo, małorolni i średniorolni chłopi oraz elementy plebejskie w miastach.

W 1644 r. wkroczyła do Anglii armia szkocka i połączyła przeciw królowi z prezbiterianami i indepedentami. Na czele oddziałów indepedentów stał Oliver Cromwell. Żołnierze jego rekrutowali się przeważnie z warstwy chłopskiej i rzemieślniczej, oficerowie ze średniej i niższej szlachty. Prezbiterianie, indepedenci i Szkoci zadali klęskę armii królewskiej w 1644 r. pod Marston Moor i w 1645 r. pod Naseby. U schyłku 1646 r. pierwsza wojna domowa zakończyła się zwycięstwem sił parlamentu. Jednocześnie na przebieg rewolucji coraz większy wpływ miały masy ludowe. W kolejnym etapie (1647-1649) rewolucji Karola I po wznowieniu wojny domowej i nieudolnej próbie pobicia Cromwella przy pomocy Szkotów został osadzony (1648 r.) w więzieniu. Parlament (tzw. paralemnt kadłubowy, gdyż Cromwell usunął posłów-prezbiterianów pragnących przywrócenia władzy królewskiej i pozostawił tylko indepedentów) oddał króla pod sąd. Specjalny najwyższy trybunał skazał go na karę śmierci jako zdrajće narodu. 30 stycznia 1649 r. Karol I został stracony. W kilka dni później Izba Gmin uchwaliła zniesienie monarchii i skasowanie Izby Lordów. Proklamacja republiki w Anglii oznaczała zwycięstwo suwerennego narodu nad feudalną teorią o władzy króla z „woli bożej”.

W 1651 r. Cromwell wydał ustawę o żegludze morskiej tzw. Akt Nawigacyjny, w myśl którego można było przywrócić towary do Anglii tylko na statkach angielskich lub na statkach krajów, w których towary te zostały wyprodukowane. Oznaczało to wyłączenie pośrednictwa holednerkiego, co stanowiło poważny cios dla handlu i żeglugi morskiej Holendrów i bezpośrednią przyczyną wybuchu wojny angielsko-holenderskiej. Wojna ta zakończyła się się zwycięstwem Anglii. Holandia uznała niekorzystny dla siebie Akt Nawigacyjny i przewagę Anglii na morzu. Akt Nawigacyjny stworzył doskonałe warunki dla rozwoju angielskiej floty handlowej, która wkrótce uzyskała zdecydowaną przewagę nad holenderską.

W 20 kwietnia 1653 r. Cromwell rozwiązał parlament kadłubowy, który zażądał redukcji wojska i powołał nowy tzw. Mały Parlament też wkrótce rozwiązany. 16 grudnia 1653 r. Oliver Cromwell stał się głową państwa, przyjmując tytuł lorda-protektora.

Po śmierci Cromwella władzę lorda-protektora sprawował jego nieudolny syn Ryszard. Za jego rządów trwała walka grup oficerskich o władzę, a jednocześnie dochodziło do licznych wystąpień chłopów przeciwko polityce rolnej burżuazji. W 1659 r. Ryszard Cromwell zrzekł się stanowiska protektora. W kraju szerzyła się anarchia. Dowódca sił zbrojnych w Szkocji generał Monk zwolennik porozumienia się ze Stuartami popierany przez burżuazję zajął Londyn i wznowił obrady Długiego Parlamentu, który podjął uchwałę o rozwiązaniu się i przeprowadzeniu wyborów. W nowym parlamencie tzw. konwencji większośc uzyskali zwolennicy monarchii.

1660 r. to deklaracja Karola II Stuarta. Król obiecał zaniechać prześladowań religijnych, zastosować amnestię w stosunku do przeciwników monarchii oraz nie pozbawiać właścicieli ziem nabytych przez nich w czasie rewolucji, a skonfiskowanych koronie, rojalistom i Kościołowi anglikańskiemu. Deklaracja ta stała się podstawą porzumienia. 25 kwietnia parlament wezwał Karola II do objęcia tronu.

1673 r. na żądanie parlamentu Karol II, który potajemnie sprzyjał katolicyzmowi, wydał Test-Act, zabraniający katolikom i innym nieagnlikańskim wyznaniom piastowania godności i urzędów. W ten sposób część ludności została wyeliminowana z życia publicznego.

1679 r. Parlament uchwalił akt o nietykalności osobistej (Habeas Corpus Act), według którego każdy aresztowany miał prawo żądać, aby w ciągu 24 godzin przekazano jego sprawę do sądu. Burżuazja zabezpieczyła się w ten sposób przed samowolnymi aresztowaniami przez króla.

Lata 1685-1688 to panowanie Jakuba II (brata Karola II). Dążył on jawnie do przywrócenia katolicyzmu i wprowadzenia rządów absolutnych w Anglii. W 1687 r. wydał deklarację o tolerancji religijnej, przyznającą katolikom prawa polityczne, co wywołało sprzeciwy ze strony angikanów i innych wyznań protestanckich w Anglii.

Przewrót 1688 r. Po obaleniu króla przedstawiciele obydwu partii parlamentu - zarówno wigów, jak i torysów wezwali do Anglii Wlhelma Orańskiego, protestanta, namiestnika (stathoudera) rządu w Republice Zjednoczonych Prowincji (Holandia), ożenionego z córką Jakuba II Marią. Wilhelm wylądował w Anglii z silnym korpusem ekspedycyjnym i ruszył na Londyn. Jakub II uciekł do Francji. W lutym 1689 r. Wilhelm i Maria na podstawie aktów parlamentu uzyskali tron angielski. Oznaczało to unię personlną pomiędzy Anglią i Holandią w latach 1689-1702.

W 1689 r. parlament uchwalił Deklarację Praw (Declaration of rights) głoszącą, że król bez zgody parlamentu nie może zawieszać ani wydawać ustaw, nakładać podatkówm tworzyć i utrzymywać armii w czasie pokoju. Zagwarantowana została również swoboda obrad w parlamencie. Anglia stała się monarchią konstytucyjną.

1701 r. parlament wydał ustawę pod nazwą Akt o następstwie tronu (Act of settlement). W razie bezpotomnej śmierci Wilhelma III i Marii tron miał przejść na siostrę Marii Annę, a później na boczną linię Stuartów, książąt niemieckich Hanoweru, protestantów. Król musiał być wyznania anglikańskiego w ustawie tej wprowadzono również zasadę niezależności sędziów. W tym samym roku parlament orzekł, że każdy akt królewski wymaga podpisu właściwego ministra, odpowiedzialnego przed parlamentem.


Bibliografia:

  1. Stanisław Arnold, Władysław Kurkiewicz, Adam Tatomir, Wiesław Żurkowski, Dzieje Świata, Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1976.

Te artykuły również mogą Cię zainteresować:
Znajdujące się w portalu artykuły nie zawsze prezentują opinie zgodne ze stanowiskiem całej redakcji. Zachęcamy do dyskusji nad treścią przeczytanych artykułów, by to zrobić wystarczy podać swój nick i wysłać komentarz. O naszych artykułach możesz także porozmawiać na naszym forum. Możesz także napisać własny artykuł i wysłać go na adres naszej redakcji.

Brak komentarzy

    Zostaw własny komentarz